ΓNΩMH Πειρασμός ολοκληρωτισμού

H 18χρονη Λιλά Λιβάι αποβλήθηκε από το σχολείο της στο Παρίσι επειδή φορούσε μαντίλα

Κάτι ανησυχητικό συμβαίνει στη Γαλλία. Ξεκίνησε με μια φαινομενικά αθώα
συζήτηση για τις μαντίλες των μουσουλμάνων μαθητριών, μεταμορφώθηκε όμως σε
πραγματική σύγκρουση σχετικά με τη φύση του δημόσιου χώρου στη Γαλλική
Δημοκρατία.

Αυτό που αναδύθηκε είναι ένα από τα λιγότερο ελκυστικά πρόσωπα της παλιάς
ιακωβινικής ιδεολογίας, η οποία προσπάθησε να επιβάλει το σύστημα αξιών της σε
μια απρόθυμη κοινωνία. Σε μια χώρα όπου οι θεσμοί της κοινωνίας των πολιτών
ήταν ανέκαθεν ασθενείς και το κράτος – είτε μοναρχικό είτε δημοκρατικό-
παραδοσιακά ισχυρό, απηχεί τον πειρασμό του ολοκληρωτισμού, την ιδέα ότι ο
Μεγάλος Αδελφός ξέρει τι είναι καλύτερο για σένα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Γαλλία αισθάνεται δικαιολογημένα ο κληρονόμος των
ένδοξων παραδόσεων του Διαφωτισμού. Χρειάστηκαν περισσότερα από 100 χρόνια
μετά τη Γαλλική Επανάσταση για να καθιερωθούν οι ιδέες αυτές στο γαλλικό
Σύνταγμα, θριαμβεύοντας επί του θρησκευτικού φανατισμού, σκοταδισμού και
μισαλλοδοξίας. Ο κοσμικός χαρακτήρας του γαλλικού κράτους χρειάστηκε να
πολεμήσει επί αιώνες με ένα ιδιαίτερα ύπουλο είδος Καθολικισμού ώστε να
εξασφαλίσει ότι ο γαλλικός δημόσιος χώρος δεν θα κυριαρχείται από Καθολικά
θρησκευτικά σύμβολα. Σ’ αυτή τη μάχη κατά της Καθολικής ηγεμονίας είναι που
κατήγαγε τελικά τη νίκη της η Γαλλική Δημοκρατία.

Είναι όμως εντελώς παραπλανητικό να μεταφράσουμε αυτή την άμυνα της
δημοκρατίας έναντι του Καθολικισμού σε αγώνα εναντίον του τρόπου που μια
θρησκευτική μειονότητα – στην προκειμένη περίπτωση ένα τμήμα της
μουσουλμανικής κοινότητας – επιθυμεί να εκφράζει την ταυτότητά της. Ο κοσμικός
χαρακτήρας του κράτους ήταν μια ασπίδα κατά μιας μισαλλόδοξης εκδοχής της
θρησκείας της πλειοψηφίας του πληθυσμού – του Ρωμαιοκαθολικισμού – που
θεωρούσε το κράτος υποτακτικό του. Το ζήτημα της μαντίλας αφορά τα δικαιώματα
μιας μειονότητας. Θέματα προσωπικής ευσέβειας και οι τρόποι έκφρασής τους,
δημόσια όπως και ιδιωτικά, θα πρέπει να αφεθούν στο άτομο ή την οικογένεια,
όχι να ρυθμιστούν κανονιστικά από το κράτος.

Τις προάλλες δέχθηκα στην Ιερουσαλήμ την επίσκεψη ενός Γάλλου ακαδημαϊκού –
φωτισμένου, κοσμικού, αστού. Ενώ περπατούσαμε στην πανεπιστημιούπολη του
Εβραϊκού Πανεπιστημίου, πέρασαν δύο φοιτήτριες που φορούσαν την παραδοσιακή
μουσουλμανική ενδυμασία (μακρύ φόρεμα, μαντίλα). Με φρίκη ο Γάλλος συνάδελφός
μου ρώτησε, «Ποιες είναι αυτές;».

«Φαντάζομαι δύο Ισραηλινές φοιτήτριες αραβικής καταγωγής», απάντησα.

«Και τους επιτρέπετε αυτή τη θρησκευτικά επιθετική δήλωση;».

Το μόνο που θα μπορούσα να απαντήσω ήταν, «Πού νομίζετε πώς βρίσκεστε; Στη
δημοκρατική Γαλλία; Συγγνώμη, είσαστε στο εβραϊκό κράτος».

Ο Σλόμο Αβινέρι είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο
της Ιερουσαλήμ. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στην «International Herald Tribune»