Δρόμοι

H αξιολόγηση…

… κάποιου που παρουσιάζεται μπροστά μας σαν αυθεντία είναι δύσκολη, αλλά και
υπεύθυνη δουλειά, γιατί τέτοιες αυθεντίες βρίσκουμε μπροστά μας καθημερινά. Σε
ποιον μπορούμε να εμπιστευτούμε την τύχη μας και τη ζωή μας; Δύσκολο ερώτημα.
Μια νοικοκυρά μπορεί να πιστέψει έναν σταρ στην τηλεόραση και να αγοράσει ένα
άχρηστο προϊόν. Ένας φοιτητής μπορεί να πιστέψει τη λανθασμένη θεωρία ενός
επιστήμονα που παρουσιάζεται σαν αυθεντία. Ένας ψηφοφόρος μπορεί να
εμπιστευτεί έναν πολιτικό που δεν έχει ιδέα τι νόμους ψηφίζει στη Βουλή. Αν
και ένας τσαρλατάνος πάντα θα βρίσκει τρόπους να μας ξεγελάει, το περιοδικό
«Σκεπτικός ερευνητής» προτείνει μερικές διαγνωστικές εξετάσεις με την ελπίδα
πως θα μας βοηθήσουν να ξεχωρίζουμε ποιος είναι και ποιος δεν είναι αυθεντία.

1) H αυθεντία…

… έχει τα απαιτούμενα διαπιστευτήρια; Έχει την απαιτούμενη μόρφωση και πείρα
για να θεωρείται ξεχωριστός στον τομέα του; Έχει εργαστεί αρκετά στα ζητήματα
στα οποία παρουσιάζεται ως ειδικός; 2) H αυθεντία συνεργάζεται με τα κατάλληλα
άτομα ή με τις κατάλληλες οργανώσεις; 3) Αυτά που υποστηρίζει η αυθεντία
συμβιβάζονται με εκείνα που υποστηρίζουν οι συνεργάτες; 4) Πώς έχουν
αξιολογήσει άλλοι το έργο της αυθεντίας; 5) Υπάρχουν αποδείξεις ότι η αυθεντία
έχει πράγματι διακριθεί σε έναν συγκεκριμένο τομέα; Υπάρχουν άλλοι άνθρωποι
που να συμφωνούν ότι πράγματι πρόκειται περί αυθεντίας; 6) H αυθεντία έχει
ιστορικό που να αποδεικνύει το αδιαμφισβήτητο κύρος της;

Ο εφησυχασμός…

… όμως δεν παύει να είναι επικίνδυνος, ακόμη και αν η αυθεντία καταφέρει να
περάσει αυτές τις διαγνωστικές εξετάσεις. Πασίγνωστοι και διακεκριμένοι
άνθρωποι, που τους ζητείται κάθε τόσο η γνώμη, δεν διστάζουν να την εκφέρουν
ακόμη και για ζητήματα άσχετα με την ειδικότητά τους. Πρέπει να τους
πιστεύουμε; Ζούμε μια καθημερινή τυραννία με αποφθέγματα ηθοποιών, αθλητών,
σταρ και άλλων διασημοτήτων για ζητήματα τα οποία αγνοούν επιδεικτικά. Πρέπει
να τους πιστεύουμε; Μπορεί, ας πούμε, ένας νομπελίστας της Φυσικής να
θεωρείται αυτοδικαίως αξιόπιστος όταν διατυπώνει απόψεις για την πολιτική; Και
ποιες είναι οι άμυνες του απλού ανθρώπου μπροστά σε αυτά τα «μεγαθήρια»;

H επαγρύπνηση…

… Μονάχα αυτό συστήνει σαν «φάρμακο» το περιοδικό «Σκεπτικός ερευνητής».
Επαγρύπνηση και συνεχής αμφισβήτηση όσων παρουσιάζονται ως αυθεντίες – και
κυρίως όσων μας ζητούν φορτικά να τους αναγνωρίσουμε ως αυθεντίες. Στην
καθημερινή μας ζωή, ψευδο-αυθεντίες παρουσιάζονται κάθε τόσο μπροστά μας.
Άλλοι από αυτούς προσπαθούν να μας πουλήσουν μια άποψη και άλλοι ένα προϊόν.
Το καλύτερο από όλα θα ήταν να τους αντιμετωπίζουμε όλους το ίδιο, ακόμη και
εκείνους που κουβαλούν στο βαλιτσάκι τους τις πιο υψηλές ιδέες, όπως ακριβώς
αντιμετωπίζουμε έναν πλασιέ που μας χτυπάει την πόρτα. Μπορεί ένας πλασιέ να
πουλήσει τσατσάρα σε φαλακρό;