Tα στάδια γεμίζουν, τα μουσεία όχι

Ο «Αρπιστής» και ο «Αυλητής» της Κέρου από την κυκλαδική συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου μπήκαν σε ασφαλείς βιτρίνες, αλλά, με την «πλάτη» κολλημένη στη ράχη της βιτρίνας, δεν είναι πλέον περίοπτοι, όπως οφείλουν να είναι τα γλυπτά

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες γεμίζουν, επιτέλους, με επισκέπτες τα ανακαινισμένα
μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, δίνοντας ώθηση στη χαμηλή κίνηση των
προηγούμενων μηνών, η οποία απλώς επανακάμπτει στα φυσιολογικά για την εποχή
επίπεδα. Τον τόνο των ημερών δίνουν οι χιλιάδες εθελοντές και οι
διαπιστευμένοι με το δικαίωμα της ελευθέρας εισόδου. Άραγε θα μπορέσουν τα
έργα υποδομής, τα οποία έγιναν εσπευσμένα, να ανακόψουν τη μεγάλη, χρόνια
κρίση των μουσείων;

Γερασμένα, ενδοστρεφή και με σοβαρές ελλείψεις, τα μεγάλα μουσεία της χώρας
και οι αρχαιολογικοί χώροι παρουσίαζαν τα τελευταία χρόνια σοβαρή κάμψη
επισκεψιμότητας. Ο καταποντισμός της κίνησης στα μουσεία προβάλλει ανάγλυφα
από την κίνηση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: το 1990 είχε 448.878 εισιτήρια
και το 2002 έπεσε στα 165.000. Έκλεισε, ανακαινίσθηκε και από το τέλος Ιουνίου
2004, όταν ξανάνοιξε, είχε 35.622 επισκέπτες μέχρι 18 Αυγούστου, ημέρα που
κόπηκαν 930 άτομα.

Τον πρώτο σε επισκεψιμότητα αρχαιολογικό χώρο της Ελλάδας, την Ακρόπολη, είδαν
πέρυσι τον Ιούλιο 145.000 επισκέπτες, έναντι περίπου 160.000 τον φετινό
Ιούλιο. H μείωση της επισκεψιμότητας στους αρχαιολογικούς χώρους ήταν
μικρότερη σε σχέση με την αντίστοιχη στα μουσεία. Φέτος, στις αρχές Αυγούστου
ημερησίως οι επισκέπτες ήταν 2.500-3.000 και αυξήθηκαν λόγω των Ολυμπιακών
Αγώνων σχεδόν στο διπλάσιο (4.500 – 5.500), φθάνοντας τον περυσινό μέσο όρο
επισκεπτών (4.319). «H επισκεψιμότητα στην Ακρόπολη κινείται περίπου στα ίδια
με τα περσινά επίπεδα και αυξάνεται βαθμιαία. Την άνοδο που περιμέναμε δεν την
είδαμε», επιβεβαιώνει ο διαχειριστής των εισιτηρίων κ. Βυζιρίδης. «Επιπλέον,
πολύ μεγάλο ποσοστό, ίσως το 70%-80%, των επισκεπτών είναι τα ελευθέρας».

Ελεύθεροι της καταβολής εισιτηρίου κυκλοφορούν οι 100.000 εθελοντές, τα μέλη
των Ολυμπιακών αποστολών και πολλές κατηγορίες: οι νέοι μέχρι 19 χρόνων,
φοιτητές, υπερήλικες, πολύτεκνοι, αξιωματικοί και φαντάροι, άτομα με ειδικές
ανάγκες, καλλιτέχνες, μέλη συνεδρίων κ.ά.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες έφεραν την πεσμένη κίνηση των επισκεπτών στον Ιερό Βράχο (εδώ, τα Προπύλαια) στα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Βέβαια, οι εθελοντές του «Αθήνα 2004» με το δικαίωμα ελεύθερης εισόδου δεν προσμετρώνται, υπολογίζονται όμως στο 70% των επισκεπτών των άλλων κατηγοριών

H κρίση στα μουσεία είναι διεθνές φαινόμενο. H παράταση των ωραρίων από 8 π.μ.
έως 8 μ.μ. δεν αύξησε τον αριθμό των επισκεπτών, απλώς μετατόπισε την ώρα της
επίσκεψης προς το απόγευμα. «Τα μουσεία χρειάζονται μάνατζερ», λέει η
διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης κ. Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, που συγκέντρωσε
τον προηγούμενο χειμώνα 373.000 επισκέπτες στην έκθεση «Ιταλική Αναγέννηση και
Αρχαία Ελλάδα». «Για να ξεπεραστεί η κρίση των μουσείων χρειάζονται οργάνωση,
κονδύλια για την προβολή των δραστηριοτήτων τους, διοργάνωση καινούργιων
γεγονότων. Χρειάζεται εναλλαγή. Τα μουσεία δεν μπορούν να βασίζονται στη
μόνιμη έκθεση, όσο σπουδαία και αν είναι τα εκθέματά τους».

Εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων και με πόρους του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου
Στήριξης, από το 2000 κ.ε. ετέθη σε εφαρμογή το μεγαλύτερο πρόγραμμα επέκτασης
και εκσυγχρονισμού των μουσείων, καθώς και δημιουργίας νέων, με αποκορύφωμα το
2003, όταν έκλεισαν λόγω εργασιών τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μουσεία της
χώρας. Περιποιήσεις δέχθηκαν και οι χώροι, κυρίως διαμορφώσεις πρόσβασης για
άτομα με ειδικές ανάγκες, ειδικές διαδρομές, πινακίδες στους δρόμους,
τουαλέτες, στέγαστρα, σχεδιαγράμματα και κατατοπιστικές πινακίδες, πωλητήρια.

Ένας τεράστιος όγκος δουλειάς που έπρεπε να λύσει τα προβλήματα δεκαετιών μέσα
σε λίγους μήνες, αφού η εκπόνηση και η έγκριση των μελετών καταβρόχθισαν τον
χρόνο. Πρωτοφανές μπαράζ εγκαινίων άρχισε από την άνοιξη του 2004, με πρώτο το
μόνο θεματικό αρχαιολογικό μουσείο, εκείνο των Ολυμπιακών Αγώνων, τον Μάρτιο,
εν συνεχεία τον Μάιο με το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας και έληξε την
παραμονή της Έναρξης των Αγώνων με τα εγκαίνια του μικρού Μουσείου του
Κεραμεικού και του Μαραθώνα. Ενδιαμέσως εγκαινιάσθηκαν το Εθνικό Αρχαιολογικό
Μουσείο (μόνο ο κάτω όροφος), το Μουσείο Δελφών που επεκτάθηκε χωρίς να
κερδίσει σε εκθεσιακούς χώρους, το Μουσείο της Αρχαίας Αγοράς.

Βυζαντινή… έκπληξη

H μόνιμη έκθεση του Βυζαντινού Μουσείου που είχε θεμελιωθεί πριν από 10
χρόνια, αν και ημιτελής αφού φθάνει έως τον 15ο αιώνα, έκανε την έκπληξη, όπως
διαπίστωσαν μέχρι τώρα περίπου 5.000 θεατές, συμπεριλαμβανομένων των
επισκεπτών κατά τα εγκαίνια. Προχθές κόπηκαν 107 ελευθέρας, 118 ολόκληρα και
38 μειωμένης τιμής εισιτήρια. Πρόκειται για συναρπαστική έκθεση σύγχρονης
υψηλής αισθητικής, που μεταφέρει το Βυζάντιο στην καρδιά της Αθήνας. Μία
παρουσίαση που δεν θυμίζει σε τίποτε παλιό, και χρήσιμο για την εποχή του,
Βυζαντινό Μουσείο, όπου το βάρος έπεφτε στο «χριστιανικό» εκκλησιαστικό
στοιχείο. Στο ερώτημα τι χρειάζονται τα μουσεία για να προσελκύσουν το
ελληνικό κοινό, ο αρχαιολόγος – μουσειολόγος Νίκος Κωνστάντιος απαντά:
«Προβολή. Από τα χρήματα που δίδονται για το προϊόν, το 1/4 ανήκει στην
προβολή του, που είναι αναπόσπαστο τμήμα της έκθεσης».

Από κλιματισμό πάμε καλά

Μία από τις πλέον πρωτότυπες εκθέσεις, οι «Πτυχώσεις», που λειτουργεί στο «Μπομπούρ της Αθήνας», το Μουσείο Μπενάκη στην οδό Πειραιώς, θεωρεί επιτυχία τους 300 επισκέπτες ημερησίως, τις καθημερινές (εδώ, μεταξωτό λαμέ, πτυχωτό, διά χειρός Τιερί Μιγκλέρ)

Στα άλλα μουσεία της Αθήνας, κοινό στοιχείο ήταν η προσπάθεια βελτίωσης του
κλιματισμού και του φωτισμού, χωρίς αλλαγές στο πνεύμα της έκθεσης. H ανανέωση
τοίχων, πατωμάτων και εντυπωσιακών προθηκών όπου μπορεί κάθε αντικείμενο,
πλέον, να έχει το βάθρο του, αλλά ο επισκέπτης εξακολουθεί να βλέπει τα
περίοπτα αγάλματα με την πλάτη στον τοίχο. H εμφύτευση χαρτών και
πληροφοριακών κειμένων, η αφαίρεση κάποιων εκθεμάτων για την εξυπηρέτηση των
αναγκών.

Το Μουσείο Κεραμεικού είναι το μουσείο της εξέλιξης της κεραμικής και όχι το
μουσείο των ηθών και των πεποιθήσεων των ανθρώπων για τον θάνατο. Το Μουσείο
της Αγοράς είναι η ιστορία των ταφών και των κτιρίων του χώρου και όχι το
μουσείο προβολής της δημοκρατίας. Ο ρυθμός προσέλευσης αποκαλυπτικός: 150-250
άτομα την ημέρα. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο όλος ο αρχαίος ελληνικός
κόσμος είναι ένα ανακάτεμα από ωραία αγάλματα και ανάγλυφα. H αυθεντικότητα
και η συγκλονιστική ομορφιά ορισμένων κερδίζουν τον επισκέπτη, ανεξαρτήτως
συνθηκών. Αυτά μόνο, όμως, έχουν να μας πουν και να δείξουν; Μόνο τέχνη;
Βεβαίως, η επανέκθεση μόλις άρχισε και είναι έργο ζωής που θα έχει συνέχεια.
Σύντομα θα δούμε τα γλυπτά να… συνομιλούν με αγγεία και χάλκινα αντικείμενα.
Θάρρος και όραμα υπάρχουν. Τι συνέβη; Φταίει η πίεση χρόνου, το άρον άρον να
τελειώνουμε είχε επιπτώσεις. Κακώς συγκολλημένα κρύσταλλα, απουσία πινακίδων,
αλλά και παράταιρα τοποθετημένες πινακίδες είδαμε σωρηδόν.

Το Μουσείο Μπενάκη κατέχει ένα ρεκόρ. Βάσει συγκεκριμένης πολιτιστικής
πολιτικής, 69% των επισκεπτών του μπαίνει δωρεάν και έχει καθιερωμένη ημέρα
δωρεάν εισόδου: κάθε Πέμπτη από το πρωί έως τα μεσάνυχτα. «H κίνηση των 16
πρώτων ημερών του Αυγούστου (13.928 εισιτήρια) είναι όση η κίνηση όλου του
Ιουλίου -13.886», λέει ο οικονομικός υπεύθυνος Δημήτρης Δρούγκας, ο οποίος
αναφέρεται και στους τρεις μουσειακούς χώρους. Το Κεντρικό Νεοκλασικό της οδού
Κουμπάρη 1, όπου χθες μπήκαν 472 άτομα εκ των οποίων τα 132 δωρεάν, το
Ισλαμικό Μουσείο στην οδό Ασωμάτων 22 με 117 επισκέπτες (48 δωρεάν) και το
Εκθεσιακό Κέντρο της οδού Πειραιώς 156, όπου η έκθεση «Πτυχώσεις» συγκέντρωσε
χθες 301 επισκέπτες, εκ των οποίων οι 58 δωρεάν. Άλλοι 179 είδαν την έκθεση
των φωτογράφων του Magnum, ενώ η έκθεση των Αυτοχθόνων της Αυστραλίας είναι
δωρεάν.

H Εθνική Πινακοθήκη, χάρη στους έξι διάσημους γλύπτες που συνομιλούν με τον
άνθρωπο, προσείλκυσε 38.000 επισκέπτες, οι οποίοι είδαν και τους θαυμάσιους
Αυτοκρατορικούς Θησαυρούς από την Κίνα, ενώ η Γλυπτοθήκη στο Άλσος Στρατού στο
Γουδί συγκέντρωσε ήδη 5.000 επισκέπτες – ανάμεσά τους πολλοί αξιωματικοί με
τις οικογένειές τους.

Από τις 23 Ιουνίου μέχρι τώρα 10.000 επισκέπτες είδαν τη μεγάλη αρχαιολογική
έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, «Τέχνη από τη Μεγάλη Ελλάδα», ενώ οι
3.000 επισκέπτες από τις αρχές του Αυγούστου δείχνουν αύξηση 100% σε σύγκριση
με τους επισκέπτες του Ιουλίου. «Το σημαντικό είναι ότι πρώτη φορά μπαίνουν
στο Μουσείο ξένοι δημοσιογράφοι και τηλεοπτικά μέσα, όχι μόνο από την Αγγλία ή
την Αμερική, αλλά και από άλλες χώρες όπως η Χιλή, το Μεξικό, η Αυστραλία.
Μακροπρόθεσμα είναι μεγάλο όφελος», λέει η υπεύθυνη επικοινωνίας Ελένη
Παπαδημητρίου. Πράγματι, η μεγάλη πολιτιστική επένδυση έγινε, έστω και αν δεν
πρόλαβε να ολοκληρωθεί. Οι συνέπειες από ό,τι καλό έγινε και ό,τι δεν έγινε θα
μας συνοδεύουν για πολλά χρόνια. Το σημαντικότερο είναι πώς θα λειτουργήσουν
τα νέα μουσεία και με τι πνεύμα. Το κοινό ξέρει να ανταποδίδει και στο καλό
και στο κακό.

Ο σφυγμός μιας ημέρας

(Τρίτη 17 Αυγούστου)

Ακρόπολη: 5.500 επισκέπτες

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: 1.341 (ελευθέρας 461)

Εθνική Πινακοθήκη: 2.107

Μουσείο Μπενάκη (Κεντρικό κτίριο): 604

Πειραιώς – έκθεση Πτυχώσεις: 359

Βυζαντινό Μουσείο: 263

Κυκλαδικό Μουσείο: 250

Μουσείο Κεραμεικού: 219

Εθνική Γλυπτοθήκη: 150

Σύνολο: 11.204

Με εισιτήριο

* Ακρόπολη – Μουσείο Ακροπόλεως – Θέατρο Διονύσου – Αρχαία Αγορά –
Κεραμεικός – Ολυμπιείο (ενιαίο εισιτήριο): 12 ευρώ, μειωμένης τιμής 6 ευρώ

* Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο όπου και η περιοδική αρχαιολογική έκθεση
«Αγών»: 6 ευρώ

* Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 156) «Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ένδυμα στη
μόδα του 20ού αιώνα»: 3 ευρώ

Ένα καινούργιο διαφορετικό μουσείο, το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης (στην οδό Ασωμάτων 22), με μια από τις ωραιότερες ταράτσες-καφέ, ξυπνά σιγά σιγά την προσοχή του κοινού (εδώ, ένα σπάνιο πιάτο Ιζνίκ του 16ου αιώνα)

* Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης: 5 ευρώ

* Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο: 4 ευρώ

* Εθνική Πινακοθήκη: «Έξι κορυφαίοι γλύπτες συνομιλούν με τον άνθρωπο»:
6 ευρώ. Ενιαίο εισιτήριο με τη μόνιμη έκθεση και τους «Αυτοκρατορικούς
Θησαυρούς της Κίνας»: 10 ευρώ

* Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Διαπολιτισμοί, Γιάννης Κουνέλλης,
ατομική, Νέα πτέρυγα Μεγάρου Μουσικής Αθηνών: 5 ευρώ

* Εθνική Γλυπτοθήκη: Χένρι Μουρ, αναδρομική, Χρήστος Καπράλος (Άλσος
Στρατού, Λεωφ. Κατεχάκη): 6 ευρώ

* Μουσείο Αρχαίας Αγοράς – Στοά του Αττάλου: 4 ευρώ, φοιτητικό 2 ευρώ

Δωρεάν είσοδος

* «Μουσών Δώρα. Μουσικοί και χορευτικοί απόηχοι από την Αρχαία Ελλάδα»,
Φουαγιέ Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, έως 15 Σεπτεμβρίου

* «Μεγάλη Ελλάδα. Ελληνικές αρχαιότητες από την Κάτω Ιταλία και
Σικελία, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Μέγαρο Σταθάτου, έως 2 Οκτωβρίου

* Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1) δωρεάν κάθε Πέμπτη

* «Νέο Μουσείο Ακροπόλεως. Δημιουργώντας το εκθεσιακό του ύφος». Κτίριο
Βάιλερ (Μακρυγιάννη 2), έως 31 Δεκεμβρίου