Zωή στα νέφη της Aφροδίτης

Ο Άρης είναι δύσκολος πλανήτης για τον άνθρωπο, αλλά η Αφροδίτη είναι
σκέτος εφιάλτης. H θερμοκρασία της επιφάνειάς της φτάνει τους 482 βαθμούς
Κελσίου και καυτή λάβα καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της. Ο ουρανός είναι πάντα
συννεφιασμένος, αλλά δεν βρέχει ποτέ.

Παρόλο που όλοι έχουν στρέψει τα μάτια τους στον Άρη, μερικοί επιμένουν υποστηρίζοντας την άποψη ότι ζωή τελικά υπάρχει στην Αφροδίτη. H καινούργια εντυπωσιακή φωτογραφία, που έδωσε στη δημοσιότητα η NASA, είναι σύνθεση εικόνων από τα ραντάρ του διαστημοπλοίου «Μαγγελάνος»

Τα σύννεφα αποτελούνται από θανατηφόρο θειικό οξύ. «Όταν οι αστρονόμοι είδαν
το θείο, έβαλαν το καρφί στο φέρετρο», λέει ο επιστήμονας Ντέιβιντ Γκρίνσπουν,
ειδικός στους πλανήτες. «Φωτιά και θειάφι: H Αφροδίτη είναι η κόλαση».

Αλλά ο Γκρίνσπουν, ερευνητής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Σαουθγουέστ και
συγγραφέας του βιβλίου «Μοναχικοί πλανήτες», έχει μία ιδέα, που την παρουσίασε
στην πρόσφατη επιστημονική σύνοδο των αστροβιολόγων στην Καλιφόρνια. Και
μάλιστα, την ώρα που όλοι στο ακροατήριο ενδιαφέρονταν για τις τελευταίες
καυτές εξελίξεις στον Κόκκινο Πλανήτη. Το θέμα της διάλεξής του ήταν «Ζωή στην
Αφροδίτη».

Υπήρχε ωκεανός. «Ξέρετε, υπάρχουν και άλλοι πλανήτες εκτός από τη Γη
και τον Άρη. Θα ήθελα να σας υπενθυμίσω ότι η μελέτη της Αφροδίτης είναι
ζωτικής σημασίας για να κατανοήσουμε τη ζωή σε άλλα μέρη». Ο Γκρίνσπουν είναι
ο γνωστότερος οπαδός της θεωρίας πως τα τοξικά νέφη της Αφροδίτης μπορεί να
κρύβουν μικροβιακή ζωή, όπως τα ηφαίστεια της Γης φιλοξενούν μικροοργανισμούς.

«Είμαστε σίγουροι πως η Αφροδίτη κάποτε είχε έναν ωκεανό», προσθέτει ο
γεωβιολόγος Ντερκ Σουλτζ-Μάκουτς στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, συνεργάτης του
Γκρίνσπουν που μελετά όξινες θερμές πηγές. «Καθώς ο ωκεανός εξατμίστηκε σιγά
σιγά, οι οργανισμοί θα είχαν αρκετό χρόνο στη διάθεσή τους για να
προσαρμοστούν στο περιβάλλον των νεφών».

Διαφωνίες. Άλλοι, όμως, διαφωνούν. «H ζωή έχει την τάση να κυριαρχεί
στο περιβάλλον γύρω της», εξηγεί ο αστροβιολόγος Κρίστοφερ Μακέι, από το
Ερευνητικό Κέντρο Έιμς της ΝΑΣΑ. «Όταν βλέπω έξω από το παράθυρό μου, η φύση
είναι πράσινη. Αλλά τα σύννεφα στην Αφροδίτη δεν έχουν ένα αντίστοιχο
χαρακτηριστικό γνώρισμα». Ο Γκρίνσπουν όμως πιστεύει ότι η ζωή στην Αφροδίτη
είναι τόσο πιθανή όσο και στα παγωμένα βράχια του Άρη. «Δεν πρέπει να
αποκλείουμε έτσι εύκολα σημεία που δεν έχουμε εξερευνήσει».

H επιφάνεια της Αφροδίτης βράζει στους 482 βαθμούς Κελσίου και το ηφαίστειο στο βάθος φτάνει τα οκτώ χλμ ύψος. H τρισδιάστατη φωτογραφία είναι σύνθεση της NASA από εικόνα που τράβηξε το σοβιετικό διαστημόπλοιο «Βενέρα 13»

Κόσμημα του ουρανού. Αλλά η εξερεύνηση της Αφροδίτης δεν είναι εύκολη
υπόθεση. Γνωστός από τους αρχαίους χρόνους λόγω της λάμψης του, ο πλανήτης
πήρε το όνομα της θεάς της ομορφιάς και έγινε γνωστός με το χαϊδευτικό «το
κόσμημα του ουρανού». Με την εμφάνιση της σύγχρονης αστρονομίας, οι μετοχές
της Αφροδίτης ανέβηκαν. «Πολλοί πίστεψαν ότι στον πλανήτη υπήρχε ζωή. Είχε το
ίδιο μέγεθος με τη Γη, είχε σύννεφα και νόμιζαν ότι το κλίμα της ήταν τροπικό
με βροχές, καύσωνες και υγρασία», εξηγεί ο Γκρίνσπουν. Ο πλανήτης απέχει 107,2
εκατομμύρια χλμ από τον ήλιο και έχει σχεδόν τέλεια κυκλική τροχιά. Ένα έτος
στην Αφροδίτη διαρκεί 225 ημέρες.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, όμως, η λάμψη της θεάς της ομορφιάς άρχισε να
ξεθωριάζει, όταν οι μετρήσεις έδειξαν πως η θερμοκρασία στην Αφροδίτη ήταν
πολύ υψηλότερη από ό,τι νόμιζαν. Τα στοιχεία επιβεβαιώθηκαν το 1962 από το
διαστημόπλοιο «Μάρινερ 2», το πρώτο όχημα που εστάλη από τη Γη για να
εξερευνήσει το Διάστημα.

Είκοσι αποστολές αργότερα, η Αφροδίτη εξακολουθεί να μην έχει την εύνοια των
επιστημόνων. Από εκεί που όλοι ήταν σίγουροι πως υπήρχε ζωή, έσβησε για τα
καλά από τη λίστα με τους πιθανούς υποψήφιους πλανήτες.

Ελπίζουν ακόμα… Παρόλα αυτά, οι ελπίδες δεν έχουν εξαφανιστεί. Οι
επιστήμονες συμφωνούν πως η Αφροδίτη κάποτε είχε μεγάλους ζεστούς ωκεανούς για
αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, μπορεί και δύο δισεκατομμύρια. «Οι
συνθήκες για την παρουσία ζωής υπήρχαν», λέει ο Γκρίνσπουν.

Κάποια στιγμή, βέβαια, οι ωκεανοί υπερθερμάνθηκαν και εξατμίστηκαν. H Αφροδίτη
είναι πολύ κοντά στον ήλιο για αυτό ζεστάθηκε πολύ, εξηγεί ο Σουλτζ-Μάκουτς.
Το αποτέλεσμα ήταν μία παραλλαγή του φαινομένου του θερμοκηπίου, κατά την
οποία οι ατμοί των ωκεανών παγίδευσαν τη θερμότητα του ήλιου στην επιφάνεια
του πλανήτη, προκαλώντας τη σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας.

Αν υπήρχαν ήδη μικροοργανισμοί στον πλανήτη θα είχαν μεταναστεύσει στα σύννεφα
μέσω της παραπάνω διαδικασίας. «Τα σύννεφα δεν πρέπει να ήταν τόσο όξινα στην
αρχή», λέει ο Γκρίνσπουν. «H αλλαγή ήταν σταδιακή, έτσι όπως προτιμούν οι
ζωντανοί οργανισμοί».

Θεωρίες που αλληλο-εξουδετερώνονται. Μερικά γνωρίσματα της Αφροδίτης
ενθαρρύνουν την άποψη του Ντέιβιντ Γκρίνσπουν. H θερμοκρασία στα σύννεφα
κυμαίνεται από τους 97 βαθμούς Κελσίου στη βάση τους, στους -43 βαθμούς στην
κορυφή. Κάπου ανάμεσα φτάνει τη φυσιολογική θερμοκρασία του εδάφους.

Σε αντίθεση με τη Γη, η νεφοκάλυψη είναι ομοιόμορφη και σταθερή. Σωματίδια
σκόνης περιπλανώνται ανάμεσα στα σύννεφα της Αφροδίτης για μήνες ­ αντί για
μία μέρα στη Γη ­ χρόνος υπεραρκετός για να αναπαραχθούν τα μικρόβια.

«Σε κάποιες θερμές πηγές στη Γη, οι μικροοργανισμοί αναπτύσσονται οξειδώνοντας
σουλφίδιο του υδρογόνου. Το περιβάλλον εκεί μοιάζει με αυτό στα σύννεφα της
Αφροδίτης», λέει ο Ντερκ Σουλτζ-Μάκουτς. «Στην Αφροδίτη, κάποια στιγμή τα
μικρόβια θα έπεφταν και θα καίγονταν, αλλά θα είχαν αρκετό χρόνο για την
αναπαραγωγή τους». H θεωρία τους όμως είναι λάθος, επιμένει ο Κρίστοφερ Μακέι,
γιατί βασίζεται στις ιδιότητες μεμονωμένων οργανισμών. «Χρειάζεσαι μία
κοινότητα μικροβίων, γιατί οι οργανισμοί δεν μπορούν να επιβιώσουν στην
απομόνωση. Μου φαίνεται δύσκολο να έχει σχηματιστεί μία ζωντανή κοινότητα στα
σύννεφα», τονίζει ο Κρίστοφερ Μακέι.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου