ANTIΔIHΓHMATA 2003 3. Aλαζονεία

H βροχή έπεφτε όλη τη βδομάδα, στα ρυάκια πλάι στα πεζοδρόμια έκαναν αγώνα
δρόμου τσιγαρόκουτα, τενεκέδες αναψυκτικών. Βρώμικη πόλη, συλλογιζόταν ο
Περικλής κι αισθανόταν το θέαμα να του μπουκώνει το μυαλό. Δεκαετίες βρώμας.
Μια αιωνιότητα γλίτσας. H πόλη μας. Ποια πόλη μας; H Αθήνα είναι η πόρνη όλων
των επαρχιωτών που τη στοιχειώνουμε. Το ρολόι στον τοίχο της ταβέρνας δείχνει
11 ακόμα. Οι ώρες έχουν κολλήσει στον βούρκο μαζί του. Δεν προχωρούν. Τα
τελευταία χρόνια οι ώρες του Περικλή βάδιζαν αργά-αργά, σέρνονταν, κολλούσαν.
Παιδί ήταν αεικίνητος. Νευρόσπαστο τον έλεγε ο Γιάννης, ο παλιός φίλος του.
Εκείνος που είχε απομείνει στην Πρέβεζα μαζί με τις ποιητικές κάργιες να
επιδιορθώνει αυτοκίνητα και να ξεπλένει τα βράδια τη μουντζούρα στον νεροχύτη
ίσαμε να του βάλει να φάει η Φανή, παλιά αγάπη του Περικλή στο σχολείο, που
όμως είχε προτιμήσει τον Γιάννη, τη σιγουριά μιας στρωμένης δουλειάς και την
προοπτική να γεννήσει και ν’ αναστήσει μαζί του τρία κουτσούβελα. Είχε
συνεργείο λίγο έξω από την πόλη. Και μάλιστα με θέα τον «τόπο της θυσίας» –
όπως τον έλεγε ο Περικλής – κοντά στη θάλασσα…

Πήγαιναν για μπάνιο τα καλοκαίρια σε αυτή την παραλία, που είχαν μάθει απ’ το
σχολείο πως είναι κάτι σαν μνημείο. Οι άλλοι συμμαθητές του είχαν περισσότερο
τον νου στα κορίτσια που λιάζονταν, στα τσιγάρα που άλλαζαν μάρκες κάθε τόσο,
στις τηλεφωνικές φάρσες στον λυκειάρχη. Στη ράχη του Περικλή έτρεχε σύγκρυο
σαν αντίκρυζε το μέρος. Ο τόπος της θυσίας… H ακτή του νεκρού ποιητή. Είχε
αποφασίσει να μη μείνει στην Πρέβεζα, με τις κάργιες της και με τον τόπο της
θυσίας να λεκιάζεται από τ’ αντηλιακά. Κάποιος δάσκαλος, θεολόγος, του είχε
πει πως αυτός είναι φτιαγμένος για άλλα πράγματα.

Όχι για τα χωράφια, όπως οι δικοί του. Στη Θεσσαλονίκη δούλεψε σε
σουβλατζήδικο, σε παπουτσήδικο, σε επιχείρηση καθαρισμού πολυκατοικιών.
Τσακώθηκε μ’ όλους τους εργοδότες, κατέβηκε Αθήνα. Από την Πρέβεζα δεν
ξαναπέρασε. Μόνο τηλέφωνο. Τη μάνα του – όσο ζούσε. Την αδερφή του, χρόνια
παντρεμένη – στις γιορτές. Και όχι πάντα. Τον Γιάννη – ή καλύτερα τη Φανή –
όταν καμιά φορά ονειρευόταν την πόλη και τους νυχτερινούς τους περιπάτους. Όλο
και πιο σπάνια δηλαδή. Τα όνειρά του είχαν κι αυτά αλλάξει. Εγώ τη σκότωσα την
Πρέβεζα, έλεγε.

Το ίδιο ήθελε κι ο ποιητής να κάνει – και αυτοκτόνησε. Δουλεύοντας λαντζέρης
σπούδαζε λογιστής. H δουλειά έχει ψωμί, του είχαν πει κάποιοι που ήξεραν.
Ακόμα και τ’ αφεντικό στο κέντρο λογιστή έψαχνε – να ‘χει τα μυαλά του στη
θέση τους και να γνωρίζει κι αριθμητική. Πείνασε. Αλλά τον έτρεφε η ποιητική
ιδέα που είχε φυτρώσει μέσα του από τότε που πρωτάκουσε για τον ποιητή που
σκοτώθηκε στην παραλία της Πρέβεζας κι όλη η Ελλάδα σήμερα τον θεωρεί
αξεπέραστο, μεγάλο. Ένας υπάλληλος ήταν κι αυτός, στο Δημόσιο δούλευε. Πόσους
βλέπεις στις Εφορίες, στα ληξιαρχεία, στις γραμματείες των δικαστηρίων, στα
υποθηκοφυλακεία, που μπορεί να γράφουν το βράδυ ποιήματα.

Τελειώνοντας λογιστής πήρε τη θέση στο μαγαζί που ώς τότε δούλευε λαντζέρης. Ο
μισθός αστείος. Το αφεντικό τα μισά τού ‘δινε απ’ τα κανονικά. Δεν τον
πείραζε. Και δεν προσπάθησε να φύγει. Έτρωγε λίγο. Διάβαζε πολύ. Και έγραφε τα
βράδια, πυρετικά, πετώντας, σκίζοντας, τρώγοντας τα νύχια του, ανάβοντας ξανά
τις σβησμένες γόπες μέσ’ από το τασάκι με το σήμα της Άμστελ. Την παρέα του
στην Αθήνα, Τα Παιδιά, τα είχε γνωρίσει πριν από τρία χρόνια στον Βύρωνα, σ’
ένα καφενεδάκι γεμάτο γέρους πρόσφυγες σκυφτούς πάνω από την κοντσίνα και το
φεύγα, με τα μανίκια τους ανασηκωμένα και το βλέμμα θολό, χαμένο στο παρελθόν
που κρυφόκαιγε κάτω απ’ τις πηχτές αναμνήσεις των γηρατειών.

Τα Παιδιά τού είχαν σταθεί στις δυσκολίες. Είχαν βρει παλιατζούρες για να
επιπλώσει το δωματιάκι του, είχαν τσοντάρει στα άθλια οικονομικά του, όταν
είδαν πως δεν άντεχε ακόμα και τα έξοδα ενός σινεμά ή μιας κυριακάτικης
εκδρομής με τα μηχανάκια ώς τον Ωρωπό για μπάνιο. Ακόμα και βιβλία τού είχαν
φέρει – ιδιαίτερα ο πιο μεγάλος της παρέας, παλιότερα νοσοκόμος στο Τζάνειο,
που τώρα τα παράτησε και διάβαζε Ιστορία.

Ο Περικλής τού ‘φερνε κάποια απ’ τα στιχάκια που σκάρωνε. Ο άλλος γελούσε, του
‘λεγε πως έχει ακόμα καρβέλια να φάει για να κάνει ένα ποίημα σαν εκείνα που ο
ίδιος τα ήξερε απ’ έξω και του τ’ απάγγελνε. «Χρειάζεται κι η ποίηση» του
έλεγε «για να μιλά για τα όνειρα των ανθρώπων. Αλλά ο ποιητής που δεν έχει
βουτήξει πρώτα στη ζωή με γυμνά χέρια, γράφει μπουρμπουλήθρες». Αυτά όλα
άλλαξαν τη μέρα που ξύπνησε και στρώθηκε να σημειώσει ένα από κείνα τα όνειρα
που αργείς να καταλάβεις πως τέλειωσαν και δεν συνεχίζονται στον ξύπνιο σου.

Απ’ αυτά που γεμίζουν τις μέρες με το άρωμά τους και με τα αισθήματα που σου
ξύπνησαν. Χωρίς να είναι πολύ ξεκάθαρο πώς και γιατί, τ’ όνειρο εκείνο τού
έδειχνε ολοφάνερα τον δρόμο για κάποιο ποίημα. Ποίημα που θα ‘βγαινε δυνατό,
μεγάλο και σπουδαίο, σαν των μεγάλων ποιητών, όπως ο αυτοκτόνος της Πρέβεζας,
με κείνο το πρόσωπο του γερασμένου παιδιού και το ψηλό μέτωπο που είχαν
φιλήσει οι Μούσες. Βάλθηκε να το γράψει. Από κείνη τη μέρα έδωσε στον εαυτό
του τ’ όνομα Ο Σκλάβος της Θεότητας. Για να ξεχωρίζει από τον εαυτό σκλάβο της
Πρέβεζας, σκλάβο της πείνας, της νηστείας και της προσευχής, σκλάβο της
λουρίδας, της εκμετάλλευσης, της ανάγκης. Τώρα πια ήταν υπηρέτης μιας δύναμης
ανώτερης, ανήκε σ’ έναν κόσμο που ξεχώριζε. Πάσχιζε κι αγωνιζόταν γράφοντας
και σκίζοντας, προσπαθώντας να ξαναφέρει στον νου του τη μαγεία του ονείρου
που δεν έλεγε να τον επισκεφτεί ξανά και να τον πάρει στα φτερά του.

Τον τρίτο χρόνο της γνωριμίας με Τα Παιδιά, ο Περικλής εξακολουθούσε να κάνει
τον λογιστή στο κέντρο και να παλεύει με το ποίημα που είχε ονειρευτεί το
βράδυ εκείνο. Για τους άλλους της παρέας του, μπορούσε πια να λέει «τ’ αδέρφια
μου» – μέσα του. Τα Παιδιά δεν ήταν τίποτα αισθηματίες, όλοι κάπου δουλεύανε
κατά καιρούς, όλοι είχαν ισχυρές απόψεις για τα πράγματα που τους τριγύριζαν,
γι’ αυτά που ζούσαν. Συχνά μιλούσαν για το ξεπούλημα του συνδικαλισμού, τον
συμβιβασμό των κομμάτων, τις ωμές επεμβάσεις των ξένων. Αλλά κανείς δεν είχε
ανοιχτές παρτίδες με την Αστυνομία, όπως άλλοι. Θεωρούσε πως όλοι τους είχαν
μυαλό κοφτερό, καθαρή καρδιά, σωστές ιδέες. Ήταν όμως και κάποιες φορές που οι
συζητήσεις κόβονταν την ώρα που πήγαινε ο Περικλής να καθήσει μαζί τους.
Άλλαζαν θέμα. Φως φανάρι: ανάμεσά τους υπήρχε μια άλλη σχέση, διαφορετική.
Όπως οι επαγγελματίες που σταματούν τα συντεχνιακά τους σαν μπει στη συντροφιά
τρίτος και πιάνουν θέματα που όλοι μπορούν να κουβεντιάσουνε.

Τον χρόνο εκείνον ο Περικλής είχε αρχίσει ν’ απελπίζεται. Το ποίημα
ξεγλιστρούσε σαν ψάρι ζωντανό, σαν το νερό απ’ τις χούφτες του. Είχε αρχίσει
να λυγίζει. Πού ήταν ο Σκλάβος της Θεότητας; H θεότητα του είχε γυρισμένη την
πλάτη όλα αυτά τα χρόνια, δεν έστεργε να του γνέψει, να του μαρτυρήσει τα
μυστικά της, να τον αγκαλιάσει δικόν της. Τι παλεύω; αναρωτιόταν. Γιατί
σκίζομαι; Το ποίημα δεν βγαίνει, ποτέ δεν θα τα καταφέρω. Είμαι μια νούλα.
Τίποτα…

Κάποια μέρα μίλησε στον πρώην νοσοκόμο. – Τι σε τρώει, μωρέ; έκανε εκείνος. –
Μοιάζει πιο πολύ μ’ ερωτικό, είπε ο Περικλής. Εγώ ήθελα να βγει πολιτικό. Μα
δεν μπορώ να ξεφύγω απ’ την εικόνα που μου έχει βιδωθεί στο μυαλό. Δεν θέλω να
τ’ αλλάξω. Μα δεν μπορώ να πάω και παρακάτω… να βρω τη συνέχεια. – Ποια
εικόνα; ρώτησε ο άλλος. Ο Περικλής ανάσυρε απ’ την τσέπη του τα χαρτιά, που
τώρα τα είχε διαρκώς μαζί, μπας και τον εύρισκε η έμπνευση την ώρα που έκανε
αθροίσεις στην επιχείρηση, καθώς έστεκε κρεμασμένος απ’ τη χειρολαβή στο
τρόλεϊ ή σηκωνόταν για κατούρημα στην ταβέρνα του μπαρμπα-Γιάννη.

Ήθελε να ‘ναι έτοιμος κάθε στιγμή. H απελπισία της στέγνας είχε μασκαρευτεί σε
ενθουσιασμό δημιουργίας. Και θρονιασμένη στη θέση της, παρίστανε την έμπνευση
που ήταν έτοιμη να ξεχυθεί και να τον παρασύρει σαν ξαφνική καταιγίδα. Θα
είμαι έτοιμος, σκεφτόταν. Θα την αρπάξω απ’ τα μαλλιά και θα τη σύρω στα
γόνατα. Θα ξεχωρίσω από τους άλλους, καθώς μου πρέπει. Έβγαλε το χαρτί, το
‘στρωσε να ισιώσει και του διάβασε όσα είχε γράψει.

– Άκου! Καλή κι ωραία Κυρά, σε ξαναβρίσκω Να τρέχεις γελαστή, χαρούμενη,
τραγουδώντας, Στους κήπους των ονείρων μου. Σκυφτός ώς τώρα, σήμερα ορθώνομαι
στις μύτες Πίσω απ’ τον φράχτη για να δω την τρυφερή Αναλαμπή που με
στοιχειώνει. Κρυφά θα σκαρφαλώσω ώς τον κοιτώνα Που σελαγίζει γύρω από το
ροδαλό κορμί Της νιότης σου σαν πέπλος. Γονατιστός πλάι στο παρθενικό κρεβάτι
σου Θα αγγίξω με χείλη όλο δέος Το δέρμα ενός μηρού που ξεπροβάλλει.

– Θα σου πω κάτι, είπε ο πρώην νοσοκόμος κι έσκυψε κοντά του το κεφάλι με τις
τούφες των μαλλιών του σαν ξεβαμμένες από παλιά μπογιά. Κρατάς μυστικό; –
Κρατώ, είπε ο Περικλής. Ήταν λοιπόν το βράδυ εκείνο, στην ταβέρνα, που έπεφτε
η βροχή για μέρες χωρίς σταματημό. Τα κατσιασμένα δεντράκια έξω απ’ του
κυρ-Γιάννη πήγαιναν κι έρχονταν στο ανεμοβρόχι, τα φυλλαράκια τους γυάλιζαν
και από τις υδρορρόες έσκαγαν ποτάμια στο σπασμένο πλακόστρωτο του
πεζοδρομίου.

– Έντεκα, είπε ο άλλος. Μία ώρα για να αλλάξει η μέρα… Είσαι έτοιμος να
γυρίσεις σελίδα; – Δεν έχω γυρίσει ούτε μία, ψευτογέλασε ο λογιστής. Τις σκίζω
και ξαναπιάνω απ’ την αρχή. – Θα σου πω κάτι. Αφορά εμένα και κάποιους από Τα
Παιδιά. Αν θες, καλώς. Αν όχι, ξεχνάς τι σου είπα και πορεύεσαι… με μπέσα
για τ’ αδέρφια σου… Τσιμουδιά δηλαδή! Ούτε στον ύπνο σου δεν θα το δεις –
ακούς; Ο πρώην νοσοκόμος άρχισε να μιλά προσπαθώντας να μην τον ξαφνιάσει,
έτοιμος ν’ αλλάξει λόγια αν καταλάβαινε πως δεν είχε διαλέξει τον σωστό
άνθρωπο. Ας ήταν σίγουρος. Δεν έπεσε έξω. Ο Σκλάβος της Θεότητας ήξερε ν’
ακούει και κοιτούσε πάντα ίσια στα μάτια τον άλλο. Ήξερες πως δεν κρύβει
τίποτε. Έτσι, ξεθαρρεύοντας, μπήκε στις λεπτομέρειες.

Το πλάνο ήταν μελετημένο εδώ και μήνες. Κίνδυνος κανένας. Χρειαζόταν
στοιχειώδης συντονισμός, δύο επισκέψεις επί τόπου δύο μέρες πριν την
επιχείρηση, για πρόβα. H διαφυγή ήταν εξασφαλισμένη: ένας περιμένει στο
κλεμμένο αυτοκίνητο, άλλος στη γωνιά του δρόμου να προσέχει, ο τρίτος στις
σκάλες της πολυκατοικίας, στον πιο πάνω όροφο, να ειδοποιήσει μόλις ο στόχος
βγει από το γραφείο. Θα διαλύονταν μες στην κίνηση, έπειτα θα χάνονταν στο
πλήθος της κεντρικής λεωφόρου όπου κατέληγε το στενό. – Άγνωστος. Άσχετος.
Καμιά γνωριμία, καμιά ανάμειξη, καμιά σχέση. Κάποιοι από μας έχουν δουλέψει
γι’ αυτόν παλιότερα και τους απόλυσε. Μπορεί να βρεθεί το νήμα ώς τη συντροφιά
μας. Αλλά για να φτάσουν σε σένα πρέπει να κοσκινίσουν πρώτα τέσσερα
εκατομμύρια άλλους άγνωστους και άσχετους με τον άνθρωπο αυτόν. Δηλαδή ποτέ.
Είδες τι έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα.

Ο Περικλής αισθάνθηκε το αίμα να τρέχει στις φλέβες του πιο γρήγορα, να του
ζεσταίνει τα μηνίγγια. – Κερδίζεις τη θέση σου στην καρδιά μας. Γίνεσαι ένας
απ’ αυτούς που τόλμησαν. Δεν θα έχεις ποτέ ξανά ανάμειξη σε ιστορία παρόμοια.
Δεν θα αφήσεις ίχνη και δεν θα σ’ ανακαλύψουν ποτές. Θα είναι το μυστικό της
ζωής σου. Ο στόχος είναι ένας απ’ αυτούς που είναι καλό να λείψουνε. Δεν
χρειάζεται να σου τα λέω. Τον ξέρεις, διαβάζεις εφημερίδες, ακούς ειδήσεις.
Ένας απ’ αυτούς που φουσκώνουν σαν τα τσιμπούρια πίσω απ’ τ’ αυτί του σκύλου.
Αυτό και τίποτ’ άλλο.

– Αυτό και το άλλο, είπε ο Περικλής σαν αφηρημένος. – Ποιο άλλο; – Το ποίημα.
Λέω για τα μυστικά που θα κουβαλάω από δω και πέρα… – Μπαρμπα-Γιάννη, ένα
κατοστάρι… Άκου να σου πω. Το ποίημα μπορεί ποτέ να μην έρθει. Αν έρθει,
γιατί να μείνει μυστικό; Το βγάζεις… Τόσοι και τόσοι το κάνουν. Αλλά πες
μου… ποιος ποτέ έμαθε τι όνειρο είδε όποιος το ‘γραψε; Κανείς.
Καταλαβαίνεις; Μοιάζουν αυτά – το ποίημα κι η… επιχείρησή μας. Ο κόσμος θα
τ’ ακούσει, αλλά το πώς και το γιατί… ποτέ! – Θα μπορούσες να γράψεις κι εσύ
ποιήματα, είπε ο Περικλής και τον κοίταξε στα μάτια. – Έχω γράψει. – Εσύ; –
Ναι. Μα όχι απ’ αυτά… Απ’ τα άλλα. Την επόμενη βδομάδα έγινε πρόβα. Δευτέρα
η πρώτη. Τετάρτη η δεύτερη. Παρασκευή βράδυ έγινε η επιχείρηση, οκτώ και μισή
το βράδυ, την ώρα που στους δρόμους ήταν κίνηση, πεζοί και αυτοκίνητα, κι η
βροχή έδειχνε κάπως να κοπάζει. H EMY υποσχόταν λιακάδες το Σαββατοκύριακο. Τα
Παιδιά είχαν προγραμματίσει εκδρομή στη Σαλαμίνα. Θα πήγαινε κι ο Περικλής, αν
ήθελε, μαζί τους.

Για το βράδυ της Παρασκευής φόρεσε το παντελόνι της δουλειάς. Στην αριστερή
τσέπη, το ατελείωτο ποίημα δεν έτριζε άλλο, το χαρτί είχε μαλακώσει, έγινε ένα
με τη φόδρα. Αλλά το αισθανόταν να ακουμπά στο δέρμα του μηρού και να τον
καίει, όλο γυρνούσαν οι λέξεις στο μυαλό του, σαν την εικόνα μιας αγαπημένης
γυναίκας που παντρεύτηκε άλλον. Όπως η Φανή τον Γιάννη… Άσχετος…
Άγνωστος… Μπορείς να πλησιάσεις τον άλλο, να κολλήσεις επάνω του, να κάνεις
πως σκόνταψες, μια στιγμιαία απροσεξία, λες με συγχωρείτε, παρντόν, τον
ακουμπάς στους ώμους να στηριχτείς μην πέσεις. Συμβαίνουν τέτοια στις σκάλες,
στις εισόδους, στα πεζοδρόμια της πόλης. Κανείς δεν έχει λόγο να σε προσέξει,
να σε θυμάται. Μια άγνωστη, άσχετη φάτσα, καθημερινή, κοινή, ένα τίποτε,
μηδέν. Ένας ανύπαρκτος εχθρός που ξεφυτρώνει μπρος σου σαν μέσ’ από εφιάλτη,
σηκώνει το χέρι μέσ’ από την τσέπη του φθαρμένου, συνηθισμένου σακακιού του
και το υψώνει ώς το κεφάλι σου, με μια κίνηση που μπορούσε να ‘ναι ένας
χαιρετισμός, ένα αστείο, μια χειρονομία συγγνώμης για την ενόχληση…

Και όλα τελειώνουν μέσα στο σκοτάδι του ύπνου. Τα παιδιά έφυγαν το Σάββατο για
τη Σαλαμίνα με τις γυναίκες τους. Ο νοσοκόμος πήρε το αεροπλάνο για τη
Θεσσαλονίκη. Ο Περικλής κλείστηκε σπίτι του. Σχεδίαζε να πάει αργά στην
επιχείρηση, ν’ αποτελειώσει τα βιβλία του εξαμήνου. Άυπνος αποβραδίς βημάτιζε
πάνω-κάτω στο δωμάτιο και ξεκούκιζε τις λέξεις που είχαν μείνει να κολυμπούν
στον αέρα. Σε κάποιο διάλειμμα αυτής της πυρετικής μετακίνησής του ανάμεσα
στους τέσσερις τοίχους ξέπλυνε το παντελόνι του, που είχε έναν σκούρο λεκέ στο
γόνατο. Ήταν μια στιγμιαία επαφή που δεν τη θυμόταν. Αλλά πρέπει να υπήρξε.
Αλλιώς πού βρέθηκε ο λεκές; Έπειτα με βρεγμένα ακόμα τα χέρια, την ψίχα των
δαχτύλων του βαμμένη μ’ ένα ελαφρύ κόκκινο από τον λεκέ, έτριψε δυνατά τα
μηνίγγια του προσπαθώντας να τα δροσίσει. Τράβηξε τα τσαλακωμένα χαρτιά απ’
την τσέπη του και στρώθηκε.

Όλα σκοτείνιασαν γύρω, κι έμεινε αυτός και το τραπέζι με το χαρτί του επάνω,
να τον φωτίζει στο πρόσωπο σαν ρεφλέκτορας. Με το Μπικ που έφτανε στο τέλος κι
έτρεχε το μελάνι του άφθονο συνέχισε αλλάζοντας τη λέξη «δέος» στο τελευταίο
γραμμένο τρίστιχο. Κι έπειτα, μονομιάς, σαν να αντέγραφε, το υπόλοιπο ποίημά
του έτοιμο: Γονατιστός πλάι στο παρθενικό κρεβάτι σου Θα αγγίξω με χείλη όλο
μίσος Το δέρμα ενός μηρού που ξεπροβάλλει. Και με μαχαίρι κοφτερό θ’ ανοίξω
ένα Καινούργιο στόμα εκεί, το ίδιο ρόδινο. Κι αυτό το νέο σου στόμα μόνο, θα
φιλήσω. Από το ματωμένο όρυγμα θα πιω τον Ιχώρα Της άσπιλης ψυχής σου, Παρθένα
εσύ Ακατάδεχτη. Για πάντα ξένη, Μέσα στη μέθη της κτηνώδους σου Ομορφιάς.

Κοιμήθηκε πρώτη φορά έπειτα από βδομάδες σαν κούτσουρο. Και ξύπνησε το
μεσημέρι Κυριακής, άλλος άνθρωπος πια. Ιερέας της Θεότητας, είπε μόλις άνοιξε
τα μάτια του. Και γέλασε ολομόναχος.