Mαρινέλλας εγκώμιον

«Αγαπώ τη Μαρία Κάλλας και τη Σωτηρία Μπέλλου και δεν αισθάνομαι καθόλου
διχασμένος γι’ αυτό», έγραψε κάποτε ο ανεπανάληπτος Γιάννης Τσαρούχης.
Αναμφισβήτητα κάτι περισσότερο γνώριζε από εκείνους που λογαριάζουν ότι
προϋπόθεση για να εκτιμούν την Κάλλας, είναι να περιφρονούν την Μπέλλου ή, με
το να αγαπούν την Μπέλλου, αυτόματα η Κάλλας μεταβάλλεται γι’ αυτούς σε
απαγορευμένη περιοχή. Υποψιάζομαι πως ανάλογα με τον Γιάννη Τσαρούχη θα πρέπει
να αισθάνθηκαν πολλοί ακούγοντας τη Μαρινέλλα (το σκέλος δηλαδή της Σωτηρίας
Μπέλλου στη ρήση του ζωγράφου) στις πρόσφατες εμφανίσεις της στο Μέγαρο
Μουσικής.

Δεν γνωρίζει όμως κανείς πόσοι θα τολμούσαν να ομολογήσουν την έλλειψη
διλήμματος με την πνευματική τόλμη, ακρίβεια και περιπάθεια του Γιάννη
Τσαρούχη. Δεν θυμάμαι σε ποιο χωρίο της Βίβλου ή σε ποιο κείμενο της ελληνικής
λογοτεχνίας, ενώ ο ήρωας συμπεριφέρεται ως άθρησκος, του αναγνωρίζεται κάποια
στιγμή από ένα άγιο πρόσωπο πως, χάρη στις πράξεις του, έχει μέσα του Θεό. Και
η Μαρινέλλα έχει μέσα της Θεό. Δεν εννοώ τον όγκο και το μέγεθος της φωνής ή
την πανθομολογούμενη αρμονία της κίνησής της. Δεν γίνεται να γεμίζεις μόνη
σου, έστω και για λίγες στιγμές, μιαν εντελώς άδεια, τεραστίου διαμετρήματος
σκηνή, αν η παρουσία σου είναι θέμα φωνής ή κίνησης. Αν δεν έχεις Θεό,
προσωπικότητα δηλαδή, είναι αδύνατο να σταθείς στο κέντρο της σκηνής και χωρίς
να κάνεις οτιδήποτε, να διακρίνει ο άλλος σε οποιοδήποτε σημείο της σκηνής και
αν κοιτάξει μόνο εσένα (ακόμη και τον τεράστιο βαθυγάλαζο ουρανό του βάθους
της σκηνής να φαίνεται πως τον ακτινοβολεί η ίδια η σωματική σου παρουσία).

Θυμάμαι τη Μαντλέν Ρενώ σε ηλικία ογδόντα χρόνων στο «Χάρολντ και Μωντ» σε μια
τριαντατεσσάρων μέτρων ανοίγματος σκηνή: Όσο και αν προσπαθούσε κανείς, σε όλο
το πλάτος και βάθος της σκηνής, δεν έβλεπε τίποτε άλλο παρά το χέρι της τη
στιγμή που το περνούσε στην πλάτη του εικοσάχρονου Χάρολντ.

Μιλώντας κανείς για τη Μαρινέλλα αισθάνεται την ανάγκη να αναφερθεί σε
τραγούδια που, καθώς συνιστούν τη «συμπερίληψη» του ψυχισμού εκατομμυρίων
Ελλήνων, για δεκαετίες ολόκληρες, η σημερινή τους εκφορά από την ίδια σχεδόν
τα εξαγιάζει. Και τα εξαγιάζει γιατί ενώ το φαινομενικό κέλυφός τους – δηλαδή
οι στίχοι – παραμένει το ίδιο, μέσα στην εκφορά τους έχει καταχωρηθεί η δική
της συγκλονιστική αλλαγή. Θέλω να πω όσο πνευματικά ερεθιστική είναι η εξέλιξη
ενός φιλοσόφου, άλλο τόσο συγκινητικά γοητευτική είναι η αλλαγή μιας
καλλιτέχνιδας που, ανατρέχοντας κανείς στο ξεκίνημά της, τίποτα δεν
προοιωνιζόταν τη σημερινή της μορφή.

Και μόνο το γεγονός ότι η Μαρινέλλα γοητεύει σήμερα το σύνολο σχεδόν των
κοινωνικών τάξεων με το «απολύτως απαραίτητο», όσο τα χρόνια που ως έναν
αγεωμέτρητο σίφουνα τη διεκδικούσαν οι «λαϊκοί», συνιστά μια χειραφέτηση ή,
έστω, απαλλαγή της κοινωνίας μας από έναν ξιπασμένο «δηθενισμό». Δεν θα
μπορούσε να σταθεί στη σκηνή με τόση εύρυθμη αυτοκυριαρχία αν τα χρόνια της
καλλιτεχνικής «αυτοϋποβάθμισής» της δεν ήταν ένα αγκάθι για την ίδια.

Αν το να μετρά κανείς τη διάρκεια με τα μεγάλα γεγονότα συνιστά έναν αμιγή
αλλά σπάνια επιθυμητό ιστορικό χρόνο, άλλο τόσο ιστορικό χρόνο αποτελεί η
ανάκληση της ζωής με τραγούδια που τη μνημειώνουν – και μάλιστα έναν χρόνο
πολύ πιο στρογγυλό και συνεκτικό. Πρόκειται για το στοιχείο του σκηνοθέτη
Σταμάτη Φασουλή, που το εσωτερικοποίησε με μια αίσθηση χαρμολύπης στον
υπέρτατο βαθμό, ώστε να προσφέρει ακόμη και με βαθιά παραχωμένες μνήμες ένα
πνευματικά και καλλιτεχνικά ορεκτικότατο έδεσμα. Απόσβεση ενός παιδικού
τραύματος ή αξιοποίηση μιας νοσταλγημένης «αμαρτίας», μία μορφή του σημερινού
πολιτισμού διακινείται ευφρόσυνα χάρις σε καλλιτέχνες που φέρουν ακμαίο μέσα
τους έναν παραγραμμένο χρόνο «μικροϊστορίας».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».