Kαθένας με τον Kαβάφη του!

Το «Ανατολίτικο λουτρό» (λεπτομέρεια) του Θεόδωρου Ράλλη συνδυάζει τη ρεαλιστική απόδοση των μορφών με την ευρωπαϊκή ματιά στον μυστικό και ηδυπαθή κόσμο της Ανατολής

Καθένας μας έχει τον Καβάφη του. Αναπολεί τις «μέρες», τις βλέπει να
σβήνουν πίσω του σαν τα «κεριά», αναρωτιέται πώς έγινε κι «ανεπαισθήτως»
υψώθηκαν γύρω του τα «τείχη», ενώ αυτός προσπαθούσε να είναι έστω «ες μικρόν
γενναίος» στο ταξίδι του για την «Ιθάκη».

Ο Καβάφης που καλούμαστε να γνωρίσουμε τώρα μέσα από τη διπλή έκθεση
πινάκων και κειμηλίων της ζωής του, είναι ένας γνωστός – άγνωστος. Που μας
ανοίγει το σπίτι του, ανασύρει από τα συρτάρια του κιτρινισμένα χειρόγραφα και
μονόφυλλα, μας επιτρέπει να ρίξουμε μια ματιά στις σημειώσεις του, να
ξεφυλλίσουμε τα οικογενειακά άλμπουμ με τις φωτογραφίες εποχής, να γνωρίσουμε
– μέσα από ένα βίντεο – τις πόλεις όπου έζησε, την Αλεξάνδρεια, το Μάντσεστερ,
το Λονδίνο, την Κωνσταντινούπολη. Και ακόμα, να γνωρίσουμε τη ζωγραφική της
εποχής του και να συνδέσουμε όλ’ αυτά για να φτιάξουμε έναν καινούργιο δικό
μας Καβάφη, να ξαναδιαβάσουμε τα ίδια ποιήματα, να ανακαλύψουμε καινούργια
νοήματα, να συνειδητοποιήσουμε κάτι από την οικουμενικότητα και τον
κοσμοπολιτισμό του Καβάφη, κάτι που τόνισε ο υπουργός Πολιτισμού κ. Ευάγγελος
Βενιζέλος. Όχι μόνο στον χώρο των νοημάτων, αλλά και στην εποχή, όπου μπορούσε
κανείς να κυκλοφορήσει και να συνεννοηθεί στην ελληνική γλώσσα από τη Βιέννη
ώς την Κριμαία.

Ο Καβάφης του Καβάφη. «Υπάρχουν πολλοί Καβάφηδες. Ο σκοπός μου ήταν να
μην προτείνω τον δικό μου Καβάφη, αλλά τον Καβάφη του Καβάφη, όσο μπορούσα πιο
αντικειμενικά και εξ ορισμού να αποστάξω ορισμένα τεκμήρια που ο ίδιος είχε
φυλάξει και να τα εφαρμόσω σε μια αφήγηση που έχει αρχή, μέση και τέλος», είπε
ο φιλόλογος Μανόλης Σαββίδης, που επιμελήθηκε το «καβαφικό» σκέλος της έκθεσης
και επέλεξε από το Αρχείο Καβάφη του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού και από
άλλες συλλογές τα αντικείμενα που προσωπογραφούν τον Καβάφη. Σημαντική είναι η
συμμετοχή δεκαέξι ιδιωτικών συλλογών που πρόσφεραν έργα ζωγραφικής από την
εποχή που έζησε ο Καβάφης (1863 – 1933).

Ενθύμια: λιτό και υποβλητικό το δωμάτιο του Καβάφη, με το ξύλινο
γραφείο, τα γυαλιά, την πένα και το μελανοδοχείο, τη βελούδινη πολυθρόνα
μπροστά, το αραμπέσκ τραπεζάκι, το μπαστούνι του και ένα κάδρο με μια
φωτογραφία της μητέρας του Χαρίκλειας Γεωργάκη Φωτιάδη.

Παρτιτούρες: Ο Δημήτρης Μητρόπουλος εκφράζει με επιστολή τον μεγάλο
σεβασμό που τρέφει προς τον Καβάφη – μαζί και η παρτιτούρα των ποιημάτων του
που μελοποίησε, τα «10 Inventions». Μια μονόφυλλη παρτιτούρα του Μάνου
Χατζιδάκι για το ποίημα «Μέρες του 1903» που περιλαμβάνεται στον «Μεγάλο
Ερωτικό».

Το κιτρινισμένο χειρόγραφο: «Οι άθεοι νόμοι της κοινωνίας – μήτε της
υγιεινής, μήτε της κρίσεως απόρροια – με μίκρυναν το έργο μου. Εδέσμευσαν την
έκφρασί μου· μ’ εμπόδισαν να δώσω φως κι συγκίνηση εις όσους είναι σαν κι
εμένα καμωμένοι… Τέλος, τι να κάμω; Πάω άδικα, αισθητικώς. Και θα μείνω
αντικείμενον εικασίας· και θα με καταλάβουν το πληρέστερον, απ’ όσα αρνήθηκα».
Εννιακόσιοι εξήντα τέσσερις τίτλοι έχουν καταγραφεί από τα βιβλία που είχε στη
βιβλιοθήκη του ο Καβάφης. Απ’ αυτά, στην έκθεση παρουσιάζονται είκοσι βιβλία
και κάποια είναι ανοιχτά, ώστε να φαίνονται οι ιδιόγραφες σημειώσεις και τα
σχόλια του ποιητή στις σελίδες.

Πορτρέτα: Δεκατρία πορτρέτα – σκίτσα ή σχέδια παρακολουθούν τον πάντοτε
κομψό Καβάφη να μεγαλώνει και καταγράφουν μαζί με δεκάδες φωτογραφίες το πιο
τίμιο, τη μορφή του. Σημειώνουμε το χρωματιστό σχέδιο της φίλης του Θάλειας
Φλωρά Καραβία, του Κωνσταντίνου Μαλέα και το τελευταίο του N. Γώγου, όπου
φαίνεται η διάλυση.

Οι ζωγράφοι: Άλλοι γεννήθηκαν στην Αλεξάνδρεια και έφυγαν: ο K.
Παρθένης, ο Γ. Κεφαλληνός, ο Νικόλαος Γώγος. Άλλοι ήρθαν απ’ αλλού κι έμειναν:
ο Δημήτριος Λίτσας, ο Παύλος Προσαλέντης ο νεώτερος, η Θάλεια Φλωρά Καραβία.
Άλλοι ταξίδεψαν στην Ανατολή, εξέθεσαν και επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια ή το
Κάιρο: ο Θόδωρος Ράλλης, ο Συμεών Σαββίδης, ο Κωνσταντίνος Μαλέας, ο Σπυρίδων
Σκαρβέλης κ.ά..

Μυστικά λουτρά και αραβουργήματα

H αγαπημένη φωτογραφία του Καβάφη (Αλεξάνδρεια, 1910) από το Αρχείο Καβάφη στην έκθεση που οργανώνεται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας

H ζωγραφική στα χρόνια του Καβάφη: Σύμφωνα με την ιστορικό της τέχνης κ.
Έφη Ανδρεάδη που επιμελήθηκε την έκθεση, διακρίνονται δύο τάσεις στους
πίνακες. Αυτοί που ζωγράφισαν την Ανατολή εστιάζοντας στο αυστηρό γυμνό φυσικό
τοπίο, το υγρό φως και την αρχιτεκτονική που ήταν τόσο διαφορετικά από τα
πράσινα τοπία με τις φυλλωσιές της Δύσης, κι αυτοί που μαγεύθηκαν από τους
κλειστούς μυστικούς χώρους των λουτρών, των σοκακιών, τη λάμψη των
αραβουργημάτων. Οι πρώτοι οδηγούνται στον μοντερνισμό, ενώ η δεύτερη ομάδα
εκφράζει τον ρεαλισμό που ενίοτε γενικεύεται από τον εξωτισμό και το φολκλόρ.
Ζωγραφίζοντας την Ανατολή εκφράζεται με μεγαλύτερη ελευθερία απ’ αυτήν που
επιτρέπει η σεμνοτυφία της βικτωριανής Ευρώπης. Ο Καβάφης, σύμφωνα με την κ.
Ανδρεάδη, συγγενεύει καλλιτεχνικά με τους δεύτερους.

H ποίησή του αναδίδει μια σκιερή σκοτεινή ατμόσφαιρα, μια οικειότητα.
Στέκει στη γοητεία της λεπτομέρειας ενός σκαλίσματος, ενός κοσμήματος, αλλά
στέκει εξίσου και στην ιστορικότητα που εκφράζεται είτε στην καταγραφή ενός
επεισοδίου, μιας στιγμής, ή στην ιστορική του ποίηση.

INFO

«K.Π. Καβάφης. Ο κόσμος του και οι εικαστικές μορφές της εποχής του», στο
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 210-7282.000. Διάρκεια:
έως 31 Ιανουαρίου, είσοδος 5 ευρώ, φοιτητικό 2 ευρώ, οικογενειακό 9 ευρώ.