Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Από την παράσταση «Ρόουζ» με την Αντιγόνη Βαλάκου

Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ενεργοί πολίτες συνομίλησαν στη Γενεύη και
κατάφεραν να ανοίξουν ξανά μια χαραμάδα ελπίδας για την ειρήνη και τη
συνύπαρξη. Υπέγραψαν τη Συμφωνία της Γενεύης αντιτάσσοντας στον «πολιτισμό του
θανάτου» τον πολιτισμό του συμβιβασμού. Ασφαλώς, είναι πολύ δύσκολο να
προωθήσεις τον πολιτισμό του συμβιβασμού, όταν περικυκλώνεσαι από νεκρούς και
αίματα, όπως συμβαίνει επί χρόνια στη Μέση Ανατολή. Σ’ αυτές τις συνθήκες
χρειάζεται πολύ θάρρος για να ταχθείς υπέρ αυτής της «αιώνιας αντιπολίτευσης
που είναι η ζωή», καθώς έλεγε ο Μπαλζάκ.

***

Οι «σκληροί» των δύο πλευρών δεν άργησαν να ακουστούν. Γι’ αυτούς, οι
πρωτεργάτες της Συμφωνίας της Γενεύης δεν είναι παρά «προδότες» και «βιαστές»
της Ιστορίας και της μνήμης (Ιστορία και μνήμη που στην περίπτωση των
Ισραηλινών και των Παλαιστινίων είναι πυκνοκατοικημένες από αμοιβαίο μίσος και
πτώματα). «Σεβασμός» της Ιστορίας και της μνήμης σημαίνει για τους «σκληρούς»
ότι «δεν μπορούμε ποτέ να συνυπάρξουμε» και ότι «δεν πρέπει να πάψουμε ποτέ να
μισούμε». Διότι οι «σκληροί» είναι οι «εραστές» του μίσους.

Για τους «εραστές» του μίσους ο «συμβιβασμός» είναι προδοσία, γιατί
τους αφαιρεί το «προνόμιο» να έχουν πάντα εχθρούς. Εάν είναι εφικτός ο
συμβιβασμός με τον Άλλον, τότε αυτό σημαίνει ότι ο Άλλος δεν αποτελεί «απόλυτο
κακό». Οι «εραστές» του μίσους όμως στηρίζουν την ύπαρξή τους ακριβώς πάνω
στην εικόνα του Άλλου ως «απόλυτο κακό». Εξαλλου, μόνο αναπαράγοντας τις
εικόνες του Άλλου ως «απόλυτου κακού» μπορούν να εξασκήσουν εξουσία και να
γίνουν «λαϊκοί ηγέτες». Συγχρόνως, οι εικόνες του εχθρού συρρικνώνουν τη
δημοκρατία. Διαμορφώνουν μια κοινωνία κλειστή που πνίγει το άτομο κάτω από το
βάρος του «λαού» και της μάζας.

Όποιος έχει ζήσει υπό ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, γνωρίζει πως η πιο
προσφιλής «ασχολία» του ολοκληρωτισμού είναι να παράγει ασταμάτητα εξωτερικούς
εχθρούς και εσωτερικούς «προδότες». H ύπαρξη του εχθρού με τον οποίον «δεν
μπορούμε να συνυπάρξουμε», τον οποίον πρέπει να τον εξοντώσουμε πριν μας
εξοντώσει, αποτελεί τη συνθήκη ύπαρξης του ολοκληρωτικού καθεστώτος. Οι
εικόνες του εχθρού είναι η βενζίνη για τη μηχανή του ολοκληρωτικού οχήματος.
Γι’ αυτό, στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, μία από τις πιο μισητές λέξεις είναι η
λέξη «συμβιβασμός». H φράση «άνθρωπος του συμβιβασμού» αποτελεί στίγμα και
χαρακτηρίζει άτομα που θεωρούνται ως μίασμα.

Από αυτή την άποψη, ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός έχουν κάτι το κοινό με
τον ολοκληρωτισμό. Οι λαϊκιστές ειδικά – που είναι πολύ της μόδας σήμερα – δεν
μπορούν να λειτουργήσουν, εάν δεν συντηρήσουν ή κατασκευάσουν έναν
συγκεκριμένο εχθρό…

***

Ας γυρίσουμε όμως εκεί που ξεκινήσαμε: στη Συμφωνία της Γενεύης και τις
αντιδράσεις των «εραστών» του μίσους. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι τελευταίοι
θα προσπαθήσουν να αποδείξουν ότι η ειρήνη και η συνύπαρξη ανάμεσα στους
Ισραηλινούς και τους Παλαιστίνιους είναι ανέφικτες. Θα προσπαθήσουν να
σπείρουν ξανά τρόμο και αίμα. Δεν είναι η πρώτη φορά, άλλωστε. Αυτό είναι το
«επάγγελμά» τους: να σκοτώσουν το μέλλον… Αλλά όπως λέει στο θεατρικό έργο
του Μάρτιν Σέρμαν η Εβραία Ρόουζ*, «εδώ είναι το μέλλον. Ξέρω ότι μισείς αυτή
τη λέξη, αλλά δεν έχουμε τίποτα άλλο. Το καταλαβαίνεις; Όλα τ’ άλλα
τέλειωσαν».

Ας ελπίσουμε ότι αυτήν τη φορά οι «εραστές» του μίσους θα ηττηθούν. Θα
είναι μια ήττα από την οποία δεν θα επωφελούνται μόνο οι Ισραηλινοί και οι
Παλαιστίνιοι, αλλά ολόκληρη η ανθρωπότητα.

INFO

Το θεατρικό έργο «Ρόουζ» του Μάρτιν Σέρμαν παίζεται στο θέατρο «Χώρα»

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος