ΠANΟΣ KAPNEZHΣ Στην «Έρημη χώρα» του 1922

Ο Πάνος Καρνέζης γεννήθηκε στην Αμαλιάδα, από τα 25 του ζει στη Βρετανία και γράφει στα αγγλικά. Ήδη από το πρώτο του βιβλίο, τις «Μικρές ατιμίες», συγκέντρωσε πάνω του – διεθνώς – τα φώτα της δημοσιότητας. Στην ένθετη φωτό, το εξώφυλλο του νέου βιβλίου του, «Maze»

«Σκοτεινό, πνευματώδες, αγέρωχο, με φαντασία». Έτσι υποδέχονται οι «Times» το
δεύτερο βιβλίο (και πρώτο μυθιστόρημα) του Πάνου Καρνέζη. Του 37χρονου Έλληνα
συγγραφέα που ζει στη Βρετανία περίπου δώδεκα χρόνια κάνοντας εκεί τα πρώτα
του βήματα στην πεζογραφία. Ήδη με το πρώτο του βιβλίο, τη συλλογή διηγημάτων
«Μικρές ατιμίες», προκάλεσε θόρυβο συγκεντρώνοντας πάνω του τα φώτα της
κριτικής. Τώρα που κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του «The Maze» (στα ελληνικά κατά
το τέλος Απριλίου από τα Ελληνικά Γράμματα με τον τίτλο «Ο λαβύρινθος»)
επιβεβαιώνει, σύμφωνα με τον Άγγλο κριτικό Τομ Γκάτι, ότι είναι «μία αυθεντική
και σημαντική λογοτεχνική φωνή».

Ο Άγγλος κριτικός ξεκινάει το κομμάτι του με Έλιοτ: «Σύμφωνα με τον T.Σ.
Έλιοτ, η χρήση του μύθου στη λογοτεχνία είναι “ένας τρόπος να ελέγξει κανείς,
να βάλει σε τάξη, να δώσει μορφή και αξία στο τεράστιο πανόραμα της απουσίας
σκοπού και της αναρχίας που είναι η σύγχρονη ιστορία”. Τοποθετημένο το 1922,
τη χρονιά που δημοσιεύτηκε η “Έρημη χώρα”, το σαγηνευτικό πρώτο μυθιστόρημα
του Πάνου Καρνέζη περιγράφει ένα άλλο είδος άγονης γης, την απέραντη έρημο της
Ανατολίας», γράφει.

Το μυθιστόρημα τοποθετείται στην περίοδο που η έκβαση του ελληνοτουρκικού
πολέμου έχει κριθεί και περιγράφει την απεγνωσμένη προσπάθεια μιας ελληνικής
ταξιαρχίας που έχει αποκοπεί, να βρει τον δρόμο προς το Αιγαίο και την
επιστροφή στην πατρίδα. Ο ασύρματος δεν δουλεύει, οι χάρτες έχουν φαγωθεί από
σκουλήκια βιβλιοφάγους και οι στρατιώτες αισθάνονται «όπως ο νεκρός που
ξυπνάει και βρίσκεται στη δυσάρεστη θέση να πρέπει να ζήσει σαν φάντασμα».
Τρία χρόνια μαχών, ανίας και νόστου προκαλούν απώλειες. Ο διοικητής
βασανίζεται από έναν διαρκή τρόμο που του προκαλεί η ίδια η συνείδηση και η
μνήμη του. Μόνη του παρηγοριά η μορφίνη. Ο δεκανέας και ο ταγματάρχης
προσπαθούν να άρουν τις εσωτερικές συγκρούσεις και να τονώσουν το ηθικό των
στρατιωτών. Ένας μονόφθαλμος παπάς προσπαθεί να ανασυντάξει το ποίμνιο που
χάνεται σε μια έρημο χωρίς νόημα. Σε ένα κλίμα βρωμιάς και διάλυσης, μόνο ο
μύθος μπορεί να κάνει κάτι.

Οι χαρακτήρες του «Λαβυρίνθου» επινοούν μύθους επηρεασμένους από την
ελληνική μυθολογία. «Όπως υπαινίσσεται ο Έλιοτ, όλοι έχουμε ανάγκη κάτι
σημαντικό στο οποίο να ακουμπήσουμε την πίστη μας», λέει ο κριτικός των
«Times». «H προσέγγιση του Καρνέζη, ωστόσο, είναι πιο εκλεπτυσμένη και
αμφίσημη. Όπως συνέβη και στις «Μικρές ατιμίες», βάζει μια διακεκομμένη γραμμή
ανάμεσα στον πραγματικό και τον ονειρικό κόσμο, ακροβατώντας επιδέξια ανάμεσα
στη μυθοπλασία και την απομυθοποίηση».

Οι στρατιώτες φτάνουν κάποτε σε μία παραθαλάσσια πολίχνη που διοικείται
από έναν γελοίο, διεφθαρμένο δήμαρχο και κατοικείται από ένα τσούρμο
ασυνήθιστους ανθρώπους: έναν ψευτονεκρομάντη, έναν καμπούρη εραστή, μία
εξωτική πόρνη. «Οι χαρακτήρες εναλλάσσουν ένα ευχάριστο, ανησυχητικό και
κωμικό προφίλ, αλλά ο συγγραφέας, παρά το δεικτικό ύφος, δεν τους
μεταχειρίζεται με ελαφρότητα. Άλλωστε αυτό που κυρίως τον ενδιαφέρει δεν είναι
ο ήλιος απέναντι, αλλά οι σκιές που οι ίδιοι οι άνθρωποι ρίχνουμε με ευκολία
στις ζωές μας: η ικανότητά μας να απελπιζόμαστε, η δυνητική τάση μας προς το
κακό, η απομόνωσή μας».

Μυθιστόρημα, όπως… μαθηματικά

«Διάβαζα μυθιστορήματα από την εφηβική μου ηλικία, αλλά δεν έγραψα τίποτα
πριν από τα 29 μου χρόνια», έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ο Πάνος Καρνέζης.
Μετά τις σπουδές του ως μηχανολόγος στην Πάτρα, πήγε το 1992 στην Αγγλία, όπου
εκπόνησε διδακτορική διατριβή. «Στα 29 μου εγκαταστάθηκα στο Σέφιλντ και
δούλεψα στη μεταλλουργική βιομηχανία. Διάβασα στην εφημερίδα μία αγγελία για
μαθήματα δημιουργικής γραφής δι’ αλληλογραφίας. Στην αρχή το γράψιμο ήταν ένα
ευχάριστο χόμπι, αλλά σιγά σιγά εξελίχθηκε σε κάτι πιο σημαντικό.

Άρχισα να το σκέπτομαι ως μία εναλλακτική επαγγελματική λύση. Οι σπουδές
μου με δίδαξαν, νομίζω, να προσεγγίσω τη δημιουργική διαδικασία ως ένα
μαθηματικό πρόβλημα με δεδομένα ποσά και άγνωστες μεταβλητές. Δούλεψα πολύ,
για παράδειγμα, πάνω στο πώς γράφονται οι διάλογοι, πώς διαμορφώνονται οι
χαρακτήρες κ.λπ., μελετώντας έργα μεγάλων λογοτεχνών».

Τα μαθήματα δημιουργικής γραφής τα έκανε στο Πανεπιστήμιο της East Anglia,
απ’ όπου έχουν αποφοιτήσει συγγραφείς όπως ο Ίαν ΜακΓιούαν και ο Καζούο
Ισιγκούρο. H πρώτη του έκδοση έγινε στην Αγγλία (στον οίκο Τζόναθαν Κέιπ).

«Γράφω στα αγγλικά», λέει ο ίδιος, «γιατί αισθάνομαι την ανάγκη να
επικοινωνήσω με τον κόσμο γύρω μου. Έτσι ξεκίνησε και αυτός παραμένει ο κύριος
λόγος που γράφω σε αυτή τη γλώσσα. Το βρίσκω ευκολότερο να γράφω ιστορίες παρά
να τις λέω σε κάποιον στην παμπ».

INFO

Πάνος Καρνέζης, «Μικρές ατιμίες», Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα 2003, σελ. 348,
τιμή 15 ευρώ. Τον Απρίλιο θα κυκλοφορήσει ο «Λαβύρινθος».