Γάμου επικήδειος

Από την παράσταση «Νέο αίμα» που παρουσίασε η «Ομάδα Συνενοχή» στο θέατρο «Αργώ»

Το θέατρο μετά το Πάσχα είναι ένα θέατρο «Εκτός Σαιζόν», ταυτισμένο με
τολμηρές απόπειρες, ρίσκο και ελεύθερη έκθεση στην παντοία κριτική, θεσμική,
συναδελφική ή γενικώς θεατρόφιλη. Όσα χρόνια παρακολουθώ, όσο μπορώ, αυτές τις
παραστάσεις, στατιστικά έχω παρατηρήσει πως οι μισές από αυτές είναι μιας
«χρήσεως», μιας θεάσεως-ακροάσεως. Χάνονται και σβήνονται από τη μνήμη, δεν
παίζουν κανέναν ρόλο στα θεατρικά μας πράγματα και μαζί τους και οι
συντελεστές τους. Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει είναι μία τελείως αλόγιστη
σπατάλη και διασπορά ιδιοτήτων. Βλέπουμε συχνά παραστάσεις όπου συγγραφέας,
σκηνοθέτης, σκηνογράφος και πρωταγωνιστής είναι ένα και το αυτό πρόσωπο.
Μονοφάι: Παρ’ όλα αυτά η αναφορά γίνεται σε «ομάδα», αλλά η ομάδα συνίσταται
σε δύο-τρία πρόσωπα, συνήθως συγγενικά. Δεν θέλω τώρα να μιλήσω εδώ για το
γνωστό σύνδρομο των Ελλήνων, τον εγωκεντρισμό τους και την επίδειξη
παντογνωσίας. Ψυχολογικά όμως το φαινόμενο ερμηνεύεται πιθανόν ως εφηβικό
σύνδρομο όπου όρεξη, βουλιμία, καπετανιλίκι, αντίδραση στο σύνηθες και το
κατεστημένο μαζί με άρνηση κάθε αυθεντίας συνεργάζονται για να προβάλουν την
περίσσεια ενέργεια εκφραστικής ανυπομονησίας κ.τ.λ. Το σύνδρομο γίνεται
παθολογία και ανίατη ασθένεια όταν η εφηβεία παρατείνεται έως τα 30 και τα
40!!

Πάντως πρέπει να ομολογήσω πως ευάριθμοι μόνον από τους νεοσσούς των
μεταπασχαλινών παραστάσεων ευδοκίμησαν και μετά τις ασκήσεις αναπνοής και
συνέχισαν τους δρόμους αντοχής, που είναι ο επαγγελματικός θεατρικός στίβος.
Μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση νέου δημιουργού που έως αυτήν τη στιγμή έχει
δώσει τεκμήρια σταθερής, υπεύθυνης και επαγγελματικής συνέπειας είναι η
Μαριάννα Κάλμπαρη. Ως ηθοποιός, με σπουδές και στο εξωτερικό, έδωσε δείγματα
ώριμης τεχνικής και εσωτερικής συναισθηματικής τεχνικής έξοχα. Από πέρυσι
αναπτύχθηκε στον χώρο της συγγραφής και της σκηνοθεσίας, αναθέτοντας ρόλους σε
νέους και ταλαντούχους ηθοποιούς. Πρόσφατα είχα ασχοληθεί σ’ αυτήν τη θέση με
την καθαρά πειραματική δουλειά της στην Πειραματική του Εθνικού σε εμπνευσμένη
συνεργασία με τον σκηνοθέτη Δημ. Λιγνάδη.

Πριν από λίγες ημέρες στο θέατρο «Αργώ» ανέβασε ως συγγραφέας και σκηνοθέτις
ένα πράγματι, ως περιεχόμενο και φόρμα, τολμηρό θέαμα, με τίτλο «Νέο αίμα». Το
θέμα δεν είναι ούτε νέο ούτε πρωτότυπο. Είναι το αιώνιο πρόβλημα της συμβίωσης
των ανθρώπων εντός του πανάρχαιου, του θεμελιώδους θεσμού, του γάμου. Στις
μέρες μας από πολλές μεριές ακούγονται ιερεμιάδες που φθάνουν μέχρι προτάσεις
για κατάργηση του ξοφλημένου αυτού θεσμού, χωρίς, φευ, να βρίσκεται τίποτε
άλλο να τον αντικαταστήσει. Κι ενώ όλοι μιλούν για την αναξιοπιστία του, τον
γάμο διεκδικούν δυναμικά και τον επιβάλλουν με χίλιους νόμιμους, κυρίως,
τρόπους οι ανά την οικουμένη ομοφυλόφιλοι. Είναι πράγματι παράξενο ποιος
σήμερα με τους αγώνες του νομιμοποιεί τον σεβασμό στον γάμο!

H Κάλμπαρη εστιάζει τον προβληματισμό της γύρω από δύο τρεις καθοριστικούς για
τη θεμελίωση του γάμου άξονες. Την επιβολή τού ενός φύλου πάνω στο άλλο, την
εκατέρωθεν ευνουχιστική επιδίωξη και τον εγκλωβισμό στα στερεότυπα ως εχέγγυα
συνοχής, διάρκειας και σωτηρίας των προσχημάτων.

Αλλά εκείνο που κάνει την ανάλυση της Κάλμπαρη ενδιαφέρουσα είναι η φόρμα που
κυριολεκτικά εφηύρε για να δηλώσει τις παρατηρήσεις της. Κατ’ αρχάς κατέφυγε
σ’ ένα θέατρο επιστράτευσης όλων των μιμητικών μέσων. Κίνηση, χορός, μουσική,
λόγος, σύμβολα συνεργάζονται και αλληλοσυμπληρώνονται. Για να γίνουν νοητά,
εννοώ θεατρικώς, τα σύμβολα επιστρατεύονται αρχέτυπα του θεατρικού μύθου, που
όμως λειτουργούν υποδορίως. Ο κεντρικός της ήρωας είναι ένας αμήχανος τυφλός
που παραπέμπει (ονόματι Δίπους) στον Οιδίποδα. Έτσι της δίνεται η ευκαιρία να
πλάσει μια σχέση με τη μάνα-ερωμένη-τύραννο άκρως θεατρικά ενδιαφέρουσα και
τολμηρή. Ο σύζυγος, τύπος Οδυσσέα, που αναζητεί εκτός κοίτης ελεύθερο αέρα,
ταξιδεύοντας ακόμη και σε φαντασιώσεις, εξαρτάται από τη γοητεία μιας Κίρκης ή
μιας Γοργόνας έως την ώρα που με τελετουργικό τρόπο ως Λάιος ευνουχιστεί από
τον γιο και τη μητέρα-σύζυγο-ερωμένη.

Εκεί που το παιχνίδι γίνεται αποτρόπαιο είναι ο τρόπος με τον οποίο η
Κάλμπαρη καταγράφει την εξουθενωτική επιρροή που ασκεί η μητέρα στον γιο, του
οποίου η τυφλότητα είναι και σωματική, αλλά κυρίως ηθική, αφού η μητέρα τον
αφοπλίζει ως γιο, άνδρα, προσεχή σύζυγο και επίδοξο εραστή. Προετοιμάζει
μεθοδικά την επιστροφή του στη μήτρα ή στη μητέρα γη.

H φόρμα που εφηύρε η Κάλμπαρη είναι αποσπασματική, αλλά κυρίως φόρμα μοτίβων
και σκηνικών εικόνων που υπακούουν στον ρυθμό και στη μουσική δομή. Επί
σκηνής, ως υποκριτής άνευ λόγου αλλά μετά ρυθμού (αφού κυρίαρχο όργανο είναι
τα κρουστά), ένας μουσικός που παροξύνει τις συγκρούσεις, προκαλεί τις
εκρήξεις, υπογραμμίζει ή επισημαίνει συμπεριφορές.

Αναπαράσταση του συνήθους

H μουσική παρουσία απαγορεύει στο θέαμα να γίνει ρεαλιστικό, να
αναπαραστήσει το σύνηθες. Λειτουργεί ως αποξενωτικός παράγοντας που συντελεί
ώστε κάθε εικόνα να παίρνει από την πραγματικότητα όχι τα περιγραφικά αλλά τα
νοησιαρχικά της δεδομένα.

Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Νατάσας Γρυλλάκη, κυρίως σκηνικά
αντικείμενα και θεατρικά ενδυματολογικά σήματα, συνέτειναν στην εννοιολογική
σύλληψη της παράστασης. H μουσική που έγραψε και αυτοσχεδιαστικά εκτέλεσε ο
Νίκος Παπαβρανούσης έπαιξε ρόλο πρωταγωνιστή και συντονιστή των σκηνικών
δρώμενων.

Από τους ηθοποιούς θα περίμενε κανείς περισσότερη συμπόρευση με τον μουσικό
στοχασμό της σκηνοθεσίας. Μια περισσότερο σχηματική κίνηση και εκφορά του
λόγου όχι βέβαια εκζήτηση ή αφύσικη χειρονομία, αλλά σημαίνουσα αφαιρετική και
εντόνως, όπως οι ρυθμοί των κρουστών, στακάτη. Παρ’ όλα αυτά, και οι πέντε
ηθοποιοί κατενόησαν τον πυρήνα της τολμηρής φόρμας και τον υλοποίησαν σκηνικά.
Ο πατέρας του Δ. Καραναστάση και η μητέρα της Δ. Σιδηροπούλου λιγότερο. Όμως η
έμπειρη και εκφραστικά ώριμη Κατερίνα Λυπηρίδου (στην πόρνη-Κίρκη) έπαιξε
ανιχνεύοντας ορθά τα αρχέτυπα του μυθικού χαρακτήρα χωρίς φτηνές
προκλητικότητες. Ο γιος του Νέστορα Κοψιδά ήταν ένα έξοχο, υποκριτικό
επίτευγμα που μας υπόσχεται ευοίωνο μέλλον.

Θα ευχόταν κανείς μια προσεχή νέα ανάγνωση του ενδιαφέροντος κειμένου, ώστε
να το απολαύσει περισσότερο κοινό.