TPITH AΠOΨH A-ζόρικος συμβιβασμός

Σε εποχή αποξένωσης των πολιτών, βαθιών θεσμικών αλλαγών και αναζήτησης νέου
ρόλου, σε εποχή δηλαδή που η Ευρώπη έχει ανάγκη για πολιτική πνοής με
συμβολισμούς ελπίδας, οι ηγέτες της Ένωσης κατέληξαν και πάλι, με την ομόφωνη
επιλογή του Πορτογάλου πρωθυπουργού Ζοζέ Μανουέλ Ντουράο Μπαρόζο για τη θέση
του προέδρου της Επιτροπής, στον μικρότερο κοινό παρονομαστή. Μόνο που αυτή τη
φορά είναι πολύ πιθανόν ότι το κλάσμα δεν θα τους βγει.

H επιλογή Μπαρόζο δίνει -όχι τόσο για το πρόσωπο καθεαυτό, όσο γι’ αυτά που
εκπροσωπεί και για τα κριτήρια βάσει των οποίων επελέγη -όλα τα λάθος μηνύματα
στους πολίτες της Ευρώπης. Αμέσως έπειτα από μια θητεία και από ευρωεκλογές
στις οποίες θριάμβευσε το «δημοκρατικό έλλειμμα», η απόφαση για τον πρόεδρο
ελήφθη με απόλυτη αδιαφάνεια, χωρίς την παραμικρή δημόσια συζήτηση, ως
κατεξοχήν «λύση για τη λύση». Ως δεύτερη μάλιστα πράξη της πικρά αποτυχημένης
πρώτης προσπάθειας συμφωνίας, η επιλογή Μπαρόζο δεν κράτησε από εκείνην ούτε
το μόνο θετικό στοιχείο της, δηλαδή την απόπειρα να βρεθεί ο καταλληλότερος,
με πολιτικά κριτήρια, ηγέτης για την Ευρώπη. Ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας
είχε το μεγάλο πλεονέκτημα να μην ενοχλεί ιδιαιτέρως κανέναν, δεν υπήρξε όμως,
μέχρι σήμερα, λαμπρός σε κανέναν τομέα εσωτερικής ή διεθνούς πολιτικής. Έφερε
τη λιτότητα στη χώρα του, ξεκινώντας (σας θυμίζει κάτι;) με μια «ανατρεπτική»
απογραφή, λέγοντας ότι ο φιλελευθερισμός και ο ανταγωνισμός αποτελούν τη μόνη
λύση (σε μία ευρωπαϊκή και διεθνή συγκυρία που έχει αποδείξει ακριβώς το
αντίθετο), χωρίς να την μπολιάσει με έναν νέο οικονομικό και κοινωνικό
δυναμισμό. Μέσα σε μια διετία, αυξήθηκαν δραματικά οι ανισότητες, το αίσθημα
κοινωνικής ανασφάλειας και η απαξία της πολιτικής στην Πορτογαλία. Στο διεθνές
δε πεδίο, ο Μπαρόζο έγινε σχεδόν αποκλειστικά γνωστός ως ο οικοδεσπότης των
Αζορών -από τη συνάντηση Μπους, Μπλερ και Αθνάρ, που σφράγισε την υποστήριξη
ενός μέρους της ευρωπαϊκής ηγεσίας στον πόλεμο στο Ιράκ και τον παραλίγο
οριστικό διχασμό της Ευρώπης. Αυτόν τον ηγέτη επέλεξαν οι αρχηγοί των
κυβερνήσεων, προβάλλοντας με μεγάλη ικανοποίηση είτε ότι ήξερε γαλλικά, είτε
ότι εκπροσωπούσε χώρα του στενού πυρήνα του ευρώ, είτε ότι δεν είχε
στενοχωρήσει υπερβολικά τις βρετανο-αμερικανικές ευαισθησίες. Το πολιτικό
κύρος, το προσωπικό χάρισμα, το συλλογικό όραμα θεωρήθηκαν προφανώς ασήμαντες
λεπτομέρειες.

Μόνο που να: με τη διεύρυνση και τις δυσκολίες επικύρωσης της Συνταγματικής
Συνθήκης (παρ’ όλο που και σ’ αυτή υπερίσχυσε τελικά η λογική του μέσου όρου),
η ενωμένη Ευρώπη μπαίνει ίσως στα πιο δύσκολα -και πάντως σίγουρα στα πιο
απρόβλεπτα -νερά της ιστορίας της. Μακάρι ο άνθρωπος που επελέγη να κρατά το
τιμόνι της να αποδειχτεί άξιος των περιστάσεων και ανώτερος των προσδοκιών (η
γνώση γαλλικής βοηθά, αλλά μάλλον δεν αρκεί). Ή, σε ένα πολιτικά πιο
αναζωογονητικό σενάριο, μακάρι το νεοεκλεγμένο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να
απαιτήσει, όπως έχει θεσμικό δικαίωμα και αριθμητική δυνατότητα, μια πιο
ουσιώδη και πιο πολιτική υποψηφιότητα. Δυστυχώς κι εδώ οι πρώτες ενδείξεις μάς
προσγειώνουν γρήγορα: οι βουλευτές εκπροσωπούν πρωταρχικά τις χώρες τους και
οι χώρες λίγο-πολύ τα βρήκαν, είτε εξασφαλίζοντας βασικά χαρτοφυλάκια στην
Επιτροπή Μπαρόζο είτε βαυκαλιζόμενες, όπως η δική μας, ότι θα φυσήξει
κεντροδεξιός άνεμος στα ευρωπαϊκά πράγματα. Μόνο που σήμερα ο πραγματικός
κίνδυνος για την Ευρώπη είναι η πλήρης άπνοια.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.