Στο κλαμπ των μητροπόλεων

Κουίζ: Σε ποιον δρόμο βρίσκονται τα αγάλματα δύο γυναικών που μιμούνται τις Καρυάτιδες (και φωτογράφισε και ο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν)

Μοιάζει με νεαρή ντεμπιτάν που έχοντας συμπληρώσει το… όριο ηλικίας,
προσέρχεται στην αίθουσα χορού όχι αναγκαστικά για να βρει γαμπρό, αλλά πάντως
για να δηλώσει έμπρακτα την ενηλικίωση και τη διαθεσιμότητά της…

Οι προϋποθέσεις και τα προσόντα της αρχίζουν να ανταποκρίνονται στον
αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό κανονισμό των μεγάλων μητροπόλεων, αρκεί να τον
γνωρίσουμε όσοι κυκλοφορούμε στον δημόσιο χώρο της…

Παραμερίζοντας το νέφος, αλλάζοντας ρυθμό κίνησης και… σηκώνοντας τα μάτια
λίγο ψηλότερα, για να δούμε τις όψεις των κτιρίων και τις θέες – όχι τις θεές,
να που και το μονοτονικό παίζει με το βλέμμα μας, αρκεί να το θελήσουμε – ένα
μεγάλο πεζοδρομημένο ιστορικό κέντρο είναι το βασικό και… δεν έχουν πολλές
μητροπόλεις στον κόσμο αυτό ταυτόχρονα: Ακρόπολη, Πλάκα, Κεραμεικό και Δημόσιο
Σήμα σε ένα τρίγωνο που αρχίζει να γίνεται ορατό και βατό σιγά σιγά… Ακόμα
και οι τυφλοί μπορούν να το νιώσουν, αρκεί οι υπόλοιποι που βλέπουν να
καταλάβουν τη χρησιμότητα των ειδικών πλακών με ανάγλυφες διαγραμμίσεις…

Ένα δεύτερο στοιχείο αυτού του περίφημου κανονισμού των μητροπόλεων είναι η
ικανότητα μιας μεγαλούπολης να αφομοιώσει δημιουργικά, χωρίς γκέτο, μια σειρά
από άλλες πόλεις, θρησκείες και πολιτισμούς… Ήδη η Τσάινα-τάουν είναι ορατή
και το ίδιο συμβαίνει με τη μικρή Νιγηρία, τη μικρή Αίγυπτο, το μικρό
Πακιστάν… για να μην αναφερθώ στη μικρή Αγγλία…

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ιδού μερικές ασκήσεις δημιουργικού περπατήματος στο
κέντρο της πόλης, με στόχο να γνωρίσουμε αυτά που αφίσες του Δήμου μάς καλούν
να δείξουμε στους… ξένους. Ποιος όμως είναι ξένος και ποιος ιθαγενής σε μια
πολυεθνική μεγαλούπολη; Και πώς να δείξεις κάτι που δεν ξέρεις ή δεν βλέπεις
ότι είναι μπροστά σου;

Άσκηση πρώτη: Σε ποιον δρόμο βρίσκονται τα αγάλματα δύο γυναικών που
μιμούνται τις Καρυάτιδες και κρατούν στο κεφάλι τους τη στέγη του σπιτιού; Για
να βοηθήσουμε λίγο, ας αναφέρουμε κι ένα κομμάτι από ποίημα του Φώντα Λάδη:
«Οι Άγιοι Ασώματοι/ Είναι ψυχή και σώματι/ M’ αυτούς που ζούνε ήπια/ Στου
κόσμου τα ερείπια».

Άσκηση δεύτερη: Σε ποιο δρομάκι εκεί κοντά – στην ίδια περιοχή – ένα
βράδυ ο Άμλετ βγήκε από το θέατρο, απέδρασε, ανοίγοντας μια βαριά σιδερένια
πόρτα και συνέχισε την παράστασή του μπλέκοντας τον Σαίξπηρ με την καθημερινή
ζωή και κίνηση του Θησείου;

Άσκηση τρίτη: Ποιος ζωγράφος εκτιμά, παρατηρεί και περιποιείται τους
μόνους υπεραιωνόβιους αυτόπτες μάρτυρες-κατοίκους του Κεραμεικού, λίγα μέτρα
μακριά από το Δημόσιο Σήμα και εμπνέεται από αυτές, τις χελώνες του
Κεραμεικού;

Άσκηση τέταρτη: Σε ποιους τοίχους στο Κολωνάκι, φαίνονται ακόμα,
σώζονται, οι σφαίρες από τις ριπές του Δεκεμβρίου του 1944; Δίπλα στο μαγερειό
όπου συνήθιζε να τρώει η Φλώρα, του Τσίρκα τής «Χαμένης Άνοιξης»;

H νεαρή ντεμπιτάν, η Αθήνα, μας θυμίζει ευγενικά ότι πρέπει να μάθουμε κι
εμείς να κυκλοφορούμε σε μια παγκόσμια μητρόπολη που κάνει τολμηρά βήματα με
φρέσκο αεροδρόμιο, Μετρό και τραμ, με πεζοδρομήσεις και νέες πλατείες:
Σύνταγμα, Μοναστηράκι, Ομόνοια, με την Αρεοπαγίτου και του Φιλοπάππου. Και με
πολλά λάθη και παραλείψεις; Δεν μπορώ να συμμεριστώ τη σκοπιά όσων χαιρέκακα
κάνουν κριτική, ενώ θα προτιμούσαν να μη γίνει τίποτα.

Ανάμεσα σε λάθη και παραλείψεις εμφανίζονται εκπληκτικές ψηφίδες, νέες
διαδικασίες, επιμέρους ερμηνείες που συνηχούν, αρκεί να σκύψουμε για να τις
ακούσουμε. Κάποτε, ελπίζω σύντομα, η δημόσια αρχιτεκτονική και η χρήση των
δημόσιων χώρων θα επιστρέψουν στους γενέθλιους τόπους τους. Γίνονται βήματα
προς τα εκεί. Σαράντα χρόνια μετά τη XAMENH ΑΝΟΙΞΗ, ας απολαύσουμε το
ΚΕΡΔΙΣΜΕΝΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ.

Σκέψεις εν κινήσει

Το τραμ είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία. Κατ’ αρχήν χρειάζονται ασκήσεις χρήσης
του, αφού οι περισσότεροι φαίνεται να αγνοούν βασικά πράγματα: Π.χ. το τραμ
είναι ένα μακρόσυρτο τράβελινγκ κινηματογραφικό, αυτό που γενιές
κινηματογραφιστών ονειρεύτηκαν. Επίσης δεν είναι για όποιον βιάζεται, αλλά για
όποιον θέλει να δει και να σκεφτεί μετακινούμενος.

Ο Γιάννης Χατζηγώγας είναι αρχιτέκτονας και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο
της Θεσσαλονίκης.

Οι απαντήσεις: