Tο «τραύμα» ως θέαμα

Μια αριστοφανική παράσταση, αφορμή για να αναμετρηθούμε πάλι με τα εσώψυχά μας

Αγαπημένη μας εθνική σύγχυση. Αυτή το απολαυστικό τηλεοπτικό μας θέαμα. Αυτή
αφορμή για χορταστικά τηλεπαράθυρα. Αυτή η πεμπτουσία της εθνικής μας ύπαρξης.
Και η τηλεόραση κάτι σαν το ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Ποιοι είμαστε; Ποια τα
τραύματα και ποια τα θαύματα του έθνους. Πώς ξεπερνάμε τα πρώτα και
αναδεικνύουμε τα δεύτερα; A! Δεν ξεπερνάμε τίποτε. Τα κάνουμε τηλεόραση και τα
απολαμβάνουμε. Ολόκληρη η διαδικασία της εθνικής ψυχανάλυσης κάθε τρεις και
λίγο σε απ’ ευθείας μετάδοση.

Με αφορμή τον Οδυσσέα Τσενάι. Με αφορμή τις συλλήψεις για την 17 Νοέμβρη. Με
αφορμή έναν πίνακα στην έκθεση Outlook που είδαν σε αυτόν πολιτικάντηδες της
θρησκοληπτικής φαντασίωσης του έθνους την ευκαιρία να προβληθούν ως προστάτες
των «χρηστών ηθών». Με αφορμή την υποδοχή της κυπελλούχου Ευρώπης Εθνικής
ομάδας ποδοσφαίρου, όπου σε ένα αμήχανο πανηγύρι χουντικών επιρροών στο
Καλλιμάρμαρο αναλαμβάνει ο Αρχιεπίσκοπος να δώσει τα συχαρίκια ως εκπρόσωπος
αίφνης όχι μόνο της Εκκλησίας αλλά και του κράτους λες και τα δύο ταυτίζονται
στο πρόσωπό του. Με αφορμή την Καλομοίρα ως νεανική φαντασίωση και εμμονή του
παππού Διονύση Σαββόπουλου και φυσικά με αφορμή την απαγόρευση της
αριστοφανικής παράστασης («Πλούτος») του Λάκη Λαζόπουλου στις Σέρρες επειδή το
θεατράκι συνορεύει με ναό. Όλα αφορμές, που μοιάζουν διαφορετικές αλλά έχουν
τον ίδιο πυρήνα της εθνοθρησκευτικολαγνικής φοβισμένης επαρχίας, που γίνεται
σε τέτοιες ώρες η χώρα.

Σε αφιέρωμα στο θέμα της απαγόρευσης της παράστασης του Αριστοφάνη στο
«Πρωινό» του Mega διερευνούν τι σημαίνει η «βωμολοχία» στο έργο του
Αριστοφάνη. Άραγε το θέμα μας είναι να εξηγήσουμε; Πάλι από την αρχή; Και το
θέμα συμπληρώνεται με εκπροσώπους του Μητροπολίτη να δηλώνουν πως δεν
«απαγόρευσε», μια σύσταση έκανε, ενώ συντελεστές της παράστασης, ο Λάκης
Λαζόπουλος και ο Σταμάτης Κραουνάκης, μιλούν για «σκοταδισμό» και για «σάπια
μυαλά». Αλλού είναι το ζήτημα όμως.

Διόλου εγχώριο φαινόμενο η νεοπουριτανική θρησκοληψία. Είναι των ρευστών
εποχών και εμφανίζεται σε πλείστα όσα κλειστοφοβικά περιβάλλοντα μεταξύ των
οποίων και το τηλεοπτικό. Εκεί, στη μικρή οθόνη οι ακραίες φοβίες μεγεθύνονται
με στόχο να κρατηθεί το κοινό στη γλυκιά αδράνεια ενός χορτασμένου
μηρυκαστικού που αναμασά τις απόλυτες αξίες του Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια
χωρίς καμιά διάθεση να αναρωτηθεί και να αμφισβητήσει οτιδήποτε. Ποια τέχνη,
ποιο πνεύμα εδώ υπάρχει το «μεγάλο κοινό» που καταπίνει ενθουσιωδώς τα
αναπαλαιωμένα πρότυπα ενός επαρχιώτικου έθνους και το απολαμβάνει. Αιφνιδίως
ανακαλύπτονται υποτιθέμενες «ρωγμές». Ένας Οδυσσέας που θέλει να κρατήσει την
ελληνική σημαία στην παρέλαση, μια παράσταση Αριστοφάνη που απαγορεύεται από
τοπικές και εκκλησιαστικές αρχές.

Και αρχίζει η εθνική «αναρώτηση», με φόρα και πάθος. Σαν να αποκαλύπτεται
μυστικό που μας σοκάρει. Μα να απαγορεύονται από την Εκκλησία και από
δημάρχους παραστάσεις; Πώς μας ήρθε αυτό; E, μας ήρθε όπως του Διονύση
Σαββόπουλου ότι η Καλομοίρα εκφράζει τα αθώα νιάτα και τον απόδημο Ελληνισμό.
Με τη «φόρα» που δίνει το «μεγάλο κοινό», με τη σύγχυση που προκαλεί το
τηλεοπτικό θέαμα και οι κλειστοφοβικές του αξίες. Με τη γοητεία που ασκεί αυτό
σε καλλιτέχνες, οι οποίοι βουτούν στη λάμψη της τηλεοπτικής κλειστοφοβίας, με
την εμφανώς υστερόβουλη σκέψη ότι θα την εξαργυρώσουν σε «καθαρτικές»
παραστάσεις οι οποίες θα συμπληρώσουν το καλλιτεχνικό τους ίματζ: καλλιτέχνης
αξιώσεων με «μεγάλο κοινό».

Το αποτέλεσμα; Σύγχυση. Γιατί εφόσον δεν αρθρώνονται αντιστάσεις στην
μονόπαντη, κλειστοφοβική κουλτούρα της τηλεόρασης, πώς περιμένει κανείς ότι θα
έχει διαμορφωθεί κλίμα για την υποδοχή του διαφορετικού; Ουδείς αρνείται ότι
το «παιχνίδι» με όλα και με τα τηλεοπτικά λαμπερά δεδομένα, χωρίς φόβο και
πάθος, προσδίδει μια αίσθηση νεανικότητας και μαζί αυτοπεποίθησης. Δεν
φοβόμαστε, συμμετέχουμε. Ωστόσο η γοητεία της τηλεοπτικής λάμψης έχει κόστος
εκείνη την ύπουλη επιβολή των όρων της και των αξιών της, που συνοψίζεται στο
εμπορικό στερεότυπο «μεγάλο κοινό». Έτσι ακόμη και η φασαρία που ξεσπάει κάθε
φορά με αφορμή το σχιζοφρενικό μοντέλο «σύγχρονο-αναχρονιστικό» δεν είναι παρά
μια ωραία ευκαιρία να αναδειχθούν στον τηλεοπτικό αφρό πρόσωπα-πρότυπα του
πρώτου ή του δεύτερου σκέλους αφήνοντας εκτός, στη σκιά, ένα μεγάλο μέρος
ώριμων, κατασταλαγμένων, απαιτητικών και με εκτός τηλεόρασης αξίες και αισθητική.