Πρόκληση στη συνείδηση

O Γρηγόρης Στακόπουλος με την μητέρα του Άννα, όρθιοι, ακούνε την απόφαση του δικαστηρίου

Με μία σκοτεινή υπόθεση, που συνέβη σε εποχές ομιχλώδεις και σκληρές του
τόπου, την υπόθεση Πολκ, η εκπομπή «Αυτόπτης Μάρτυρας» (Mega) απέδειξε τις
δυνατότητές της να χειριστεί θέματα, που παρά τη χρονική τους απόσταση από την
επικαιρότητα απαιτούν με τις πολιτικές τους σκιές και τις ιστορικές τους
σημασίες υψηλό δημοσιογραφικό επαγγελματισμό.

Με ένα ρεπορτάζ που διερεύνησε την εποχή (1948) και τις άγριες συνθήκες της,
τις πτυχές της πολιτικής ίντριγκας που προκάλεσαν τις στρεβλώσεις στην
αλήθεια, η εκπομπή αναζήτησε τα στοιχεία εκείνα που μπορούν να βοηθήσουν στην
αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης. Και ακόμη περισσότερο στην αποκατάσταση της
δικαιοσύνης. Αυτή ζητά και ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου επαναφέροντας την
υπόθεση, έπειτα από 55 χρόνια, του Γρηγόρη Στακτόπουλου. Του ανθρώπου που
κατηγορήθηκε για τη δολοφονία του Τζορτζ Πολκ, θύμα μιας σκευωρίας που
ευνοούσε τις πολιτικές ίντριγκες της εποχής κατά της Αριστεράς.

H εξαντλητική δημοσιογραφική έρευνα των Εριφύλης Μαρωνίτη και Θάνου Σωτήρη,
ακολουθώντας τους ρυθμούς μιας μυθιστορηματικής αφήγησης, ξεδίπλωσε εποχή και
στοιχεία. Οι δύο δημοσιογράφοι έδωσαν την ατμόσφαιρα, το κλίμα, τις σκληρές
συνθήκες που οδήγησαν στη δολοφονία Πολκ και κατόπιν στην ομολογία της από τον
Στακτόπουλο, έθεσαν με συνέπεια και προσοχή τις αμφιβολίες που κάνουν σήμερα
επιτακτική την ανάγκη αποκατάστασης της Ιστορίας.

Τα οπτικά ντοκουμέντα από επίκαιρα της εποχής, πλάνα από την ταινία του
Γρηγοράτου με τη συγκλονιστική μαρτυρία του Στακτόπουλου για τα βασανιστήρια
τα οποία υπέστη προκειμένου να ομολογήσει ενοχή, συνέντευξη της Αμερικανίδας
δημοσιογράφου Κίτι Μάρτον, που έχει ερευνήσει την υπόθεση και έχει σαφή άποψη
ότι σ’ αυτήν την ιστορία δύο ήταν τα θύματα, ο Τζορτζ Πολκ και ο Γρηγόρης
Στακτόπουλος, υποστήριξαν ένα τηλεοπτικό ντοκουμέντο ιστορικής αξίας.

Στα 1948 ο κόσμος βρίσκεται στο κατώφλι του Ψυχρού Πολέμου, οι
Αμερικανοί στις απαρχές της ηγεμονίας τους στον δυτικό κόσμο, η Ελλάδα
σπαράσσεται από τον Εμφύλιο, το δόγμα Τρούμαν σε πλήρη ισχύ, η Θεσσαλονίκη
ασφυκτικά ελεγχόμενη από κυβερνητικές δυνάμεις, με τη σαφή ανάμειξη των
Αμερικανών, περικυκλωμένη από τον δημοκρατικό στρατό, ώρες αναστατωμένες,
μετέωρες. Τότε ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τζορτζ Πολκ φτάνει στη Θεσσαλονίκη
με σκοπό, σύμφωνα με μια εκδοχή που δεν αποδεικνύεται με σαφήνεια, να πάρει
συνέντευξη από τον θρυλικό Μάρκο Βαφειάδη. H παρουσία του και μόνο προκαλεί,
οι δημοσιογραφικές του μέθοδοι, που φέρουν τη σφραγίδα μιας δημοκρατικής
παράδοσης, τον καθιστούν ενοχλητικό στην κυβέρνηση Τσαλδάρη, αλλά και τις
αμερικανικές αρχές, που δεν επιθυμούν, φυσικά, να αποκαλυφθούν οι μέθοδοί
τους.

Ανακαλύπτει πως έχει εκταμιευθεί ένα μεγάλο ποσό αμερικανικής επιχορήγησης σε
προσωπικό λογαριασμό του Τσαλδάρη και το λέει ζητώντας απαντήσεις, πιστός στις
ακατανόητες για τον τόπο και τον χρόνο δημοσιογραφικές του αρχές.
Δολοφονείται. Ο Στακτόπουλος, με σύντομο παρελθόν στον αριστερό χώρο, που έχει
μια τυχαία, όπως όλα δείχνουν, συνάντηση με τον Πολκ, μοιάζει ιδανικός για να
φορτωθεί ένα φονικό, που ευνοούσε τις πολιτικές ίντριγκες της εποχής, δηλαδή
να φορτωθεί η Αριστερά την ενοχή.

H μαρτυρία του-ντοκουμέντο από την ταινία του Διονύση Γρηγοράτου
συμπληρώνει το παζλ των σκληρών συνθηκών. «Ήταν τέτοια τα βασανιστήρια, τόσος
ο πόνος που προκαλούσαν, που ήταν αδύνατον να μη μαρτυρήσεις». Τέσσερις
μαρτυρίες διαφορετικές, μια δίκη σκηνοθετημένη, μια καταδίκη που διέλυσε
ανθρώπινες ζωές. Άγριες εποχές της Ιστορίας, δύσκολο να τις αγγίξουμε, πιο
βολικό να ξεχάσουμε.

Το ενδιαφέρον είναι, ότι μια εκπομπή, όπως ο «Αυτόπτης μάρτυρας», διαλέγει να
απευθύνει στο κοινό της την πρόκληση να υπερβεί τις εφήμερες αντιδράσεις στην
επικαιρότητα και να εμβαθύνει στη σκέψη και τη συνείδηση. Χωρίς να αρνηθεί
τους όρους του θεάματος, αξιοποιώντας τους για να κάνει συναρπαστική την
αφήγηση, άνοιξε τη συζήτηση για ένα θέμα που αφορά τον τόπο όχι μόνο για
λόγους ιστορικούς, αλλά και «υγείας» της συνείδησής του. Μία από τις καλύτερες
στιγμές στα δύο χρόνια της εκπομπής και η πιο προκλητική για την τηλεόραση που
υπηρετεί. Και στην πρόκληση έδωσε η ίδια την απάντηση.

INFO

Ο φάκελος της υπόθεσης Πολκ ξανάνοιξε ύστερα από 55 χρόνια, στις 7 Οκτωβρίου,
με εισήγηση του επίτιμου αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Αθανάσιου Καφίρη –
όπως είχε γράψει πρώτος ο «Ταχυδρόμος» το Σάββατο 4 Οκτωβρίου. Τον τελευταίο
λόγο έχουν πια οι δικαστές του Αρείου Πάγου, που αναμένεται να εκδώσουν την
απόφασή τους.