H Θήρα «ανακάλυψε» τα φαρμακευτικά βότανα!

Τοιχογραφίες που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στη Σαντορίνη αποδεικνύουν, σύμφωνα με Αμερικανούς ειδικούς, ότι η ουσία ζαφορά που εξαγόταν από τους κρόκους εχρησιμοποιείτο ήδη από το 1600 π.X. για θεραπευτικούς σκοπούς. Κατά την εκτίμηση των Αμερικανών, οι τοιχογραφίες αυτές αποτελούν την αρχαιότερη μέχρι σήμερα απόδειξη για τη χρήση φυτών στην Ιατρική

Πολύ πριν από το 1600 π.X. οι κάτοικοι της Θήρας χρησιμοποιούσαν τη ζαφορά για
να θεραπεύουν τραυματισμούς, υποστηρίζουν δύο Αμερικανοί ειδικοί. H ζαφορά (ή
ζαφράνι ή σαφράν, σήμερα -το πανάκριβο χρωστικό, μπαχαρικό που ευδοκιμεί
κυρίως στην περιοχή Κοζάνης) εκείνη την εποχή συλλεγόταν από τους κρόκους, που
ήταν ανοιξιάτικα λουλούδια.

Αυτή η πληροφορία, σύμφωνα με τον καρδιολόγο στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας
Γκόρντον Μπεντέρσκι και την υποψήφια διδάκτορα στην Ιστορία της Τέχνης του
Πανεπιστημίου Τεμπλ, Σούζαν Φερένσε, εξάγεται με πολύ εύγλωττο τρόπο από την
παρατήρηση μιας τοιχογραφίας που είχε φιλοτεχνηθεί πριν από την καταστροφική
ηφαιστειακή έκρηξη (τον 17ο αι. π.X.) και η οποία εντοπίστηκε σε ένα κτίριο
στην περιοχή του Ακρωτηρίου που ονομάστηκε «Ξεστή 3».

Μέχρι πρόσφατα, όλες οι ενδείξεις συνηγορούσαν στο ότι η χρήση διαφόρων φυτών
για θεραπευτικούς σκοπούς δεν γινόταν νωρίτερα από το 1000 π.X. Τα φυτά που
χρησιμοποιούνταν ήταν η μυρτιά, ο κρίνος και η παπαρούνα. Οι δύο όμως ειδικοί,
που δημοσίευσαν τα αποτελέσματα των ερευνών τους στο περιοδικό «Perspectives
in Biology and Medicine», φιλοδοξούν απ’ ό,τι φαίνεται να ξαναγράψουν τα πρώτα
κεφάλαια της επιστήμης της Ιατρικής τοποθετώντας τις απαρχές της 3.500 χρόνια
μακριά από σήμερα.

H «Ξεστή 3» φαίνεται πως ήταν ένα δημόσιο κτίριο στο οποίο γίνονταν κατά πάσα
πιθανότητα θρησκευτικές τελετουργίες. Ονομάστηκε «Ξεστή» από το είδος της
πέτρας από την οποία κατασκευάστηκε και οι εσωτερικοί του χώροι κοσμούνταν από
τοιχογραφίες που ανάμεσα στα άλλα αναπαριστούσαν γυναίκες που συνέλεγαν
κρόκους.

Ο Μπεντέρσκι λέει πως σε μία από τις τοιχογραφίες του κτιρίου απεικονίζεται
μια γυναίκα η οποία χρησιμοποιεί τη ζαφορά για να θεραπεύσει το πληγωμένο της
πόδι που αιμορραγεί. Και μαζί με τη συνάδελφό του τονίζουν πως λίγα μόλις
γραμμάρια από αυτή την ουσία θα ήταν αρκετά για να φέρουν το επιθυμητό
αποτέλεσμα «καθώς αν η δόση ήταν μεγαλύτερη θα αποδεικνυόταν θανάσιμη».

Πάντως, η δρ Έλεν Ντέιβις, ομότιμη καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Κουίνς Κόλετζ
της Νέας Υόρκης και ειδική στην Ιστορία της Εποχής του Ορειχάλκου, παρατηρεί
πως «η έρευνα των δύο Αμερικανών είναι η πιο εμπεριστατωμένη που έχει γίνει
μέχρι σήμερα αναφορικά με τη θεραπευτική χρήση της ζαφοράς στον αρχαίο
μεσογειακό κόσμο».

Ιστορίες… ζαφοράς

Οι τοιχογραφίες στην «Ξεστή 3» αναπαριστούν γυναίκες να συλλέγουν κρόκους.
Είναι οι γνωστές κροκοσυλλέκτριες. Κατά την άποψη των δύο Αμερικανών ειδικών,
οι τοιχογραφίες αποτελούν ένα πρώτης τάξεως δείγμα του τρόπου παραγωγής της
ζαφοράς. «Βλέπουμε σχεδόν ολόκληρο το στάδιο της παραγωγής τής ζαφοράς.
Βλέπουμε κάθε βήμα από το ξερίζωμα των λουλουδιών μέχρι τη συλλογή των
στιγμάτων».

Σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, η ουσία ζαφορά πρωτοεμφανίστηκε στο
βοτανολογικό λεξικό των Ασσυρίων, τον 7ο π.X. αιώνα. Νεώτερες όμως μελέτες,
που έγιναν πάνω σε τοιχογραφίες που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, απέδειξαν ότι η
ζαφορά ήταν ευρύτερα γνωστή στον ελλαδικό χώρο πολλούς αιώνες νωρίτερα. Εκτός
από τη Σαντορίνη, ξέρουμε σήμερα ότι εχρησιμοποιείτο και στην Κρήτη και στα
Κύθηρα, όχι για ιατρικούς σκοπούς αλλά για τη βαφή ενδυμάτων.