Σημειολογία της γραφής

Ο θεατής αντικρύζει σωλήνες από φως νέον ν’ απλώνονται στο πάτωμα ή στους τοίχους, ανάμεσα σε κόμπους από χοντρό σχοινί, σφιγκτήρες μαραγκού, καθρέφτες κ.ά. Οι λιτές συνθέσεις του Μπουτέα επιχειρούν να μεταμορφώσουν τα υλικά του σε δίπολα στοχασμού για την τέχνη και τη μοίρα της: Φως και σκοτάδι, τάξη και αταξία, ύλη και πνεύμα, πραγματικό και αναπαραστατικό, παιχνίδι και εργαλείο, ελευθερία και δεσμά

Οι αναδρομικές εκθέσεις έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα αλλά και δυσκολία. Μας δίνουν
τη δυνατότητα να δούμε σε μια επιλογή απ’ όσα συνθέτουν τη δημιουργική πορεία
ενός καλλιτέχνη, το πώς ένα έργο έφερνε το επόμενο σε μια εξέλιξη
καλλιτεχνικών ερωτημάτων και απαντήσεων. Καταγράφουν επίσης και το σημερινό
σημείο αναφοράς: πώς φαίνεται αυτή η πορεία τώρα, με ποιο κριτήριο, με ποια
αντιπροσωπευτικά έργα, κείμενα κ.λπ.

Όμως η οργάνωση μιας τέτοιας έκθεσης δεν είναι εύκολη. Εκτός από το ίδιο το
έργο ενός καλλιτέχνη σημαντικού, απαιτείται και ένας μουσειακός χώρος με
«εκτόπισμα», με κατάλληλες εγκαταστάσεις και ειδικό προσωπικό, ώστε όλα να
πάρουν τη δέουσα βαρύτητα.

Ξεκινώ μ’ αυτές τις επισημάνσεις για να τονίσω τον ηγετικό ρόλο που κατακτά
δίκαια το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, αφού εκεί πραγματοποιείται η
αναδρομική έκθεση του Γ. Μπουτέα. Πριν από 25 χρόνια εκεί έγινε και η πρώτη
αναδρομική τών Γ. Τσαρούχη, Φ. Κόντογλου, ενώ αργότερα είδαμε και των A.
Φασιανού, Παύλου, Φιλόλαλου κ.ά.

H περίπτωση του Μπουτέα είναι εγχείρημα ακόμη πιο δύσκολο, καθώς πρόκειται για
καλλιτέχνη σεμνό και έξω από το επικοινωνιακό σταρ σύστεμ, ενώ τα έργα του
χρειάζονται επιπλέον τεχνική υποστήριξη.

Ο Γιάννης Μπουτέας (γ. 1941) ολοκλήρωσε ήδη τρεις δεκαετίες εκθεσιακής δράσης
σε κορυφαίες γκαλερί και θεσμικές εκθέσεις (Ευρωπάλια, Μπιενάλε Βενετίας – Σ.
Πάολο κ.ά.π.) με έργα δύσκολα για το ευρύ κοινό, αλλά με προβληματισμό καλά
συγκροτημένο και εύγλωττο, όσο και αν στις ημέρες μας τέτοιου είδους τέχνη δεν
έχει ευρύτερη αναγνωσιμότητα.

Ο θεατής αντικρύζει σωλήνες από φως νέον ν’ απλώνονται στο πάτωμα ή στους
τοίχους, ανάμεσα σε κόμπους από χοντρό σχοινί, σε χώματα σκορπισμένα τριγύρω,
σφιγκτήρες μαραγκού, καθρέφτες και άλλες επιφάνειες. Συνθέσεις λιτές που
επιχειρούν να μεταμορφώσουν τα συστατικά της καλλιτεχνικής έκφρασης σε χώρους
στοχασμού για την τέχνη και τη μοίρα της.

Μεταμορφώσεις της γραφής: Ο καλλιτέχνης ενδιαφέρεται εμμόνως για
ορισμένα δίπολα μοτίβα. Φως και σκοτάδι, τάξη και αταξία, ύλη και πνεύμα,
πραγματικό και αναπαραστατικό, παιχνίδι και εργαλείο, ελευθερία και δεσμά. Το
πρώτο υλικό τού Μπουτέα είναι η γραμμή και η λειτουργία της, το ίχνος της
γλωσσικής κωδικοποίησης και η διάκριση του ζωγραφικού από το μη-ζωγραφικό.
Χαράζει πάνω στο χώμα σαν πρωτόγονος ή σαν παιδί που πρωτοψάχνει τις φόρμες,
συνθέτει τα συναισθηματικά ευρήματά του κατόπιν σαν να είναι εργαλεία τεχνίτη.

«Διαδικασίες Συστήματα» στον χώρο: Τα επιμέρους εκφραστικά στοιχεία
δομούνται σε έναν ολιγόλογο, άκρως λιτό, αισθητικό μηχανισμό. Μάστορας στη
σύνθεση ο Μπουτέας «σκηνογραφεί» το λεξιλόγιό του ώστε αυτό να είναι εύγλωττο
σαν σπαρτιάτικο ρητό. Είναι ένας πρωτοπόρος του μινιμαλισμού, κάνει την
αφαίρεση να μιλά. H λεγόμενη «κονστρουκτιβιστική αφαίρεση» δεν εκφράζεται
βέβαια με εμπειρικές οπτικές έννοιες, αλλά με την αναγωγή σε προσωπικό
διαλογισμό, όπως και η (κατά Γ. Άλμπερς) γεωμετρική αφαίρεση για την οποία
συχνά γράψαμε εδώ. Ο θεατής ερμηνεύει το θέαμα υποκειμενικά και η
αυτοαναφορικότητα των έργων τον ταξιδεύει σε χώρους ήρεμης εσωτερικής
αναγωγής. Αξίζει εδώ να θυμηθεί κανείς τη διεθνώς πρωτοποριακή καλλιτεχνική
ομάδα στην οποία πριν από 30 χρόνια ο Μπουτέας ήταν ιδρυτικό μέλος μαζί με
τούς Ο. Ζούνη, N. Πάστρα, M. Ντάβου, K. Κατζουράκη και τον τεχνοκριτικό Εμμ.
Μαυρομάτη. Ο τίτλος της ήταν «Διαδικασίες-Συστήματα», μια λέξη κλειδί για να
αποκωδικοποιήσει κανείς σήμερα τον Μπουτέα.

Ένας χαράκτης αρχιτεχνίτης: Μια άλλη εικαστική λειτουργία εξίσου
σημαντική είναι η (αναίτια υποτιμημένη) έννοια της χάραξης. Ο Μπουτέας – όπως
και ο Γ. Ψυχοπαίδης και ο A. Δρούγκας – είναι μαθητές του μεγάλου K.
Γραμματόπουλου, όλοι τους γεννημένοι με ιδιαίτερη αίσθηση, φιλοσοφία και
ικανότητα ως προς τη χάραξη γραμμής, τη νοητική επέμβαση στον χώρο και τον
χειρισμό του συστήματος αισθητηριακής πρόσληψης του θεατή.

Ο Γιάννης Μπουτέας είναι αυτός που κατ’ εξοχήν επεκτείνει αυτήν την αντίληψη
στη ζωγραφική των τριών διαστάσεων, εμπλουτίζοντας τα εργαλεία, τη φιλοσοφία
και τους ορίζοντες της εικαστικής γραφής.

H βαθμολογία

Γ. Μπουτέας: Ρέουσες Καταστάσεις

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 9

* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Γιάννης Μπουτέας: «Ρέουσες Καταστάσεις», αναδρομική στο Μακεδονικό Μουσείο
Σύγχρονης Τέχνης, (Θεσσαλονίκη, τηλ. 2310-240.002), έως 18 Απριλίου