MAPKEΣ – ΓABPAΣ Δύο «παραμυθάδες» σ’ ένα εργαστήρι ιδεών

Ο Κώστας Γαβράς με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες στο Εργαστήρι Σεναρίου του δευτέρου που λειτουργεί έξω από την Αβάνα της Κούβας

Σε απόσταση έξι χιλιομέτρων από το χωριό Σαν Αντόνιο δε Μπάνιος ή,
διαφορετικά, 40 λεπτά από την Αβάνα, λειτουργεί μία ή δύο φορές τον χρόνο μια
μοναδική… φάμπρικα ιστοριών. Το όνομα αυτής είναι Εργαστήρι Σεναρίων και
γκουρού του είναι ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, με πρωτοβουλία του οποίου
ιδρύθηκε το 1986 το Ίδρυμα Σύγχρονου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου, αλλά
και η Διεθνής Σχολή Κινηματογράφου και Τηλεόρασης του Σαν Αντόνιο.

Από τότε πέρασαν από το Εργαστήρι του Μάρκες περισσότεροι από 300
σκηνοθέτες ή υποψήφιοι σκηνοθέτες και από τη Σχολή 422 μαθητές από 47 χώρες. Ο
Νομπελίστας προστάτευσε επί 17 έτη αυτόν τον δημιουργικό χώρο από απρόσκλητους
επισκέπτες, επιλέγοντας προσεκτικά τους μαθητές του, σε ομάδες των οκτώ ή το
πολύ των δέκα ατόμων. Αυτή τη φορά, όμως, άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του
στον δημοσιογράφο της «El Pais» Μαουρίσιο Βισέντ.

Το ενδιάφερον του Μάρκες, όπως εξομολογείται στον δημοσιογράφο της
ισπανικής εφημερίδας, είναι ένα: «Αυτό που με ενδιαφέρει πιο πολύ σ’ αυτόν τον
κόσμο είναι η διαδικασία της δημιουργίας. Ποιο είναι το μυστήριο αυτό που
μετατρέπει την απλή επιθυμία να διηγείσαι ιστορίες σε ένα πάθος, για το οποίο
κάποιος θα μπορούσε να πεθάνει; Να πεθάνει από πείνα, από κρύο ή από οτιδήποτε
άλλο για να κάνει ένα πράγμα, το οποίο δεν μπορεί να δει ούτε να αγγίξει και
σε τελική ανάλυση, αν το καλοσκεφτείς, δεν εξυπηρετεί τίποτα;».

Προσκεκλημένος του Νομπελίστα συγγραφέα στο Εργαστήρι, από τις 5 έως τις 9
Δεκεμβρίου, ήταν ο Κώστας Γαβράς, για να μοιράσει συμβουλές και εμπειρίες
στους 10 μαθητές. Ο Έλληνας σκηνοθέτης και σεναριογράφος είχε παρακολουθήσει
πριν από χρόνια ένα από τα Εργαστήρια του Μάρκες και είχε γοητευθεί.
«Μαγεύτηκα. Είχα παρακολουθήσει και άλλα, αλλά αυτό δεν έχει σχέση με τα
υπόλοιπα. Εδώ είναι όλα πρακτικά, ξεκινούν απ’ την αρχή, από το πώς φτιάχνεις
μια ιστορία, και συνεχίζουν με όλη τη διαδικασία ανάπτυξής της», λέει στην «El
Pais».

Μια συμμετέχουσα από την Κόστα Ρίκα παρουσιάζει μια ιστορία
κλωνοποίησης, που λαμβάνει χώρα μετά τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν στη γη
έχουν απομείνει μόνο γυναίκες. Μια απ’ αυτές, επαναστάτρια, κλωνοποιεί έναν
άνδρα με τα κύτταρά της, την καταδιώκουν γι’ αυτό και προσπαθεί να διαφύγει σε
άλλον πλανήτη.

Ο Κώστας Γαβράς λογικά τη ρωτά: «Υπήρχαν άνθρωποι σε άλλους πλανήτες; Το
πρόβλημα είναι ότι αφηγείσαι μια ιστορία κι εσύ η ίδια δεν την πιστεύεις. Κι
αυτό είναι κακό». Όπως σχολιάζει ο Μαουρίσιο Βισέντ, ο Μάρκες και ο Γαβράς
έχουν εντελώς διαφορετικό στυλ. Ο Μάρκες είναι άνθρωπος της Καραϊβικής.
Προχωρά με τις πιο τρελές ιδέες. Ο Γαβράς προχωρά πατώντας τα πόδια του καλά
στη γη. Ο Μάρκες είναι έτοιμος να πιστέψει σε οτιδήποτε ή να το εφευρέσει. Ο
Γαβράς χρειάστηκε ενάμιση χρόνο για να γράψει το σενάριο της ταινίας «Αμήν»
και άλλα τρία για να κάνει έρευνα για το Βατικανό, τον Πάπα Πίο XII και τις
σχέσεις του με τον ναζισμό. Αλλά οι δυο τους αλληλοσυμπληρώνονται. Είναι και
οι δύο μεγάλοι παραμυθάδες, δημιουργοί ιστοριών, είτε αυτές είναι αυστηρά
πιστές στην πραγματικότητα είτε προϊόντα της πιο αναπτυγμένης φαντασίας.

«Σκηνοθέτης, ο μεγάλος… κανίβαλος»

«Ο κόσμος χωρίζεται ανάμεσα σε εκείνους που ξέρουν να διηγούνται ιστορίες κι αυτούς που δεν ξέρουν» ισχυρίζεται ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

«Οι ιστορίες που δεν λειτουργούν πεθαίνουν από μόνες τους. Αλλά όταν είναι
καλές, οι ιδέες και οι λύσεις προκύπτουν από μόνες τους», τονίζει ο Γκαμπριέλ
Γκαρσία Μάρκες, ενώ εξομολογείται ότι γράφει τα μυθιστορήματά του με τέτοιο
τρόπο, ώστε να μην μπορούν να διασκευαστούν για τον κινηματογράφο. «Πιστεύω
ότι η τέχνη του μυθιστοριογράφου και η τέχνη του σεναριογράφου είναι ριζικά
διαφορετικές. Όταν γράφω ένα μυθιστόρημα, οχυρώνομαι στον κόσμο μου και δεν
τον μοιράζομαι με κανέναν. Είναι ο μόνος τρόπος που έχω για να προστατεύσω το
έμβρυο, από το οποίο αναπτύσσεται εκείνο που συνέλαβα. Για να εξασκήσεις με
εντιμότητα την τέχνη του σεναριογράφου πρέπει να έχεις όλη την ταπεινοφροσύνη
του κόσμου. Ο σεναριογράφος ξέρει απ’ τη στιγμή που θα αρχίσει να γράφει πως
όταν τελειώσει η ιστορία δεν θα είναι δική του. Στο τέλος, ο σκηνοθέτης, ο
μεγάλος κανίβαλος, είναι αυτός που θα δώσει την τελική και οριστική άποψη.

H επιτυχία στον κινηματογράφο εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, είναι ένα
θαύμα. Όταν γράφω τα βιβλία μου, εξαρτώμαι αποκλειστικά από μένα και τη
φαντασία μου».

Για τις κινηματογραφικές διασκευές, πάντως, ο Κώστας Γαβράς λέει ότι
«μερικές φορές αρκεί να ακολουθήσεις το βιβλίο». Σε άλλες, όμως, όπως στην
περίπτωση του «Αγνοουμένου», το κινηματογραφικό έργο προκύπτει από ένα μέρος
του βιβλίου. Όταν η ταινία βασίζεται σε ένα ιστορικό γεγονός «πρέπει να είσαι
πιστός στο πνεύμα και όχι απαραίτητα στο γράμμα. Και ο μόνος τρόπος για να
πετύχεις αυτή την πιστότητα είναι να ερευνάς και να στοιχειοθετείς με ευσυνειδησία».

«Να είστε προσεκτικοί με τις ευφυείς ιδέες»

Για τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες «ο κόσμος χωρίζεται ανάμεσα σε εκείνους
που ξέρουν να διηγούνται ιστορίες κι αυτούς που δεν ξέρουν». Και οι δύο,
πάντως, εξηγούν στους μαθητές τους πως όταν έχουν πρόβλημα με το σενάριο
πρέπει να αναζητούν μια λογική λύση, να μη χρησιμοποιούν τεχνάσματα και
παγίδες γιατί οι θεατές το συνειδητοποιούν. Ο Κώστας Γαβράς τούς συμβουλεύει
να είναι πολύ προσεκτικοί με τις ευφυείς ιδέες. «Πρέπει να τηρείτε αποστάσεις
απ’ αυτές και να βλέπετε αν λειτουργούν ή όχι στην πραγματικότητα».

«Ο καλός συγγραφέας αναγνωρίζεται όχι τόσο από όσα δημοσιεύει, αλλά από όσα
πετάει στα σκουπίδια», σημειώνει ο Μάρκες. «Αν πετάει πολλά, τότε βρίσκεται σε
καλό δρόμο».