Σκοτεινό το ενεργειακό μας μέλλον

H εξάρτηση από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη υπόθεση. Κανείς δεν ξέρει πόσο πετρέλαιο έχει απομείνει και πόσο θα στοιχίσει η εξόρυξή του

Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, όλα έδειχναν πιο απλά πριν από τον πόλεμο στο
Ιράκ. Οι ΗΠΑ θα ανέτρεπαν τον Σαντάμ, τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα του
Ιράκ θα διοχετεύονταν στην αγορά έπειτα από μια μικρή περίοδο ανοικοδόμησης
της χώρας και οι τιμές του πετρελαίου θα υποχωρούσαν κάτω από τα 20 δολάρια το
βαρέλι.

Τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Κάθε άλλο, μάλιστα. Οι τιμές του πετρελαίου
εκτοξεύτηκαν στα 38 δολάρια το βαρέλι (έφτασαν και σε επίπεδο ρεκόρ 42
δολαρίων το βαρέλι). Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι η προσοχή στρέφεται και
πάλι στα ενεργειακά αποθέματα του πλανήτη. Όμως, το βασικό μήνυμα είναι
ξεκάθαρο: τα σημερινά ενεργειακά πρότυπα είναι επικίνδυνα και πρέπει να
αλλάξουν.

Επικίνδυνη εξάρτηση

Δύο αλληλοσυνδεόμενα ενεργειακά θέματα θα διαμορφώσουν το οικονομικό και
γεωπολιτικό μας μέλλον τις επόμενες δεκαετίες. Το πρώτο είναι ότι η εξάρτηση
από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη υπόθεση.
Κανείς δεν ξέρει πόσο πετρέλαιο έχει απομείνει και πόσο θα στοιχίσει η εξόρυξή
του, αλλά εκτιμάται πως η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου θα κορυφωθεί
πιθανότατα κάποια στιγμή στην επόμενη 25ετία, ίσως και μέσα στα αμέσως επόμενα
χρόνια. Τα πετρελαϊκά αποθέματα που θα απομείνουν, θα συγκεντρωθούν στην
άστατη Μέση Ανατολή.

Στο μεταξύ, η παγκόσμια ζήτηση για ενέργεια θα αυξηθεί, καθώς οι οικονομίες
στην Κίνα, στην Ινδία, στη Βραζιλία και σε άλλες χώρες αναπτύσσονται. Αν η
Μέση Ανατολή βρίσκεται ήδη σε επικίνδυνη καμπή, φανταστείτε τι θα συμβεί όταν
ο ανταγωνισμός για το πετρέλαιο αυτό μεταξύ της Αμερικής, της Ευρώπης, της
Κίνας, της Ινδίας, της Ιαπωνίας και άλλων χωρών, κορυφωθεί.

Απειλή για το κλίμα

H δεύτερη μεγάλη πρόκληση είναι ότι το σύγχρονο σύστημα ενέργειας
αποσταθεροποιεί το κλίμα στον πλανήτη. Το πετρέλαιο και άλλα καύσιμα (το
κάρβουνο και το φυσικό αέριο) προκαλούν μακροπρόθεσμα αλλαγές στο κλίμα
παγκοσμίως. Όμως, λίγοι είναι εκείνοι που καταλαβαίνουν τους κινδύνους.

Βασικά υπάρχουν τρία προβλήματα που έχουν παραγνωριστεί:

* H αλλαγή του κλίματος θα αλλάξει καθετί, όπως τη θερμοκρασία, τις
βροχοπτώσεις και τα χαρακτηριστικά των καταιγίδων και θα φέρει θεμελιώδεις
αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον, καθώς θα ανεβάσει τη στάθμη της θάλασσας και θα
αλλάξει τη χημική σύσταση των ωκεανών. Οι επιπτώσεις είναι απρόβλεπτες, αλλά
πιθανότατα θα είναι τεράστιες όσον αφορά τις σοδειές, τις ασθένειες, τη
διαθεσιμότητα πόσιμου νερού, τη διάβρωση των ακτών κ.λπ.

* Οι κλιματολογικές αλλαγές μπορεί να μην είναι σταδιακές. H μακρά ιστορία των
κλιματολογικών αλλαγών δείχνει τους κινδύνους να υπάρξουν δραματικές και
ξαφνικές αλλαγές μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες.

* Οι άνθρωποι αντιδρούν άσχημα σε τέτοιες αλλαγές, επειδή τα οικονομικά
προβλήματα που θα φέρουν μπορεί να προκαλέσουν μαζική πολιτική αστάθεια, κύμα
προσφύγων και βίαιες συγκρούσεις.

Οι προκλήσεις αυτές – η έλλειψη πετρελαίου, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και οι
κλιματολογικές αλλαγές – απαιτούν ξεκάθαρη σκέψη. Κάποιοι λένε ότι πρέπει να
μειώσουμε δραματικά τη χρήση ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι πιθανό να
γίνουν οικονομίες στην κατανάλωση ενέργειας, αλλά αυτό δεν θα λύσει το
πρόβλημα των αποθεμάτων πετρελαίου ή το πρόβλημα των κλιματολογικών αλλαγών.
Άλλοι λένε ότι πρέπει να σταματήσουμε να παράγουμε ενέργεια από στερεά καύσιμα
και να χρησιμοποιούμε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως είναι η ηλιακή και η
αιολική. Ωστόσο, οι εναλλακτικές αυτές λύσεις είναι ακριβές και, για να
είμαστε ρεαλιστές, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα σημερινά καύσιμα.

Προγραμματισμός

Όμως, αν κάνουμε μακροπρόθεσμο προγραμματισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, μπορούμε
να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις αυτές. Στόχος μας πρέπει να είναι οι
αξιόπιστες πηγές ενέργειας, που θα είναι περιβαλλοντολογικά ασφαλείς και σε
προσιτές τιμές.

Πρώτον, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι, καθώς το πετρέλαιο αρχίζει να σπανίζει,
άλλες μορφές καυσίμων, όπως το κάρβουνο και το φυσικό αέριο, αλλά και μη
συμβατικές πηγές ενέργειας, όπως οι σχιστόλιθοι και το πισσόχωμα, θα υπάρχουν
σε μεγάλες ποσότητες για αιώνες. Θα πρέπει να αναπτύξουμε τεχνολογίες και
δομές, ώστε αυτά τα εναλλακτικά καύσιμα να χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά και
με ασφάλεια.

Δεύτερον, καθώς τα εναλλακτικά καύσιμα θα κερδίζουν έδαφος, όταν η παραγωγή
πετρελαίου θα αρχίσει να μειώνεται, θα πρέπει να ελέγξουμε τον τρόπο με τον
οποίο αυτά επιδρούν στο περιβάλλον.

Το ενεργειακό μας μέλλον δεν θα εξαρτηθεί από μια μόνο λύση, αλλά από μια
σειρά από βήματα: Εύρεση και ανάπτυξη νέων πηγών πετρελαίου, ειδικά εκτός
Μέσης Ανατολής, ανάπτυξη και υιοθέτηση σε μακροπρόθεσμη βάση ανανεώσιμων πηγών
ενέργειας και χρήση καυσίμων με τρόπο φιλικό προς το περιβάλλον. Σήμερα
βασιζόμαστε πολύ στο πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, χωρίς να υπολογίζουμε την
επερχόμενη μείωση των αποθεμάτων, και αγνοούμε τις επιπτώσεις στο περιβάλλον
από τη χρήση άλλων μορφών ενέργειας, δρόμος που μας οδηγεί σε αδιέξοδο. Κάποια
στιγμή θα έρθουμε αντιμέτωποι με την πραγματικότητα.

Κοινές δράσεις

Πώς πρέπει, λοιπόν, να αντιμετωπίσουμε το μέλλον; Οι μεγαλύτεροι καταναλωτές
ενέργειας, οι ΗΠΑ, η Ευρώπη, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ινδία, πρέπει να
συμφωνήσουν σε κοινές δράσεις για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, για τη
συγκέντρωση και αποθήκευση άνθρακα και για τη δημιουργία εναλλακτικών
ενεργειακών αποθεμάτων με χαμηλό κόστος. Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι οι
αγοραίες τιμές για την ενέργεια αντικατοπτρίζουν το πραγματικό κοινωνικό
κόστος της χρήσης ενέργειας, ώστε οι χρήστες και οι προμηθευτές ενέργειας να
κάνουν καλύτερες επιλογές σχετικά με την αποδοτικότητα της ενέργειας, την
ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών της και την υιοθέτηση τεχνολογιών που είναι
ασφαλείς για το περιβάλλον.

© Project Syndicate, Απρίλιος 2004

O Jeffrey Sachs είναι καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ:ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ