Bραβεία εκτός… ρεύματος

Στον σιωπηλό τα τελευταία χρόνια ποιητή Μίλτο Σαχτούρη απονέμεται το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας. Μεταξύ των βραβευθέντων ήταν επίσης ο Μανόλης Πρατικάκης (πάνω) στην κατηγορία ποίησης, ο Δημήτρης Δημητριάδης (στη μέση) στην κατηγορία μυθιστορήματος και ο Τάσος Γουδέλης (κάτω) στην κατηγορία διηγήματος

Ο Μίλτος Σαχτούρης για το σύνολο του έργου του, ο Μανόλης Πρατικάκης στην
κατηγορία της ποίησης, ο Δημήτρης Δημητριάδης στην κατηγορία μυθιστορήματος, ο
Τάσος Γουδέλης στην κατηγορία του διηγήματος, ο Σταύρος Σταυρίδης στην
κατηγορία δοκιμίου-κριτικής και ο Παναγιώτης Κουσαθανάς στην κατηγορία
χρονικού-μαρτυρίας αποτελούν τις φετινές επιλογές της Επιτροπής των Κρατικών
Βραβείων. Επιλογές εκτός (κυρίαρχου) ρεύματος, καμιά φορά δύσκολες, κάποτε
αναπάντεχες, που σπάνια πάρθηκαν με ομοφωνία – στις περισσότερες περιπτώσεις
υπήρξαν κόντρες και τα μέλη της επιτροπής διχάστηκαν.

Το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας απονεμήθηκε στον Μίλτο Σαχτούρη για το
σύνολο του έργου του. «Όνειρα δεν βλέπω πια» έχει πει σε μια από τις ελάχιστες
δημόσιες συνομιλίες του (στο περιοδικό «Διαβάζω») ο 84χρονος ποιητής. Μάλλον
δεν αποτελούσε όνειρο για εκείνον ούτε η χθεσινή του κρατική βράβευση για το
σύνολο του έργου του, όμως τιμά και αναγνωρίζει ένα μεγάλο ποιητικό μέγεθος
που εδώ και καιρό σιωπά. H επιλογή του έγινε με ψήφους 5-4. H ισχυρή μειοψηφία
υποστήριζε τη βράβευση του καθηγητή Δημήτρη N. Μαρωνίτη.

Το βραβείο ποίησης δόθηκε από την πρώτη ψηφοφορία στον Μανόλη Πρατικάκη
για τη συλλογή του «Το νερό» (εκδ. Μεταίχμιο). Σε λίγες μέρες πρόκειται να
κυκλοφορήσει και τόμος με όλα του τα ποιήματα της περιόδου 1984-2000. Ο
ποιητής αλλά και ψυχίατρος από την Ιεράπετρα συγκέντρωσε την προτίμηση πέντε
μελών, ενώ οι υπόλοιπες τέσσερις ψήφοι μοιράστηκαν σε ισάριθμες υποψηφιότητες.
«Ειδικά το βραβείο της ποίησης κρύβει και μια θλίψη μέσα του», λέει στα «NEA»
ο βραβευθείς. «Δεν πρόκειται για θρίαμβο και στέψη. H ποίηση δεν
εξαργυρώνεται. Εξαργυρώνεται μόνο στο πάθος του ποιητή, στο απόλυτο δόσιμό
του. Δεν θέλω να κάνω τον σεμνό. Πήρα το τίμημα. Πληρώθηκα. Είναι άλλωστε η
πέμπτη φορά που βρίσκομαι στην τελική κατάταξη. Και ξέρω ότι συνήθως στις
βραβεύσεις επικρατούν οι συναλλαγές και οι ημέτεροι και όχι τα καλύτερα
βιβλία».

Το βραβείο μυθιστορήματος πήρε ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας Δημήτρης
Δημητριάδης για το βιβλίο του «H ανθρωπωδία. Μια ατελής χιλιετία» (εκδ.
Καστανιώτη). Εδώ ισχύουν τα περί αναπάντεχης επιλογής, καθώς, όπως και ο ίδιος
λέει στα «NEA», «η Επιτροπή βράβευσε την αφάνεια». Σε μια κατηγορία στην οποία
διαγωνίζονταν μυθιστορήματα ονομάτων όπως η Ρέα Γαλανάκη, ο Νάνος Βαλαωρίτης,
ο Άρης Μαραγκόπουλος, ο συγγραφέας της «Ανθρωπωδίας» θεωρεί τη βράβευσή του
«κάτι το πρωτοφανές και καινούργιο», καθώς το βιβλίο του «έμεινε στην αφάνεια
για έναν ολόκληρο χρόνο». Εκτιμά δε ότι η επιλογή του αποτελεί δικαίωση ενός
αιτήματος «να ξεπεραστεί η στερεότυπη αυτοεπαναλαμβανόμενη θεματολογία και
μορφολογία». Και στις αιτιάσεις περί «δύσκολης» λογοτεχνίας απαντά ότι «πρέπει
η λογοτεχνία να γίνει δύσκολη για να αποκτήσει αληθινούς αναγνώστες». Καθώς «η
ανάγνωση που δεν είναι απαιτητική δεν διαφέρει από άλλες μορφές κατανάλωσης».

Το βραβείο διηγήματος απονεμήθηκε στον Τάσο Γουδέλη για το βιβλίο του
«H γυναίκα που μιλά» (Κέδρος). Εδώ είχαμε τη μοναδική περίπτωση που η επιτροπή
ομοφώνησε. Ολοκληρώνοντας, θα έλεγε κανείς, μία διαφορετική επιλογή στην
πεζογραφία, ίσως και ποιητικής διάθεσης, και πάντως πολυεστιακής αφήγησης.

Ο λέκτορας στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Μετσοβίου, Σταύρος Σταυρίδης, έλαβε το
βραβείο δοκιμίου-κριτικής για το βιβλίο του «Από την πόλη – οθόνη στην πόλη –
σκηνή» (Ελληνικά Γράμματα), στο οποίο πραγματεύεται την εμπειρία του χώρου στη
σύγχρονη πόλη. Το βραβείο χρονικού-μαρτυρίας απονέμεται στον Παναγιώτη
Κουσαθανά για το «Παραμιλητά A΄. Κείμενα για τον πολιτισμό και την ιστορία της
Μυκόνου» (Ίνδικτος). Επιλογή που δεν ήταν η πλέον αναμενόμενη, καθώς υπήρχαν
υποψηφιότητες με μεγαλύτερες πιθανότητες βράβευσης, όπως του Δημήτρη
Δασκαλόπουλου κυρίως ή της Ελένης Κούκου.