ΓNΩMH Προσοχή στη διαφορά

H δεύτερη δίκη οργάνωσης που κατηγορείται για μεταδικτατορική τρομοκρατική
δράση δεν είναι δυνατόν να μη συνδεθεί στο μυαλό των πολιτών με την πρώτη.
Στόχος, όπως και σ’ εκείνη, είναι ο φωτισμός ενεργειών βίας που στρέφονταν
κατά της καθεστηκυίας τάξης, η απόδοση ευθυνών σε συγκεκριμένα πρόσωπα για
συγκεκριμένες πράξεις και, ιδανικά, η συμβολή σε μια συλλογική κάθαρση. Οι
ομοιότητες αυτές είναι γενικές, ενώ μία δίκη είναι από τη φύση της μια
μοναδική διαδικασία. Υπ’ αυτό το πρίσμα, νομίζω ότι η ανάγκη για απόδοση
δικαιοσύνης απαιτεί να υπογραμμισθεί ότι οι δύο δίκες εκκινούν από εντελώς
διαφορετική βάση.

Αντίθετα από τη 17N, το ίχνος των γνωστών ενεργειών του ΕΛΑ σταματά το 1995,
αρκετά χρόνια πριν από τη σύλληψη των κατηγορουμένων. Αντίθετα από ό,τι συνέβη
με τη «μεγάλη» οργάνωση, το πλέγμα αποδεικτικών στοιχείων που να δένουν τα
πρόσωπα που κατηγορούνται με συγκεκριμένες πράξεις, ή και με το ίδιο το
αδίκημα της συμμετοχής στον ΕΛΑ, δεν παρουσιάζει μεγάλο εύρος. Δεν υπάρχει
καμία ενοχοποιητική κατάθεση κατηγορουμένων για άλλους κατηγορουμένους, δεν
βρέθηκαν γιάφκες, όπλα και γενικά αλληλοσυμπληρούμενα και με υψηλό βαθμό
αξιοπιστίας πειστήρια (η ύπαρξη ενός δακτυλικού αποτυπώματος σε προκήρυξη δεν
καλύπτει ασφαλώς το γενικότερο έλλειμμα). Ιδιαίτερα κρίσιμο από νομική και
πραγματολογική άποψη είναι το γεγονός ότι το κατηγορητήριο φαίνεται να
στηρίζεται σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό στις επάλληλες καταθέσεις ενός προσώπου,
που και αποδεδειγμένη προσωπική αντιπαλότητα είχε με έναν τουλάχιστον από τους
κατηγορουμένους και τα λεγόμενά της σε αρκετές περιπτώσεις περιέπεσαν σε
αντιφάσεις και αυτοαναιρέσεις. Επισφαλές επίσης είναι κάθε στοιχείο που
προέρχεται από τα «αρχεία της Στάζι», όχι μόνο για ιστορικούς και
«ιδεολογικούς» λόγους, αλλά και γιατί το Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου έχει επισήμως εκφράσει τη δυσπιστία του απέναντι στη δικαστική χρήση
ευρημάτων προερχόμενων από αυτή την πηγή. Σημαντική, τέλος, φαίνεται κατ’
αρχήν και η διαφορά ανάμεσα στον τρόπο δράσης των δύο οργανώσεων, την επιλογή
των στόχων, την εσωτερική συγκρότηση, την προσωπικότητα των εκατέρωθεν
κατηγορουμένων.

Αυτά όλα δεν σημαίνουν ότι δεν υπάρχει καμία βάση για την κατηγορία και για τη
διεξαγωγή της δίκης του ΕΛΑ. H οργάνωση είναι υπαρκτή, το στίγμα των ενεργειών
της διακριτό, ένας κατηγορούμενος έχει ομολογήσει τη συμμετοχή του μέχρι μια
συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ενώ και οι λοιποί κατηγορούμενοι (για τους
οποίους δεν έδωσε κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο) αντικειμενικά δεν του είναι
άγνωστοι. Για να ικανοποιήσει, όμως, το αίσθημα δικαίου η δίκη που αρχίζει
σήμερα πρέπει να δώσει πειστικές απαντήσεις στα ακόλουθα κυρίως ζητήματα: τη
θεμελίωση του χρόνου λειτουργίας της οργάνωσης, που σχετίζεται με την
παραγραφή, για την οποία η δίκη της 17N έδωσε ήδη ενδιαφέρουσες ερμηνείες· την
ταυτοποίηση ενεργειών (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής) με πρόσωπα και την
αποφυγή των γενικεύσεων· την ανάδειξη ενός πειστικού αποδεικτικού πλέγματος
για τα αδικήματα του κατηγορητηρίου. H κοινωνία δικαιούται να ελπίζει ότι οι
δικαστές θα επιτελέσουν αυτό το δύσκολο έργο χωρίς προκαταλήψεις.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.