Ποιητική συμφόρηση

Το 1941, το λογοτεχνικό περιοδικό «Accent» δημοσίευσε έναν πλήρη κατάλογο των
ποιητικών συλλογών που είχαν κυκλοφορήσει στην Αμερική τη δεκαετία 1930 –
1940. Τα στοιχεία που παρουσιάζονταν, αν συγκριθούν με τα αντίστοιχα σημερινά,
είναι πράγματι αποκαλυπτικά: στο διάστημα εκείνων των 11 χρόνων έκαναν την
εμφάνισή τους 151 Αμερικανοί ποιητές, με 264 συλλογές – ανάμεσα στις οποίες
φυσικά συγκαταλέγονται και μερικές που σφράγισαν τον μοντερνισμό, όπως αυτές
του Έλιοτ, του Πάουντ, του Στίβενς και του Κάμινγκς.

Συνεπώς, αν ο τότε αναγνώστης διάβαζε δύο μόνο βιβλία τον μήνα θα ήταν σε θέση
να καλύψει με φυσιολογικούς (αλλά και κριτικούς) αναγνωστικούς ρυθμούς όλη την
παραγωγή τής νέας αμερικανικής ποίησης. Σήμερα, σίγουρα θα έχανε τον
λογαριασμό. Το «Directory of American Poets», που κυκλοφόρησε πρόσφατα, ένα
είδος ποιητικού «χρυσού οδηγού», αριθμεί πάνω από 5.500 ποιητές, όλους με
αρκετές συλλογές στο ενεργητικό τους. Ακόμη και αν διάβαζε κανείς ένα βιβλίο
την ημέρα, θα χρειαζόταν 13 χρόνια προκειμένου να διαβάσει ό,τι έχει
δημοσιευθεί μέχρι σήμερα, διάστημα στο οποίο βέβαια θα είχαν προστεθεί
χιλιάδες άλλοι νέοι ποιητές με τις δικές τους αναρίθμητες συλλογές. Αν
συμπεριλάβει κανείς σ’ αυτόν τον απίστευτο αριθμό και τα περιοδικά ποίησης που
εκδίδονται στη χώρα (άλλη μία χιλιάδα) τότε είναι φυσικό – όπως κάποτε μου
εκμυστηρεύτηκε ο Τζον Άσμπερι ότι συμβαίνει στον ίδιο – να έχει διαμορφώσει
μια εντελώς θολή και συγκεχυμένη εικόνα για τη σύγχρονη αμερικανική ποίηση.

Το 1940 (για να επιστρέψω σ’ εκείνη την εδεμική εποχή) η ανθολογία «New Poems»
του Όσκαρ Γουίλιαμς περιελάμβανε 35 αγγλόφωνους ποιητές, από τους οποίους τα
2/3 δεν είχαν ακόμη κλείσει τα 35 τους χρόνια. Πολλοί από αυτούς τους νέους
ποιητές ήταν ήδη γνωστοί στο ευρύ κοινό, όπως ο Όντεν, ο Σπέντερ, ο Ντίλαν
Τόμας, ο Γουίλιαμ Έμπσον και ο Ντέλμορ Σβαρτζ. Από την άλλη, η ανθολογία που
επιμελήθηκε ο Αντρέι Κοντρέσκου στα τέλη του 1980, με τίτλο «Up Late: American
Poetry Since 1970», περιελάμβανε 103 ποιητές, από τους οποίους μόνο οι 18 ήταν
νεώτεροι των 35 ετών, ενώ οι περισσότεροι ήταν σχεδόν άγνωστοι ακόμη και στον
πιο ενημερωμένο αναγνώστη. Στις ανθολογίες που κυκλοφορούν σήμερα τα πράγματα
είναι ακόμη χειρότερα. H ομίχλη φαίνεται να έχει καλύψει ακόμη και τις
βουνοκορφές.

Κάτι αντίστοιχο, σε μικρότερη φυσικά κλίμακα, συμβαίνει και στα καθ’ ημάς. (H
Αμερική, ως γνωστόν, είναι η αυθεντική έκδοση της νεωτερικότητας, εμείς η
μεταγλωττισμένη). Κάποτε η ελληνική ποίηση θύμιζε αρχαία πόλη-κράτος, έναν
μικρό τόπο, με κατοίκους που γνωρίζονταν καλά μεταξύ τους και ανέπτυσσαν
στενές σχέσεις. Κάθε βιβλίο που κυκλοφορούσε αποτελούσε φιλολογικό γεγονός –
μικρό ή μεγάλο, αδιάφορο. Μόνο τα περιοδικά της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς να
φυλλομετρήσει κανείς, βλέπει αμέσως τις γραμμές που χώριζαν τα αντίπαλα
στρατόπεδα.

Τώρα όμως γίναμε μητρόπολη, μητροπολιτικό χωριό αν θέλετε, ή πιο σωστά,
ομοσπονδία, όπου οι ποιητές είναι μοιρασμένοι σε μικρά καντόνια: ο καθένας
μιλάει τη γλώσσα τού καντονιού του, αδιαφορώντας για το τι συμβαίνει έξω από
τον στενό, περιχαρακωμένο χώρο του και καμαρώνοντας γι’ αυτό. Εκθειάζει τα
μέλη της δικής του φυλής και απορρίπτει μετά βδελυγμίας τους «αλλόγλωσσους»
της άλλης, όσους δηλαδή αρνείται να γνωρίσει. Δεκάδες συλλογές και περιοδικά
συνωστίζονται κάθε μήνα στους πάγκους των βιβλιοπωλείων, καταδικασμένα στη
λήθη, ενώ ποιητές βραβεύονται για έργα που κανείς σχεδόν δεν έχει διαβάσει –
ούτε καν αυτοί που σπεύδουν να τα εγκωμιάσουν.

Σ’ αυτήν τη φυγόκεντρη Βαβέλ τα πάντα εκρήγνυνται και σβήνουν μέσα σε λίγα
εικοσιτετράωρα. Είναι δύσκολο, σχεδόν αδύνατον, να κρατήσεις ζωντανό τον
θαυμασμό, το φως της έκπληξης, την πυκνότητα των πραγμάτων. Ποιητές και
ποιήματα διασταυρώνονται τυχαία, χωρίς πραγματικά να συναντιούνται. H
συμφόρηση είναι πλήρης και οι τροχονόμοι μάλλον απεργούν.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».