Σίριαλ παραλογισμού

Σε σύμβολο του εθνικού παραλογισμού αναδείχθηκε ο Οδυσσέας Τσενάι

Το τραγικό δεν είναι που μια μικρή κοινότητα εκδηλώνει με ξενοφοβικές υστερίες
την αίσθηση αποκλεισμού της, την αγωνία της να υπάρξει με την εμμονή σε
εθνικιστικά παραληρήματα περί εθνικών συμβόλων που δεν μπορούν να τα σηκώνουν
«ξένοι», αλλά το γεγονός ότι αυτό επαναλαμβάνεται για πολλοστή φορά με τα ίδια
χαρακτηριστικά. Πρόκειται για την υπόθεση του Οδυσσέα Τσενάι, του μαθητή στο
Λύκειο Μηχανιώνας, που, ενώ αριστεύει, η αλβανική του καταγωγή παραμένει το
κόκκινο πανί για την τοπική κοινότητα, όταν έρχεται η ώρα της παρέλασης και
σύμφωνα με τους κανόνες θα ‘πρεπε να κρατήσει την σημαία.

Ο εν λόγω μαθητής έχει αναδειχθεί σε ένα είδος συμβόλου του εθνικού
παραλογισμού. Τον ζήσαμε σε όλο του το μιντιακό μεγαλείο πριν από τρία χρόνια,
όταν οι απανταχού παραληρούντες για τα ιερά και τα όσια του έθνους
αντιμετώπιζαν με πολεμικά επιχειρήματα τούς απανταχού υπερασπιστές της
φαντασίωσης ότι των «Ελλήνων οι κοινότητες» είναι κατά βάση ανοιχτές,
κοσμοπολίτικες και με κουλτούρα διεθνιστική – πάντως το θέμα των παρελάσεων με
τους συμβολισμούς που συντηρούν ουδείς το άγγιξε.

Τότε είχε επικρατήσει η κατ’ εντολή σύνεση. Με κυβερνητική παρέμβαση
καταξιώθηκε ο μαθητής και διασώθηκαν τα προσχήματα της σύγχρονης ελληνικής
κουλτούρας, που οφείλει να μην είναι ξενοφοβική, να υποδέχεται και να
αγκαλιάζει τον «ξένο», να τον αφομοιώνει. «Έλληνες είναι όσοι μετέχουν της
ελληνικής παιδείας» είχε πει τότε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας χρησιμοποιώντας
μια ρήση εκ των «αρχαίων ημών» κληρονομημένη.

Ποιας παιδείας ακριβώς είναι το ζήτημα, αυτή που υποθέτουμε ότι έχουμε ή αυτή
που αντανακλά το τηλεοπτικό θέαμα. Θυμόμαστε ότι εκείνους τους σπασμούς του
έθνους στα τηλεπαράθυρα, τους ακολούθησαν διάφορα γεγονότα με τους μιντιακούς,
αλλά και εθνικούς συμβολισμούς τους – π.χ. συνάντηση του Οδυσσέα με τον
Πρόεδρο της Δημοκρατίας, φιλοξενία του Οδυσσέα στην εκπομπή του Μάκη
Τριανταφυλλόπουλου και κατόπιν βάφτισή του με νονό τον ίδιο τον παρουσιαστή
κ.λπ. Δόθηκε μια μάχη συμβόλων και συμβολισμών, όπου βρέθηκαν να συναντιούνται
οι αντιλήψεις περί σύγχρονης και ανοιχτής κοινωνίας, με εκείνη την
συναισθηματολογία περί έθνους με ισχυρές παραδόσεις, ανώτερες των υπολοίπων
λαών, οι οποίες δεν φοβούνται μεν, αλλά επιβάλλονται σε όσους θέλουν να
ενταχθούν στην κοινωνία του έθνους. Εφόσον αισθάνεται Έλληνας ο Οδυσσέας να το
επικυρώσει με βάφτιση και με ό,τι άλλο απαιτείται από την πανίσχυρη κουλτούρα
του εγχώριου θεάματος, η οποία και έδωσε τον ρυθμό στη διαμάχη τότε και κάνει
και πάλι το ίδιο. H υπόθεση του μαθητή βρέθηκε να συγκεντρώνει όλα τα
χαρακτηριστικά της σύγκρουσης των κλειστοφοβικών εθνικών φαντασιώσεων και των
απαιτήσεων ενός σύγχρονου κράτους υποδοχής μεταναστών, που οφείλει να
αναδείξει την ανοχή σε νέο, απαραίτητο στοιχείο της κοινωνικής συνοχής του.

Αυτό που συμβαίνει στη Μηχανιώνα όμως, δεν είναι διαφορετικό από αυτό
που αναδεικνύει το καθημερινό θέαμα, αυτό που ντοπάρει το συναίσθημα και μαζί
εκτονώνει τις αντιθέσεις και τις συγκρούσεις, επιβάλλοντας την συντήρηση. H
πανομοιότυπη επανάληψη της ιστορίας του Οδυσσέα, με τον ίδιο μάλιστα στο
επίκεντρο, αποδεικνύει πως η ανοχή δεν είναι υπόθεση μιας στιγμιαίας επίσημης
απόφασης, πολύ περισσότερο όταν συντηρούνται με ασφυκτικό πείσμα και με άλλοθι
την «αγορά» – τηλεθέαση, πωλήσεις – όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία την
αντιστρατεύονται: η εθνική μιζέρια ως καθημερινό θέαμα του ταλαίπωρου αδύναμου
πολίτη, η επένδυση με συναίσθημα μιας παράδοσης-καταφύγιο, η οποία μπολιάζεται
με δήθεν αριστερή «επαναστατικότητα» για να αποδώσει αυτό το υβρίδιο
καταγγελτικού θεάματος με τα σαπουνοπερικά χαρακτηριστικά της καθυστέρησης.

A-συνείδητος πολιτισμός

Είναι ενδεικτικό το σχόλιο του Γιώργου Αυτιά για την επίσκεψη Γκιούλ: «στην
πατρίδα μου τη Χίο λένε, τον Τούρκο ό,τι και να κάνεις Τούρκος θα μείνει» – με
τον σχετικό τόνο υποτίμησης στη φωνή. Σπεύδει η συμπαρουσιάστριά του Μαρία
Νικόλτσιου να διορθώσει την ατμόσφαιρα «δεν έχεις δίκιο, είχα συγκάτοικο
Τουρκάλα και ήταν πολύ καλή, πραγματικά καλή». Και ο Αυτιάς με το καταδεκτικό
ύφος του άρχοντα που παραχωρεί και μερικές ελευθερίες, αλλά ο ρόλος του
παραμένει αδιαμφισβήτητος της απαντά «Σου επιτρέπω να λες την άποψή σου, γιατί
είμαι δημοκρατικός, αλλά δεν με πείθεις φυσικά». Κατόπιν η εκπομπή αφιέρωσε
χρόνο στην υπόθεση του Οδυσσέα καταδικάζοντας, επισήμως τουλάχιστον, τις
ακραίες θέσεις των κατοίκων της Μηχανιώνας. H απόλυτη σύγχυση μιας κουλτούρας
που κρύβεται στις βεβαιότητές της, στα τείχη μιας αποξηραμένης παράδοσης,
γαντζώνεται από σύμβολα μιας άλλης εποχής, την ίδια ώρα που φαντασιώνεται την
πρόοδο, σαν αύξηση μερικών ευρώ – την οποία μπορεί και να απειλούν οι «ξένοι»
με τα φθηνά χέρια, αλλά αυτό δεν το λέμε επισήμως. Μπορούμε να παριστάνουμε
τους αθώους ως εξ ορισμού ηθικώς ανώτερη στάση και να αρνιόμαστε τη συνείδηση,
σαν τα αθώα βρέφη άλλωστε.