H θολούρα της συγκίνησης

Σαν «αυτόπτες μάρτυρες» ενός γεγονότος που δεν είδαμε, αναλαμβάνουν τα πάνελ να συμπληρώσουν τα κενά ενός διαλόγου που αποφεύγουμε νά κάνουμε

Είναι φανερό. Περιμέναμε πολλά από τη δίκη. Απαντήσεις. Και δεν υπήρξαν ή δεν
ήταν τόσο εντυπωσιακές όσο τα γεγονότα που προκάλεσαν τα αρχικά ερωτήματα και
όσο το θέαμα των συλλήψεων και τα σενάρια εκείνης της εποχής προδιέθεσαν το
τηλεοπτικό κοινό. Γιατί μέσω του τηλεοπτικού θεάματος επιχειρήθηκε να κλείσουν
λογαριασμοί, οι οποίοι απαιτούν διάλογο και σκέψη. Είναι άλλη η υπόθεση μιας
δίκης με συγκεκριμένο τελετουργικό που αφορά την απονομή Δικαιοσύνης και
διαφορετική η υπόθεση της συνείδησης, των ιδεών και το σύστημα ηθικής που
συγκροτούν, τα οποία αφορούν την ιστορία και τον πολιτισμό. Και αυτά τα
τελευταία δεν τα συζητάμε.

Τα κρύβουμε πίσω από τους δικηγόρους που καλούνται στα πάνελ σαν
«αυτόπτες μάρτυρες» αυτού που δεν είδαμε και οι οποίοι είναι επόμενο να είναι
εγκλωβισμένοι στις υπερασπιστικές γραμμές τους. Και τα πάνελ της προχθεσινής
βραδιάς πολυπληθέστατα, από εκείνα του Γιάννη Πρετεντέρη ώς εκείνα του Νίκου
Ευαγγελάτου, του Νίκου Χατζηνικολάου, όλοι με το ίδιο θέμα, όλοι
ξαναξεσκονίζοντας τα ίδια επιχειρήματα και τις αστυνομικού τύπου διερευνήσεις
της αλήθειας. H πιο δύσκολη διαδρομή είναι αυτή που ζητάει αιτίες, κίνητρα,
άρα μοιράζει ευθύνες. Και αν μεν πρόκειται για εγκλήματα ποινικά είναι εύκολη
η απάντηση, αν όχι, κρύβουμε την αδυναμία του κοινωνικού και πολιτικού
διαλόγου στις δικανικές αντιπαραθέσεις των δικηγόρων καταγγέλλοντας τα
προφανή, τις δημοσιογραφικές υπερβολές για παράδειγμα.

Στο «Μετά» του Παύλου Τσίμα διεγράφη ανάγλυφα το πρόβλημα. Μια
ανθρώπινη και ουσιαστική συνέντευξη του αθώου παμψηφεί Ανέστη Παπαναστασίου, ο
οποίος προεβλήθη ως ένοχος μέσα από τα πλάνα της σύλληψής του και εκείνη τη
σεναριολογία των ημερών, έδωσε την εικόνα του μεγάλου ελαττώματος που μας
θαμπώνει. Τις δημοσιογραφικές υπερβολές. Άρα ευθύνες στη λειτουργία του Τύπου,
στον τρόπο που «πουλιούνται» οι ειδήσεις. Αμέσως μετά ο Παύλος Τσίμας ζητά από
τον συγγραφέα Πέτρο Τατσόπουλο, ο οποίος παρακολούθησε τη δίκη και
αρθρογραφούσε σχετικώς σε αυτήν την εφημερίδα, να περιγράψει τα συναισθήματά
του. Αμφιθυμία, είπε.

Το χαρακτηριστικό συναίσθημα που γεννά η ασάφεια. Και όμως, ουδείς
αρνείται ότι εγκλήματα έγιναν, πως θύματα υπήρξαν. Και αυτοί που τα έκαναν
είναι ένοχοι. H ετυμηγορία είναι σαφής. Τι λείπει; H εκπομπή του Παύλου Τσίμα
ολοκληρώνεται με απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ της Αμαλίας Ζέπου, που με τίτλο
«Στίγμα» αναφέρεται στη σιωπή η οποία περιέβαλε τα θύματα και τους συγγενείς
τους. Μια σιωπή ενοχής που περιέβαλε πόνο αληθινό, ανθρώπινο και αξεπέραστο.
Αν ο πόνος των συγγενών καταδικάζει τους ενόχους, τότε το θέμα θεωρείται
λήξαν. Ωστόσο, η σιωπή γύρω τους υπήρξε. Τελειώνει το πρόβλημα με τη σημερινή
μας συγκίνηση, που την προκαλεί το κοντινό τηλεοπτικό πλάνο; Τελειώνουμε και
με τις ενοχές μας ως κοινωνία;

Μήπως συναισθηματικός δεν ήταν και ο λόγος κατά την απολογία κατηγορουμένων,
του Κουφοντίνα ή του Σάββα; Ένας αριστερός συναισθηματισμός για τους αγώνες
που θα δικαιώσουν τους λαούς που υποφέρουν; Μπορεί σε εκείνο το συναίσθημα να
μην υπήρξε κοντινό τηλεοπτικό πλάνο. Ωστόσο δεν παύει το συναίσθημα να
παγιδεύει στον κομφορμισμό της συγκίνησης, να καλύπτει με το βούρκωμα την
ουσία και εν τέλει τις ευθύνες.

Ευθύνες ιστορικές ή τηλεοπτικές;

Είναι σαν να δεχόμαστε ότι με βάση τους συγγενείς των θυμάτων του Εμφυλίου
καταδικάζουμε τους τάδε ή τους δείνα, συγκεκριμένους, με ονοματεπώνυμο, που
σκότωσαν. Όλοι οι υπόλοιποι αθώοι ή όλοι ένοχοι στο όνομα εκείνων των θυμάτων
και των συγγενών; Και μπορεί η πρόοδος να επέβαλλε τη συμφιλίωση, αλλά για να
είναι κάτι τέτοιο αποτέλεσμα ωριμότητας απαιτείται η ιστορική γνώση – ακόμη
έχουμε κενά ως έθνος στο ζήτημα και τα αποφεύγουμε.

Με όποιον ιδεολογικό μανδύα κι αν περιβάλλεται ένας σκοτωμός, δεν παύει να
είναι ο θάνατος ενός πατέρα για κάποιο παιδί, είπε ο Παύλος Τσίμας. Παρά την
απόλυτη αλήθεια της παρατήρησης και τον θερμό ανθρωπιστικό ρομαντισμό της
επιτρέπει την ισοπεδωτική παρέμβαση του συναισθήματος σε συνθήκες που απαιτούν
την ψύχραιμη προσέγγιση συγκροτημένης σκέψης με ιστορική συνείδηση.

Το κενό του διαλόγου παραμένει. Ένα κενό που δεν καλύπτεται ούτε από τους
δικηγόρους ούτε από αστυνομικού τύπου ερωτήσεις-απαντήσεις στα τηλεοπτικά
πάνελ. Σε αυτή την υπόθεση παρασυρθήκαμε από το κοντινό τηλεοπτικό πλάνο, από
το θέαμα που θέλει πρόσωπα, πόνο, έγκλημα και τιμωρία. Το υπόλοιπο, που δεν
είναι τηλεόραση, μας αφήνει αμήχανους.