«Mανία» με τη Σαπφώ
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
|
Έτσι είδε τη «Σαπφώ» (1997) ο καλλιτέχνης Τζέρεμι Ίνγκλμαν, που χρησιμοποιεί |
«H Σαπφώ φαίνεται να αγάπησε τις γυναίκες όσο βαθιά αγάπησε και τη μουσική»,
γράφει η Ανν Κάρσον στον πρόλογο της νέας (δικής της) αγγλικής μετάφρασης των
ποιημάτων της λυρικής Ελληνίδας ποιήτριας. Τρεις νέες εκδόσεις και αρκετά
άρθρα στον ξένο Τύπο για τη Σαπφώ τονίζουν τη διαρκή επικαιρότητα της «πρώτης
γυναίκας στη δυτική λογοτεχνική παράδοση».
Από τη Μέρι Ρόμπινσον το1796 μέχρι τη Σίλβια Πλαθ και την Τζάνετ Ουίντερσον,
πολλές ήταν οι γυναίκες συγγραφείς που καταπιάστηκαν με την ποιήτρια της
Λέσβου. Το 2003 κυκλοφόρησε και το μυθιστόρημα (της Έρικας Τζονκ, στα ελληνικά
από τις εκδόσεις Πατάκης) «Το άλμα της Σαπφώς», όπου η ποιήτρια, 14 ετών,
ερωτεύεται τον ποιητή Αλκαίο και συνωμοτεί για να ανατρέψει τον Πιττακό το
Μυτιληναίο.
«Τα τελευταία χρόνια πολλές μελέτες αλλά και ιστορικά ή λογοτεχνικά
αφηγήματα επιχειρούν να “ξαναδιαβάσουν” τη Σαπφώ με την ευαισθησία των
σημερινών εμπειριών», λέει στα «NEA» ο αναπληρωτής καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής
Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας Μενέλαος Χριστόπουλος. Ο κ.
Χριστόπουλος, ο οποίος διδάσκει Σαπφώ στο αμφιθέατρο, επισημαίνει ότι «οι
εμπειρίες αυτές συνήθως αφορούν τις λεγόμενες “γυναικείες σπουδές” ή επί το
πολιτικώς ορθότερον gender studies». Οι μελέτες αυτές βρήκαν πρόσφορο έδαφος
στην ποίηση της Σαπφώς «επειδή πρόκειται για γυναίκα ποιήτρια, καταξιωμένη ήδη
στην αρχαιότητα που μίλησε ως γυναίκα, σε γυναίκες, για τις γυναίκες (αν και ο
γυναικείος ποιητικός λόγος στην ελληνική αρχαιότητα ανθεί, με ονόματα όπως η
Κόριννα, η Μύρτις, η Ήριννα)». Ο κ. Χριστόπουλος επισημαίνει πάντως: «Αν σε
αυτό που ονομάζουμε gender studies μιλούν μόνον γυναίκες για γυναίκες,
κινδυνεύουμε αντίθετα να τις περιθωριοποιήσουμε».
Φιλόλογοι υποστηρίζουν ότι τα κείμενα της Σαπφώς εκφράζουν συνεκτικά
τις γυναίκες συνολικά. Τα ποιήματα της Σαπφώς, γράφει στο «London Review of
Books» η Έμιλι Ουίλσον, καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της
Πενσυλβανίας, δίνουν έμφαση στην απομόνωση του ατόμου, τόσο απέναντι στην
ομάδα όσο και απέναντι στον εαυτό του. «H θραυσματοποίηση δεν είναι μόνο
συστατικό στοιχείο του σωζόμενου έργου της Σαπφώς αλλά είναι και το ίδιο το
αντικείμενο του έργου της», λέει.
«H Σαπφώ θαυμάστηκε και επέδρασε σε όλες τις μετά από αυτήν ιστορικές εποχές»,
λέει ο κ. Χριστόπουλος. «Το έργο της σώθηκε πολύ αποσπασματικά – από τα εννέα
βιβλία στα οποία είχαν κατατάξει οι αλεξανδρινοί φιλόλογοι τα ποιήματα της
Σαπφώς, διαθέτουμε σήμερα (από παπύρους και έμμεσες πηγές) μόνον ένα πλήρες
ποίημά της και αρκετά αποσπάσματα που προσφέρουν μια εκπληκτική ποίηση
εσωτερική, προσωπική και ερωτική». Και συνεχίζει:
«Τα πολυσυζητημένα ομοφυλοφιλικά αισθήματά της ανιχνεύονται στους
στίχους της, όσο επίσης ανιχνεύεται το τρυφερό βλέμμα της προς το γάμο ή,
κυρίως, η βαθιά αγάπη της για την κόρη της, την Κλείδα. H Σαπφώ, όμως, έχει
γράψει στίχους όπως: “έρος ετίναξέ μοι φρένας, ως άνεμος κατ’ όρος δρύσιν
εμπέτων” (ο έρωτας συντάραξε την ψυχή μου, όπως ο άνεμος στο βουνό που πέφτει
επάνω στις βελανιδιές). Στην ιστορία της ανθρωπότητας υπήρξαν πολλές γυναίκες
και πολλοί(ές) ομοφυλόφιλοι(ες). Δυστυχώς δεν έγραφαν όλοι έτσι».
Σεξουαλική δραστηριότητα
Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η χρήση της λέξης «λεσβία» (που συνδέθηκε με
τη Σαπφώ), με τη σημερινή έννοια, δεν απαντάται στη λογοτεχνία. H πρώτη φορά
που περιλαμβάνεται στο λεξικό της Οξφόρδης είναι το 1870. Κατά τη Μάργκαρετ
Ρέινολντς, η οποία υπογράφει το πρόσφατο βιβλίο «H ιστορία της Σαπφώς», ήταν ο
Θεόφιλος Γκοτιέ και ο Μποντλέρ που θύμισαν ότι όλα… άρχισαν στη Λέσβο.
Πάντως για τους Αρχαίους η Λέσβος ήταν νησί δραστήριο περί τα… σεξουαλικά
γενικώς. Το ζήτημα δε με τη Σαπφώ δεν ήταν οι σεξουαλικές της προτιμήσεις αλλά
γενικά η ελευθεριότητά της.
INFO
Anne Carson, «Fragments of Sappho», Εκδ. Vintage, τιμή (amazon.com): 10 ευρώ.
Έρικα Τζογκ, «Το άλμα της Σαπφώς», Εκδ. Πατάκη, τιμή: 19 ευρώ.
Margaret Reynolds, «The Sappho History», Εκδ. Palgrave Macmillan, τιμή
(amazon.com): 17,5 ευρώ
Google news
