MIXAΛHΣ KATΣAPΟΣ Ένας «αρουραίος» της ελευθερίας

Ο μαθητής συναντούσε τον δάσκαλο Μιχάλη Κατσαρό τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα. Ακόμα και τις τελευταίες του ώρες, ο Παναγιώτης Καραβασίλης έπαιζε ρόλο ενδιάμεσου ανάμεσα στον ασθενή και στους γιατρούς, καθώς ο Μιχάλης Κατσαρός μιλούσε πια μόνο με κώδικες

«Είσαι αρουραίος και αχθοφόρος των ιδεών της ελευθερίας», συνήθιζε να λέει
στον Μιχάλη Κατσαρό ο μαθητής και πιστός του φίλος Παναγιώτης Καραβασίλης.
Εκείνου του άρεσε, όχι μόνο γιατί κολάκευε τη διάθεση του ποιητή τού
«Αντισταθείτε» να σκαλίζει συνεχώς την επιφάνεια, αλλά και… γιατί η φράση
αυτή είχε πολλά ρω. Ο ποιητής, που έφτασε να μιλάει με γρίφους, με μια
συνθηματική-συλλαβιστική γλώσσα, συμπληρώνει σήμερα πέντε χρόνια απουσίας.

Ο μαθητής του, ποιητής Παναγιώτης Καραβασίλης έθεσε στη διάθεση των «ΝΕΩΝ»
αδημοσίευτα κείμενα του Κατσαρού, από τα ατακτοποίητα εκείνα που έγραφε
παντού: σε σημειωματάρια, σε χαρτοπετσέτες, σε φακελάκια ζάχαρης. Όπως το
«Δέκα παρά…» που έγραψε κάποτε επειδή ο μαθητής του άργησε μισή ώρα στο
ραντεβού τους (που ήταν στις εννέα και είκοσι):

«Δέκα παρά πέντε/ η ώρα/ κι ακόμη να φανεί. / Το δέκα του 7/ το πέντε του
βίου. / Ακόμα να καταλάβουν/ τι έχει συμβεί/ τι θα συμβεί/ αν/ τ’ αφίσει μόνο
του/ να το πάνε/ να το φθάσουν εκ νέου/ στο μεγάλο συμβάν/ που τα γέννησε. /
Δέκα παρά πέντε/ κι ο ποιητής/ να θέλει ακόμα να ερμηνεύσει/ παλιές γραφές
χιλιετιρίδων/ ή φιλμ και ιστορίες βίων/ Μαζερεκόφσκη (σ.σ.: Μαγιακόφσκι). /
Δέκα παρά πέντε/ χωρίς ρολόι/ εκρεμές/ ή ξυπνητήρι/ ή ρολόι χειρός/ Βίκτωρος.
/ Ακόμα τους θέλει/ ακόμα τους αγαπάει/ κι’ ας μη γνωρίζουν/ τίποτα απ’ την
Ελληνική/ να ερμηνεύσουν».

«Είχε σαρκασμό αλλά και μια τρομακτική αθωότητα», μας λέει ο μαθητής
του και θυμάται ότι εκείνη την ημέρα τον υποδέχθηκε κάθιδρος και τον ρωτούσε
γιατί άργησε. «Του εξήγησα ότι είχα προβλήματα με τον υπολογιστή μου, εκείνος
ενδιαφέρθηκε να μάθει λεπτομέρειες και μετά έγραψε το ποίημα. Θεωρούσε ότι η
γλώσσα των υπολογιστών συγγένευε με αρχαίες γραφές».

Μια άγνωστη πτυχή της παιδικής ηλικίας του Μιχάλη Κατσαρού, τη φιλία του με
τον συνταγματολόγο Αριστόβουλο Μάνεση, όταν η οικογένεια του τελευταίου είχε
βρεθεί στην Κυπαρισσία, αποκαλύπτουν επίσης ανέκδοτα κείμενα του ποιητή.
Έστελναν οι δυο τους, αλλά και με έναν τρίτο φίλο, ονόματι Καγιάφα, κείμενα
στη «Διάπλαση των Παίδων». Όπως το ποίημα «H πατρίδα» που γράφτηκε το 1929,
όταν ο Κατσαρός ήταν 10 ετών!: «Ο Μάνεσης αγαπούσε το βαθύ γαλάζιο της
θάλασσας/ ο Καγιάφας το πράσινο της φύσης/ ο Κατσαρός το κόκκινο της φωτιάς/
Αλλά όλοι αγαπούσαν την πατρίδα».

Ο αγαπημένος «Μάγος» του Μίκη

Ποτέ δεν περιελήφθη σε συλλογή και το ποίημα «Ο Μάγος» που, όπως λέει ο
Παναγιώτης Καραβασίλης, ήταν το αγαπημένο του Μίκη Θεοδωράκη (με τον οποίο ο
ποιητής είχε συγκατοικήσει για καιρό): «Στην όρχηση/ Στους ήχους/ Στα κρουστά/
Πρώτος ο Μάγος Ισκαβάντι. / Τέλειος εις όλα. / Εις την φρουράν/ Εις το
μαστίγιον/ Υψούτο με το τραχύ βλέμμα του/ Ως τίγρης πάνω από τα πλήθη του λαού
Γιαμά – Σι – Εν. Παράδειγμα προς νέους/ Σε χίλιους αιώνας εις όλην την Ασίαν.
Μόνον/ Που έπασχε από νόσον άγνωστον των οφθαλμών/ Κανείς όμως δεν το γνώριζεν
– Κι έτσι ευτυχούσε».

Όπως είχε εξηγήσει ο ίδιος ο ποιητής στον μαθητή του, ο «Μάγος» σατίριζε
τον λαό που δεν στέκεται κριτικά στην εξουσία και την ακολουθεί τυφλά.
Γράφτηκε το 1950, πριν από το ποίημα «H Διαθήκη» με το κάλεσμα «Αντισταθείτε».