Δρόμοι

Στα τέλη…

… της δεκαετίας του 1990, οι ΗΠΑ ήταν ξακουστές σε όλον τον κόσμο για τη
«νέα οικονομία» τους. Τα κομπιούτερ είχαν κάνει θαύματα στην παραγωγικότητα,
οι υφέσεις ανήκαν πια στο μακρινό παρελθόν, η εργασία είχε αποκτήσει ένα νέο
νόημα και τα αμοιβαία κεφάλαια είχαν εξουδετερώσει τις ταξικές συγκρούσεις.
Σήμερα, η αμερικανική οικονομία είναι γνωστή για ένα άλλο «θαύμα»: η ανάπτυξή
της πλησιάζει τους κινεζικούς αστρονομικούς ρυθμούς, χωρίς όμως να δημιουργεί
νέες θέσεις εργασίας. Στο τρίτο τρίμηνο του 2003, η αμερικανική οικονομία
αναπτύχθηκε κατά 8,2%, ενώ η απασχόληση αυξήθηκε μόλις 0,1%.

Στην «καρδιά»…

… του αμερικανικού οικονομικού θαύματος της δεκαετίας του 1990 ήταν η
επανάσταση στην παραγωγικότητα. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, λέει στην
«Γκάρντιαν» ο Νταγκ Χένγουντ (συγγραφέας του βιβλίου «Μετά τη νέα οικονομία»,
εκδ. New Press), πως οι στατιστικές για την παραγωγικότητα ξύπνησαν τότε από
τον εικοσαετή λήθαργό τους και εκτινάχτηκαν στα ύψη. Όμως, τι ακριβώς σημαίνει
αυτό; Υπάρχουν δύο προβλήματα εδώ, ένα τεχνικό και ένα φιλοσοφικό. Πρώτα το
τεχνικό. H παραγωγικότητα μετριέται με το προϊόν που παράγεται ανά ώρα
εργασίας. Όμως, οι στατιστικές δεν υπολογίζουν όλες τις ώρες εργασίας, αλλά
μόνο τις ώρες που πληρώνονται από τον εργοδότη, όπως αυτές δηλώνονται από τον
ίδιο. Και όπως όλοι γνωρίζουμε καλά σήμερα, συνήθως οι ώρες που εργάζεται
κανείς είναι πολύ περισσότερες από εκείνες που πληρώνεται. Να λοιπόν γιατί η
αύξηση της παραγωγικότητας είναι «φούσκα». Στο κλάσμα «προϊόν/ώρα εργασίας», ο
παρονομαστής είναι πολύ μικρότερος από όσο είναι πραγματικά. Άρα, η αύξηση της
παραγωγικότητας είναι πλασματική. Γι’ αυτό δεν δημιουργεί νέες θέσεις
εργασίας.

Τι νόημα…

… έχει η αύξηση της παραγωγικότητας, αν δεν μπορεί να καλυτερέψει και να
διευκολύνει τη ζωή μας; Αυτό είναι το φιλοσοφικό ερώτημα. Στην Αμερική, το
1947, ένας εργαζόμενος που πληρωνόταν με το μέσο ημερομίσθιο έπρεπε να
εργάζεται 62 εβδομάδες για να βρίσκεται στη μεσαία εισοδηματική κατηγορία. Το
2001 έπρεπε να εργάζεται 81 εβδομάδες. Δηλαδή, μολονότι η παραγωγικότητα
υπερτριπλασιάστηκε σε αυτή την περίοδο, ένας εργαζόμενος έπρεπε να εργάζεται 6
μήνες παραπάνω για να κερδίζει το μέσο εισόδημα. Οι Αμερικανοί εργάζονται ίσως
παραπάνω από οποιονδήποτε άλλον εργαζόμενο στον κόσμο, αλλά το εισόδημά τους
δεν είναι ανάλογο με την εργασία τους.

Το αμερικανικό…

… οικονομικό μοντέλο βρίσκει πρόθυμους προπαγανδιστές και μιμητές στην
Ευρώπη. Όμως, ποιο ακριβώς είναι αυτό το μοντέλο; Το είχε εξηγήσει σε ένα
άρθρο του στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» το 1997 ο δημοσιογράφος Άλεν Κάουελ.
Καλούσε τους Γερμανούς να εγκαταλείψουν τα παραδοσιακά Σαββατοκύριακα και τις
πολυήμερες διακοπές και τους συνιστούσε να υιοθετήσουν την αμερικανική
προσέγγιση: με δυο λόγια, «να εργάζονται περισσότερο για λιγότερα».