H διαχρονικότητα της στιγμής
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
O «Παλιατζής» του A. Βουρλούμη, από την έκθεση στο Μέγαρο Εϋνάρδου – |
Μπορεί πράγματι να υπάρχει κάποιος συνειρμός ανάμεσα στον Ανδρέα Βουρλούμη και
στον Νίκο Κεσσανλή; Ή μήπως αυτό που μας γοήτευσε ακαριαία στις δύο εκθέσεις
ήταν η ελκυστικότητα ενός μαθηματικού γρίφου, αφού καθένας τους μοιάζει να
κρατά μία από τις δύο αντίθετες άκρες ενός τεντωμένου νήματος;
Ο προφανής κοινός παράγοντας είναι βέβαια το ίδιο το εικαστικό είδος που
υπηρέτησαν με τα συγκεκριμένα έργα. Μια πολυάριθμη σειρά από σελίδες τετραδίων
και σημειωματαρίων είναι τα έργα του A. Βουρλούμη (1910 – 1999), σκίτσα και
ακουαρέλες που ζωγράφιζε σχεδόν καθημερινά, αποτυπώνοντας σκηνές, πρόσωπα ή
τοπία. Μία επίσης ευάριθμη σειρά σε χαρτιά μικρού σχήματος και με ανάλογα
υλικά είναι τα έργα που ο N. Κεσσανλής (1930) ζωγράφισε τότε που ξεκινούσε
(1956 – 1958) την ευρωπαϊκή καριέρα του στην Ιταλία.
Τα καλλιτεχνικά δρομολόγια και οι ηλικίες τους, αντίθετα: Συνομήλικος
και φίλος του Γ. Τσαρούχη ο Βουρλούμης, μαθητής του Φ. Κόντογλου, εραστής μιας
χαμηλόφωνης προσωπικής ζωγραφικής, με εκθέσεις που έγιναν χωρίς δημόσιο θόρυβο
και εκτιμήθηκαν πολύ αλλά από τους λίγους, όπως άλλωστε και των N. Καραγάτση,
E. Μπουλγουρά, Γ. Μιγάδη και των λίγων άλλων αυτής της ταπεινής άποψης που
εδράζεται στο ιθαγενές ιδεολογικό βίωμα. Πρωταγωνιστής, αντίθετα, ο Κεσσανλής
της «γενιάς του 1960», αυτών που θέλησαν να ξεκινήσουν την ιστορία της
ελληνικής τέχνης εξαρχής και να σβήσουν την παράδοση των Γ. Τσαρούχη, Σπ.
Βασιλείου, N. Νικολάου – της «ελληνικότητας» γενικότερα -, απορροφώντας τα
διεθνή εικαστικά κινήματα, προκαλώντας το κοινό, αλλά όχι και τους ανθρώπους
που γράφουν την Ιστορία της Τέχνης.
Σκαλίζοντας από την επιφάνεια προς το βάθος, τα εκθέματα γίνονται
ομιλητικότερα. Όχι στο αναγνωρίσιμο μέρος τους, αφού οι τρυφερές πινελιές και
οι απαλές γραμμές τού Βουρλούμη συνθέτουν σπίτια, δρόμους και ανθρώπους, ενώ
οι βίαιες, εμφατικές και σχεδόν έξαλλες χειρονομίες του Κεσσανλή σχηματίζουν
παράδοξες εξωπραγματικές φόρμες, σαν έμβια από έναν άγνωστο πλανήτη.
Ο κοινός παράγοντας βρίσκεται αλλού, στη σχέση των δύο καλλιτεχνών με το
εκφραστικό υλικό τους και στις φιλοσοφικές προεκτάσεις του. Το σχέδιο είναι
γραμμή και στη γλώσσα της ζωγραφικής σημαίνει κυρίως νοητική σχέση με το θέμα.
H ακουαρέλα είναι χρώμα αραιωμένο με νερό, δηλώνει συγκινησιακή και άμεση
σχέση τού καλλιτέχνη με όσα απεικονίζει. Και τα δύο είναι εργαλεία για
στιγμιαία επεξεργασία, για γρήγορη, «πρόχειρη» – όχι με την κακή έννοια –
έκφραση πάνω στο χαρτί. Είναι το ιδιόχειρο «ενσταντανέ» μιας αρχέγονης
«εικονομηχανής» που μετατρέπει την επιφάνεια σε εικόνα. Αναπαράσταση όμως ή
νέα παράσταση; Εδώ είναι τελικά το κρίσιμο ερώτημα, το πεδίο σύγκρουσης μεταξύ
της παλιάς – της προαιώνιας – ζωγραφικής και της νέας, αυτής που πρότεινε η
μεταπολεμική αφαίρεση.
Θεωρητικά, η πινελιά και η γραμμή τού Βουρλούμη είναι εργαλείο
πρόχειρου σχεδιασμού, το σημειωματάριο για έργα ολοκληρωμένα που θα γίνουν
κατόπιν. Λάθος! Ο εξαιρετικός αυτός ζωγράφος μάλλον δεν είχε σχέση μ’ αυτήν
την παλιά πρακτική, το αντίθετο. Χημικός ο ίδιος, θεωρούσε το άπλωμα του
χρώματος διαδικασία ιεροφαντική, όχι «μίμηση πράξεως σπουδαίας και τελείας»,
αλλά μέθεξη, προσευχή. Υπαινικτική, λιτή και απέριττη η μικρο-ζωγραφική του,
διδάσκει μορφοπλαστική ηθική, το ταπεινό βλέμμα. Θυμίζει τα «Εις Εαυτόν» του
Μάρκου Αυρήλιου, τα σημειώματα για τις μικρές αναμνήσεις της κάθε μέρας, με
διαστάσεις μεγάλης στωικής φιλοσοφίας.
Θεωρητικά επίσης, η εξπρεσιονιστική πινελιά του Κεσσανλή είναι όργανο που θα
πιστοποιήσει έναν καλλιτέχνη βέβηλο και πίνακες ανεξάρτητους απ’ ό,τι υπάρχει
τριγύρω τους, ισότιμους με τα δημιουργήματα του Θεού. Στα εκθέματα όμως,
διαπιστώνουμε έναν ζωγράφο που σφαδάζει απεγνωσμένα και τίμια για να απαλλαγεί
από την καλαισθησία του, την πηγαία αρμονικότητα της σύνθεσης, τη θεατρικότητα
των αφηρημένων μορφών, την ευγλωττία ενός νέου κόσμου, ο οποίος προεκτείνει –
αντί να υποκαθιστά – την πραγματικότητα, όπως και η άλγεβρα την αριθμητική.
Δύο εκθέσεις-εξομολογήσεις, με την αποκαλυπτική δύναμη που εκλύει η στιγμιαία
εικονογραφική κατάθεση και με τη συνοχή, εν τέλει, που έχει η διαχρονική
αντίθεση του πλατωνικού πνεύματος με το αριστοτελικό.
Με λίγα λόγια
A. Βουρλούμης
* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7
* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 8
* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 7
* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη; 8
N. Κεσσανλής
* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7
* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 8
* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 6
* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη; 6
8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων
6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη
5 = Τα συνηθισμένα
INFO
Βουρλούμης Ανδρέας, «H καθημερινή ζωή ενός ζωγράφου», ακουαρέλες και
σχέδια με σημειώσεις από την καθημερινότητα, Μέγαρο Εϋνάρδου – MIET, Αγ.
Κωνσταντίνου 20, τηλ. 210-3234.267, έως 27 Ιουνίου
Κεσσανλής Νίκος, «Υδατογραφίες και σχέδια 1956-58», Καλφαγιάν, Καψάλη
6, Κολωνάκι, τηλ. 210-7217679, έως 22 Μαΐου
Google news
