Aπώλεια ταυτότητας

Μια γενικότερη επιστροφή στις θρησκευτικές αξίες και τη θρησκευτικότητα σε ολόκληρο τον κόσμο και ιδιαίτερα στην Αμερική (που χάνει την ταυτότητά της εξαιτίας των Λατινοαμερικανών) διαπιστώνει ο καθηγητής του Χάρβαρντ Σάμιουελ Χάντινγκτον και παρατηρεί ότι συνήθως έπεται ο πατριωτισμός

Ο διάσημος καθηγητής του Χάρβαρντ Σάμιουελ Χάντινγκτον, ο οποίος με την
πολυσυζητημένη «Σύγκρουση των πολιτισμών» – και μαζί με τον Φράνσις
Φουκουγιάμα («Το τέλος της Ιστορίας») – σημάδεψε το μεταψυχροπολεμικό
αμερικανικό ρεύμα σκέψης, ξαναχτυπά με μια πραγματεία για τη μετανάστευση και
την εθνική ταυτότητα. Το νέο βιβλίο του («Ποιοι είμαστε;») αποτελεί ανάλυση
αλλά και προειδοποίηση για τη βαθμιαία απώλεια της αμερικανικής ταυτότητας.
Προβλέπει όμως και επιστροφή στις βασικές αμερικανικές αξίες.

Ύστερα από την αντιπαράθεση που προκάλεσε η θεωρία του για την πολιτισμική
σύγκρουση Δύσης – Ανατολής, ο Χάντινγκτον ρίχνει και πάλι λάδι στη φωτιά
υποστηρίζοντας, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι ο πυρήνας της αμερικανικής κουλτούρας
απειλείται από διάφορες ομάδες, των οποίων η ιδεολογία ουδεμία σχέση έχει με
την Αμερική. Ποιοι απειλούν την κυρίαρχη αμερικανική κουλτούρα; Κατά τον ίδιο,
οι μετανάστες οι οποίοι δεν συνδέονται με αυτήν την κουλτούρα, τα μέλη της
φιλελεύθερης ελίτ που πολεμούν την κυρίαρχη κουλτούρα και οι επιχειρηματίες –
οι «διεθνιστές», όπως τους αποκαλεί – οι οποίοι θεωρούν εαυτούς «παγκόσμιους»,
απορρίπτοντας τη σύνδεση με μια εθνική ταυτότητα.

H βασική θέση του Χάντινγκτον είναι ότι σε διεθνές επίπεδο ζούμε την κρίση των
εθνικών ταυτοτήτων, όμως στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών αυτή η κρίση
επηρεάζει τα θεμέλια του έθνους. Τέσσερις είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν
την κρίση της αμερικανικής ταυτότητας: η εξαφάνιση της σοβιετικής απειλής, η
άνοδος των πολυπολιτισμικών ιδεολογιών που ναρκοθετούν τη νομιμότητα της
κοινής κουλτούρας και ο αντίκτυπος του τρίτου κύματος μετανάστευσης, το οποίο
άρχισε να «χτυπά» την Αμερική κατά τη δεκαετία του ’60 και σε αντίθεση με τα
προηγούμενα κύματα δεν ήταν βασικά ευρωπαϊκό, αλλά λατινοαμερικανικό και
ασιατικό. Το κύμα αυτό διατηρεί μεγαλύτερη επαφή από τα προηγούμενα με τη χώρα
καταγωγής, αλλά το χειρότερο δεν είναι αυτό. Είναι, σύμφωνα με τον
Χάντινγκτον, ότι οι μετανάστες του τρίτου κύματος μιλούν την ίδια γλώσσα, τα
ισπανικά, με αποτέλεσμα οι Ηνωμένες Πολιτείες να κινδυνεύουν να γίνουν
δίγλωσσες.

Οι βασικές αξίες του αμερικανικού credo εξακολουθούν να είναι οι ίδιες
από τον 18ο αιώνα και να συνδέονται με την αγγλοσαξονική και προτεσταντική
πολιτισμική ταυτότητα των πρώτων αποίκων. Ο Χάντινγκτον υπογραμμίζει ιδιαίτερα
τους δεσμούς που υπάρχουν στις ΗΠΑ – σε αντίθεση με την Ευρώπη – ανάμεσα στις
θρησκευτικές πεποιθήσεις και τις φιλελεύθερες και δημοκρατικές αρχές, λόγω του
ρόλου που έπαιξε ο προτεσταντισμός των πρώτων αποίκων. Αν οι ρίζες της
αμερικανικής πολιτισμικής ταυτότητας βρίσκονται στον 18ο αιώνα, η ανάπτυξη του
εθνικού αισθήματος ήρθε πιο αργά, παρατηρεί ο Χάντινγκτον. H χρυσή εποχή του
εθνικισμού ήταν η περίοδος ανάμεσα στον πόλεμο της Απόσχισης και τη δεκαετία
του ’60 του προηγούμενου αιώνα. Από τότε, ο εθνικισμός αποδυναμώνεται και
μάλιστα περισσότερο ανάμεσα στις ελίτ παρά στο σύνολο του πληθυσμού.

Επιστροφή στις θρησκευτικές αξίες

H 11η Σεπτεμβρίου προκάλεσε μια ισχυρή πατριωτική αντίδραση, αλλά οι συνέπειές
της δεν μπορούν ακόμη ν’ αξιολογηθούν, γράφει ο Σάμιουελ Χάντινγκτον. Αυτό που
μπορεί να αξιολογηθεί, όμως, είναι η αναβίωση του θρησκευτικού αισθήματος στις
ΗΠΑ με τις… ευλογίες του ευαγγελικού προτεσταντισμού και τη χείρα βοηθείας
των εκπροσώπων του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Διαπιστώνει δε σε όλον τον κόσμο
μια γενικότερη επιστροφή στις θρησκευτικές αξίες και τη θρησκευτικότητα,
παρατηρώντας ότι συνήθως όλων αυτών έπεται ο πατριωτισμός.

INFO

Samuel Huntington, «Who Are We: The Challenges to America’s National
Identity», Εκδόσεις Simon & Schuster, 2004, Τιμή (amazon.com): 19 ευρώ.