Tο κόμμα του ενός

Κάθε διανοούμενος, εφόσον έχει ταχθεί να διαμορφώνει και να διατυπώνει
απόψεις, ιδέες, ιδεολογίες, είναι λογικό να φιλοδοξεί να τις καταστήσει
ενεργούς στο πλαίσιο της κοινωνίας. Όποιος ισχυρίζεται ότι γράφει μόνο για τον
εαυτό του (όπως σπεύδουν να μας υπενθυμίσουν με κάθε ευκαιρία πολλοί «εστέτ»
συγγραφείς μας), ή εν ονόματι της καθαρής γνώσης και της αφηρημένης επιστήμης,
δεν είναι διανοούμενος. Όπως έλεγε και ο Ζενέ, από τη στιγμή που δημοσιεύεις
κριτικά κείμενα έχεις μπει στον χορό της πολιτικής· αν, λοιπόν, αρνείσαι την
πολιτική, αρνείσαι και τον δημόσιο λόγο.

H πολιτική βρίσκεται παντού· δεν μπορεί να την αγνοήσει κανείς, δραπετεύοντας
στον χώρο της αδιάφορης αντικειμενικότητας, του κυνικού σχετικισμού ή της
υπερβατικής θεωρίας. Οι διανοούμενοι είναι άνθρωποι του καιρού τους, ευάλωτοι
και αυτοί στην εικόνα της πραγματικότητας που αναλαμβάνει να παραγάγει για
λογαριασμό τους η βιομηχανία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ο μόνος τρόπος να
της αντισταθούν είναι να κρίνουν αυτή την εικόνα, να ελέγχουν την επίσημη
«αφήγηση», να υπονομεύουν τον αποστειρωμένο λόγο της εξουσίας.

Δεν είναι εύκολος αυτός ο ρόλος – όσοι αναλαμβάνουν να διαχωρίσουν τη θέση
τους από τις επίσημες ή «λαοφιλείς» γραμμές και στρατηγικές (βλ. Μακεδονικό
παλαιότερα, Κυπριακό σήμερα) το γνωρίζουν καλά: απειλούνται από τον κίνδυνο,
αν δεν ευθυγραμμιστούν με αυτή την άποψη, να απομονωθούν. Αλλά ο διανοούμενος
δεν είναι ούτε ειρηνοποιός ούτε υπέρμαχος μιας αόριστης, γενικής συναίνεσης.

Ο ρόλος του δεν είναι να εκφράζει «συλλογικά πάθη» ή πλειοψηφικές τάσεις.
Είναι κάποιος που διεκδικεί και υπερασπίζεται την κριτική στάση, · που
αρνείται να αποδεχθεί εύκολες συνταγές.

Σκέπτομαι τις επιθέσεις που δέχθηκε ο Αγγέλου, για παράδειγμα, από τους
τοποτηρητές της εθνικής μας συνείδησης, για τις απόψεις που διετύπωσε για το
κρυφό σχολειό, ή ο Λιάκος για την εγκληματική δράση της ΕΟΚΑ B’, ο Γιάννης
Χάρης για τον αντιδραστικό ρόλο της Εκκλησίας και, πιο πρόσφατα, ο
Γιαννουλόπουλος, για τον Μακρυγιάννη και τον μύθο που κατασκευάστηκε γύρω από
το πρόσωπό του, και ο Αλιβιζάτος όταν, λίγες ημέρες πριν από το δημοψήφισμα,
προσπάθησε, με λόγο αυστηρό αλλά νηφάλιο, να εναντιωθεί στις αλλοπρόσαλλες
κορώνες του γνωστού «πατριώτη» Ζουράρι, υπογραμμίζοντας το αυτονόητο: πως η
μόνη αδιαπραγμάτευτη αρχή στο θέμα της Κύπρου θα πρέπει να είναι η πίστη στις
στοιχειώδεις αξίες της ισονομίας και της δικαιοσύνης, που θα επιτρέψει στις
δύο κοινότητες να γεφυρώσουν τις διαφορές τους.

Είναι πράγματι πολύ δύσκολο να μην ενδίδει κανείς στη δημόσια ρητορεία και την
υστερική, αποκαλυπτική μεγαληγορία. Όμως, όπως μας θυμίζει ο Χέρμπερτ, «αν
απαντήσουμε στο χάος με χάος, απλώς υποκύπτουμε στις δυνάμεις εκείνες στις
οποίες θα πρέπει να αντισταθούμε». Και αυτό ισοδυναμεί με το να καταδικάζουμε
την «εύθραυστη ανθρώπινη επικράτεια» σε αφανισμό. Οι απανταχού εθναμύντορες
φαίνεται να επιδιώκουν ακριβώς αυτό.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».