Tο θαύμα της Bραζιλίας

Μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες, που όμως έχουν μείνει κρυφές στην κούρσα
για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη, είναι αυτή που έχει σημειώσει η
οικονομία της Βραζιλίας. Πριν από δύο χρόνια, η βραζιλιάνικη οικονομία
εθεωρείτο «νεκρή», ενώ όλοι πίστευαν ότι η εκλογή του υποψήφιου του Εργατικού
Κόμματος, Λουίζ Ινάτσιο – Λούλα – ντα Σίλβα στην Προεδρία θα οδηγούσε σε
οικονομική κατάρρευση.

Παρά τις προβλέψεις, ο Λούλα κυβέρνησε με αξιοσημείωτη σύνεση και η Βραζιλία
έχει τώρα προοπτικές για ταχεία ανάπτυξη. Όμως, υπάρχει κάτι ακόμη πιο
σημαντικό που διακυβεύεται: η Βραζιλία μπορεί, τελικά, να είναι έτοιμη να
ξεπεράσει μερικά από τα μεγαλύτερα εμπόδια που ανακόπτουν την πορεία της προς
την οικονομική ευημερία εδώ και δεκαετίες. Στην περίπτωση που συμβεί αυτό, θα
ωφεληθούν και άλλες χώρες στη Λατινική Αμερική.

Ανάπτυξη 4% το 2004

Τον Ιανουάριο του 2002 πολλοί Αμερικανοί τρομοκρατήθηκαν με την πιθανότητα να
υπάρξει μια επανάσταση των αριστερών στη Βραζιλία. Οι ξένοι επενδυτές είχαν
πανικοβληθεί με το ενδεχόμενο να αποτύχει η Βραζιλία να αποπληρώσει τα χρέη
της. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, έτσι για αλλαγή, έκανε καλή δουλειά,
παρέχοντας χρηματοδότηση και υποστηρίζοντας τον Λούλα μετά τις εκλογές. Με τη
σειρά του ο Λούλα υιοθέτησε ορθόδοξες μακροοικονομικές πολιτικές και ξεκίνησε
προσπάθεια για να θέσει το έλλειμμα του προϋπολογισμού υπό έλεγχο, διαλύοντας
τον πανικό. Οι αγορές προβλέπουν τώρα ότι η ανάπτυξη στη Βραζιλία θα φθάσει το
4% το 2004.

H συνεισφορά του Καρντόσο

Ο πρόεδρος Λούλα υιοθέτησε ορθόδοξες μακροοικονομικές πολιτικές και ξεκίνησε προσπάθεια για να θέσει το έλλειμμα του προϋπολογισμού υπό έλεγχο, διαλύοντας τον πανικό. Οι αγορές προβλέπουν τώρα ότι η ανάπτυξη στη Βραζιλία θα φθάσει το 4% το 2004

Τα εύσημα για την επιτυχία αυτή δεν ανήκουν μόνο στον Λούλα, αλλά και στον
προκάτοχό του, τον Φερνάρντο Ενρίκε Καρντόσο, που διετέλεσε πρόεδρος της χώρας
από το 1992 έως το 2000. Ο Καρντόσο συνεισέφερε με τέσσερις βασικούς τρόπους
στην πρόοδο της Βραζιλίας:

Πρώτον, υπό την αρχηγία του, η Βραζιλία έκανε μεγάλα βήματα για την εδραίωση
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όχι μόνο κάνοντας δημοκρατικές εκλογές αλλά και
προσφέροντας οικονομική δικαιοσύνη σε Αφρο-βραζιλιάνους και ιθαγενείς
Βραζιλιάνους, οι οποίοι υπέφεραν στο παρελθόν. Όπως σημαντικό μέρος της
Λατινικής Αμερικής, έτσι και η Βραζιλία γεννήθηκε στο χωνευτήρι των
κατακτήσεων και της δουλείας. Ακόμη και κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ούτε
οι ιθαγενείς ούτε οι Αφρο-βραζιλιάνοι που είναι απόγονοι σκλάβων είχαν
οικονομική και κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό φαίνεται τώρα να αλλάζει με
γρήγορους ρυθμούς. H δημόσια εκπαίδευση είναι πλέον προσιτή σε όλους, ακόμη
και σε ομάδες που αντιμετώπισαν στο παρελθόν διακρίσεις.

Δεύτερον, η Βραζιλία αγκαλιάζει, τελικά, την εκπαίδευση. Για το μεγαλύτερο
μέρος του 20ού αιώνα, η ελίτ στη Βραζιλία πίστευε ότι μπορεί να ζήσει μόνον
από τους φυσικούς πόρους – από τα κοπάδια, τις φυτείες καφέ, τις φυτείες
φρούτων και τις φάρμες σόγιας. Τώρα, όλοι κατάλαβαν ότι η δευτεροβάθμια αλλά
και η πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι απαραίτητη. Υπό τον Καρντόσο, το ποσοστό
εγγραφής σε σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης αυξήθηκε από 15% το 1990 σε 71%
το 2000.

Τρίτον, η Βραζιλία βγαίνει τώρα από το καβούκι της, όσον αφορά την οικονομία,
καθώς προτιμά να ανταγωνίζεται στις παγκόσμιες αγορές παρά να ακολουθεί
πολιτικές προστατευτισμού. Για δεκαετίες, λόγω του προστατευτισμού, ο λόγος
των εξαγωγών της Βραζιλίας προς το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν ήταν από τους
χαμηλότερους σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο λόγος εξαγωγών/ΑΕΠ αυξήθηκε από 8% το
1990 σε 13% το 2001. Ο Λούλα ταξιδεύει πολύ για να προωθήσει τις εξαγωγές της
χώρας – άλλο ένα σίγουρο σημάδι ότι η Βραζιλία ακολουθεί, πλέον, διεθνή
οικονομική πολιτική.

Τέταρτον, η Βραζιλία επικεντρώνει την προσοχή της στην υγεία και την
παραγωγικότητα των κατοίκων της. Υπό τον Καρντόσο η Βραζιλία άρχισε την
προσπάθειά της κατά του AIDS, προσφέροντας πρόσβαση σε νέα φάρμακα και
υιοθετώντας πρακτικές κατά του ιού. Ο ήρωας της προσπάθειας αυτής, ο Dr. Paulo
Teixera, βρίσκεται τώρα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, βοηθώντας στην
παγκόσμια προσπάθεια κατά του AIDS. H Βραζιλία πραγματοποίησε, ακόμη, τεράστια
βήματα κατά της παιδικής θνησιμότητας, η οποία υποχώρησε σημαντικά από το 1990
έως το 2001.

H βελτίωση των οικονομικών δεδομένων στη Βραζιλία μπορεί να έχει ιδιαίτερα
θετικές επιπτώσεις στους γείτονές της, ειδικά στις πιο φτωχές χώρες των
Άνδεων. Αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο, αλλά είναι πολύ νωρίς για να πει
κανείς ότι επήλθε η νίκη.

Μεγάλες προκλήσεις

H Βραζιλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις. Ο Λούλα θα πρέπει
να συνεχίσει τη δουλειά του Καρντόσο. H μακροοικονομική σταθερότητα θα πρέπει
να ενισχυθεί με τον αποφασιστικό έλεγχο των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού. H
πολιτική συμφωνία υπέρ της εκπαίδευσης, του ελεύθερου εμπορίου, της υγείας για
όλους και της δημιουργίας μιας οικονομίας που θα βασίζεται στην ανάπτυξη της
τεχνολογίας, θα πρέπει να ενισχυθεί. H Βραζιλία πρέπει να προσέξει ακόμη
περισσότερο στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στην
ευαίσθητη περιοχή του Αμαζονίου, αν θέλει να επιτύχει συνεχή οικονομική
ανάπτυξη.

H Βραζιλία χρειάζεται να παίξει έναν πιο πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρύτερη
περιοχή και να συνεργαστεί περισσότερο με τους γείτονές της για θέματα
επέκτασης των αγορών. Μπορεί όλα αυτά να αποτελούν μεγάλες προκλήσεις, αλλά η
Βραζιλία φαίνεται να είναι σε θέση να αντεπεξέλθει.

© Project Syndicate, Ιανουάριος 2004

O Jeffrey Sachs είναι καθηγητής οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ