ΣTEΛIΟΣ ΠAYΛIΔHΣ Ο «Bόιτσεκ» στις φυλακές

Παράσταση για φυλακισμένες και απεξαρτώμενους με τον «Βόιτσεκ» του Μπίχνερ ετοίμασε ο σκηνοθέτης Στέλιος Παυλίδης

«Σκέφτηκα κάποια στιγμή να πάω το θέατρο σε τόπους και χώρους όπου ο
πολιτισμός δεν είναι καθημερινή κατάσταση. Σε ομάδες που δεν θεατρίζονται
συχνά, ίσως και ποτέ. Και πρώτα σκέφτηκα τις φυλακές. Μετά τα στρατόπεδα
εκπαίδευσης των νεοσύλλεκτων. Κατόπιν προέκυψε η σκέψη για τα Κέντρα
Απεξάρτησης. Το κουβέντιασα πρώτα με τον πρόεδρο του ΚΕΘΕΑ, του Κέντρου
Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων, τον Μπάμπη Πουλόπουλο. H υποδοχή ήταν
περισσότερο από θετική. Στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας το πράγμα σκάλωσε γιατί
άλλαξε η κυβέρνηση και προς το παρόν όλα “πάγωσαν”. Στις φυλακές θα πάμε με
“όχημα” τη Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης».

Ο σκηνοθέτης Στέλιος Παυλίδης, έχοντας μαζί μαθητές του από τη δραματική σχολή
«Ίασμος» όπου διδάσκει, απόφοιτους και τελειόφοιτους, αλλά και φοιτητές από το
Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, από τη Φιλοσοφική Σχολή,
ακόμα και από το Μαθηματικό, ξεκίνησε ένα παράτολμο σχέδιο: να ανεβάσει μια
παράσταση η οποία, πριν πάρει τον δρόμο, τον χειμώνα, για ένα από τα αθηναϊκά
θέατρα με κάποιες αλλαγές στη διανομή, να παιχτεί το καλοκαίρι για τον κόσμο
της «Παρέμβασης» – η πρεμιέρα δόθηκε εκεί την περασμένη Παρασκευή -, για τις
γυναίκες των Φυλακών Κορυδαλλού και, αν τελικά προχωρήσει αυτό το σκέλος του
σχεδίου, για τους νεοσύλλεκτους στρατιώτες.

Το πιο τολμηρό της υπόθεσης είναι ότι ο Στέλιος Παυλίδης, που έχει ανεβάσει το
έργο του Γερμανού – τέλος 18ου, αρχές 19ου αιώνα – πρόδρομου του
εξπρεσιονισμού Γκέοργκ Μπίχνερ, «Λεόντιος και Λένα», το 2000 στην Πειραματική
Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, επέλεξε να παρουσιάσει σ’ αυτές τις «ειδικές»
κατηγορίες κοινού ένα έργο καθόλου «εύπεπτο» και αστείο…: τον «Βόιτσεκ» του
Μπίχνερ.

«Μιλώντας με τη Φωτεινή Τσαλίκογλου για την ιδέα αυτή, της είπα ότι
σκέφτομαι τον “Βόιτσεκ”. Μου λέει “η ιδέα να παίξεις για τις ομάδες αυτές
είναι θαυμάσια. Αλλά το έργο δεν είναι καταθλιπτικό;”. Επέμεινα όμως. Και το
αποφάσισα τελικά. H γνώμη μου είναι ότι οι άνθρωποι που θα τους δείξουμε αυτό
το έργο δεν είναι “άλλοι” άνθρωποι. Οι συνθήκες στις οποίες βρίσκονται είναι
“άλλες”. Δεν μπορώ να τους πάω κάτι χαζοχαρούμενο ή “ευχάριστο”. Το σχέδιό μου
είναι, μάλιστα, από την πρώτη παράσταση, να ζητήσω από το κοινό να προτείνει
τι τέλος θα ήθελε να δοθεί στο έργο και να αυτοσχεδιάσουν οι ηθοποιοί πάνω
στις προτάσεις αυτές. Και μετά να τους δώσουμε και την εκδοχή τού Μπίχνερ.
Μπορεί και να μας πετάξουν έξω, αλλά δεν έχει σημασία…».

«Προσωπικά έχω πάθος με τον Μπίχνερ. Ο “Βόιτσεκ” είναι ένα από τα ελάχιστα
έργα με κεντρικό πρόσωπο έναν αντιήρωα, ο οποίος μάλιστα έχει νιώσει στο πετσί
του και την εξουσία, και την κοινωνική αδικία. Και νομίζω ότι παρουσιάζει
μεγάλο ενδιαφέρον ως αφετηρία συζητήσεων με κάποιους ανθρώπους που βρίσκονται,
όπως εκείνος, σε “ειδικές” καταστάσεις.

Το έργο είναι μια λαϊκή τραγωδία. Αυτό όμως που προσέχω – και νομίζω
πως το έχω καταφέρει – είναι να μην περάσω τα πάθη μέσα στην παράσταση.
Προσπάθησα να κρατήσω το έργο σε “απόσταση”, σαν να βρίσκεται σε ένα
εργαστήριο, σε ένα ανατομείο. Να πετύχω ένα επίπεδο καταγραφής και όχι
πάθους».

Είναι και ο ένας από τους λόγους που σε όλη την παράσταση οι ηθοποιοί φορούν
μάσκες. «Ο άλλος είναι για να τους “οργανώσω” υποκριτικά, να τους φέρω πιο
“προς τα μέσα”, επειδή τα περισσότερα από τα παιδιά αυτά δεν είναι ηθοποιοί.
Εξάλλου, χρησιμοποιώ πολύ τις μάσκες στη σχολή που διδάσκω. Θα ήθελα
εξαιρετικά πάντως να κάνω την ίδια παράσταση και σε εκδοχή με μάσκες και σε
εκδοχή χωρίς μάσκες.

Σίγουρα δεν μπορώ να υποστηρίξω ότι είναι το ιδανικό έργο για να έρθω σε επαφή
με τους ανθρώπους αυτούς. Αλλά δεν έχω πειστεί και ότι δεν είναι. Πρόκειται
για ρίσκο. Έχω, πάντως, υπέρ εμού ότι τους αντιμετωπίζω σαν ένα καλό θεατρικό
κοινό».

Εικαστική έκπληξη το σκηνικό

Το έργο έχει βρεθεί στα κατάλοιπα του Μπίχνερ με τη μορφή ακατάστατων,
χωρίς σειρά, σκηνών. «Υπάρχουν τρεις επικρατέστεροι τρόποι να μπουν οι σκηνές
αυτές σε μια σειρά», μου εξηγεί ο κ. Παυλίδης. «Λένε ότι τη μία έχει φτιάξει ο
αδελφός του συγγραφέα που συγκέντρωσε το υλικό. Και από τις τρεις, όμως,
εκδοχές, λείπουν σκηνές. Σ’ αυτήν που παρουσιάζουμε τις έχω χρησιμοποιήσει
όλες – εκτός από όσες αποτελούν παραλλαγές – σε μια δική μου σειρά, που
μοιάζει αλλά όχι απόλυτα με μία από τις τρεις άλλες». Ιδιαίτερο είναι το
γεγονός ότι το σκηνικό της παράστασης έχει σχεδιάσει ο διάσημος Έλληνας
εικαστικός της Διασποράς, Κωνσταντίνος Ξενάκης, ο οποίος ελάχιστα έχει
ασχοληθεί με σκηνικά.

«H ιδέα μου ήταν», λέει ο Στέλιος Παυλίδης, «να έχω όλη την παράσταση πίσω
από θαμπές επιφάνειες – κάποια “επίπεδα” πιο καθαρά, κάποια πιο μουντά… Και
σκέφτηκα ότι δεν υπάρχει καταλληλότερος από τον Κωνσταντίνο Ξενάκη για να
υλοποιήσει την ιδέα αυτή».

H ταυτότητα

Μετάφραση – σκηνοθεσία: Στέλιος Παυλίδης.

Σκηνικά: Κωνσταντίνος Ξενάκης.

Κοστούμια: Άση Δημητρουλοπούλου.

Μουσική: Νίκος Κυπουργός.

Κίνηση: Φρόσω Κορού.

Φωτισμοί: Κατερίνα Μαραγκουδάκη.

Δημόσιες σχέσεις – Παραγωγή: Μαρίνα Κοριολάνο – Λυκουρέζου.

Παίζουν: Κατερίνα Δαβράδου, Αλεξάνδρα Ζωιοπούλου, Νεκτάριος Θεοδώρου,
Τάσος Καρακύκλας, Ειρήνη Κορολόγου, Γιάννης Κουφαλέξης, Δημήτρης Λάλος
(Βόιτσεκ), Άρτεμις Μάνου, Αγγελική Παπαδημητρίου, Πόπη Παρασχάκη, Κωνσταντίνος
Στεφανόπουλος, Ιόλη Χαϊδοπούλου.

INFO

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Παγκόσμια Ημέρα Κατά των Ναρκωτικών (26 –
30 Ιουνίου). Αργότερα, στη γυναικεία πτέρυγα των Φυλακών Κορυδαλλού.