«Pασοφόρος» κόντρα

Το θέαμα μοιάζει να τα λέει όλα, μόνο που οι όροι του επιβάλλουν μια καινούργια γλώσσα την οποία οι ιεράρχες δεν φαίνεται να αρνούνται

Είναι μια πολύ θεαματική κόντρα αυτή που μαίνεται μεταξύ της Εκκλησίας της
Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου, όπως όλες εκείνες που φέρνουν σε
αντιπαρατιθέμενα ηλεκτρονικά παράθυρα ρασοφόρους. Την εικόνα την έχουμε
συνηθίσει πλέον, καθώς με πλήθος αφορμές και κορυφαία την υπόθεση των
ταυτοτήτων οι πατέρες της Εκκλησίας πήραν θέση στα πάνελ, στο κοσμικό θέαμα,
επιχείρησαν να αξιοποιήσουν τους όρους της δημοσιότητας και οι κάμερες δεν
τους το αρνήθηκαν. Το τηλεοπτικό κοινό συνήθισε να καταναλώνει από
αρχιεπισκοπικά βουρκώματα και ανέκδοτα, μέχρι καβγάδες ρασοφόρων για
μικροεξουσίες σε ενορίες. Με τον ίδιο τρόπο καταναλώθηκε και η διαπλοκή των
σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας, με κορυφαία κρίση εκείνη των ταυτοτήτων.

Αναπτύχθηκε ένα σύγχρονο «παιχνίδι» επικοινωνιακών όρων και
συμβολισμών, από τα πιο ενδιαφέροντα της εποχής του τηλεοπτικού θεάματος,
καθώς μέσω αυτού οι θρησκείες και οι εκκλησίες παγκοσμίως, και όχι μόνο στη
χώρα μας, είδαν έναν τρόπο να απευθυνθούν σε μαζικό κοινό, να ενταχθούν στην
εικόνα της σύγχρονης πραγματικότητας και να διεκδικήσουν, με υπερβατικούς και
σωτηριολογικούς όρους, χώρο από τις κοσμικές εξουσίες, από την πολιτική. Με
άλλα λόγια να υποσχεθούν σωτηρία, έτσι όπως η πολιτική δεν μπορεί να υποσχεθεί
και ούτε να πράξει, με την παράδοξη όμως στάση να αξιοποιούν νόμους,
αποφάσεις, Συντάγματα, ακόμη και τηλεοπτικούς, μιντιακούς θεσμούς για ένα
θέμα, που υποτίθεται πως έχει, ή θα έπρεπε να έχει, αποκλειστικώς πνευματική
διάσταση. H σωτηρία της ψυχής, η ανθρώπινη ανάγκη για υπερβατική πίστη δεν
είναι υπόθεση διοικητική. Μοιάζει να έγινε όμως, από ιστορικές ανάγκες, όταν
τα κράτη της Δύσης και ιδίως το ελληνικό αναζήτησε στοιχεία εθνικής ταυτότητας
για τη συγκρότησή του μετά την Επανάσταση του ’21.

Αυτά μπορούν να τα αναλύσουν οι ιστορικοί και οι μελετητές, όπως και
κάνουν τις ημέρες αυτές σε ειδικά τηλεοπτικά αφιερώματα. Εκείνο του Παύλου
Τσίμα πριν από μερικές ημέρες που αποσαφήνισε τα ιστορικά στοιχεία της
κόντρας, μιας υπόθεσης που έχει τις ρίζες της ήδη στην ανακήρυξη του
αυτοκεφάλου της Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησίας για τη διοικητική αποδέσμευσή
της από το Πατριαρχείο, που δρούσε στο οθωμανικό κράτος κάτω από διαφορετικές
διοικητικές συνθήκες. Χθες το πρωί δύο εκπομπές, το «Κάθε μέρα μαζί» στο Mega
και η «Πρώτη γραμμή» της NET ασχολήθηκαν με το ίδιο ζήτημα και με καλεσμένους
ιεράρχες και ιστορικούς.

Χάρη στο θέαμα της κόντρας έχουμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε την
ιδανική για την τηλεοπτική εικόνα πτυχή της. Πρόκειται για τη σύγχυση ενός
χώρου αποκλειστικώς ιδιωτικού από τη μια, όπως η παράδοση του αστικού κράτους
θέλει τη θρησκευτική πίστη, με τις κοσμικές διεκδικήσεις, από την άλλη, της
κεφαλής της Εκκλησίας της Ελλάδος. Θα λέγαμε ότι εμφανίζει εκείνα τα στοιχεία
της σύγχυσης δημόσιας σφαίρας και ιδιωτικής, κομβικό ζήτημα του τηλεοπτικού
πολιτισμού μας. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως το ιδιωτικό ζήτημα της πίστης
αξιοποιείται από την Εκκλησία για δημόσιες διεκδικήσεις.

H διαμάχη που έχει ξεσπάσει, όσο κι αν έχει ρίζες στην Ιστορία, δεν
είναι τυχαίο που αναδεικνύεται με ιδιαίτερη ένταση, σε μια εποχή κατά την
οποία τα επικοινωνιακά μέσα έχουν αναδιαμορφώσει τους όρους με τους οποίους οι
άνθρωποι προσδιορίζουν τις πολιτιστικές και θρησκευτικές τους ταυτότητες. Και
μάλιστα, σε ένα περιβάλλον διαρκούς επικοινωνίας, με συγκρούσεις και
αλληλεπιδράσεις λαών και πολιτισμών (Αντώνης Μανιτάκης, «Οι σχέσεις Εκκλησίας
με το Κράτος-Έθνος», Εκδ. Νεφέλη). H «εικόνα», επομένως, της Εκκλησίας, είτε
της Ελληνικής Ορθοδόξου είτε του Πατριαρχείου, με τους ιστορικούς συμβολισμούς
της διαμορφώνεται αίφνης με στοιχεία διόλου πνευματικά, άκρως τηλεοπτικά,
μιντιακά, τα συνηθισμένα μιας κόντρας με φωτογενείς «ατάκες» – όπως εκείνη του
Αρχιεπισκόπου «προτιμώ τον πόλεμο από μια ατιμωτική ειρήνη».

Το αίτημα του διαχωρισμού

Αυτό της το στοιχείο φαίνεται να προκαλεί και τη σύγχυση στον τρόπο που
παρουσιάζεται το θέμα, καθώς παραλληλίζεται με την υπόθεση των ταυτοτήτων –
έχει κοινά συμβολικά στοιχεία, αλλά δεν είναι ίδια – ή και αναζητάται η
παρέμβαση πολιτικών, η θέση τους στο θέμα, προφανώς από μια τηλεοπτική
συνήθεια να υπάρχουν μονίμως πολιτικοί στα πάνελ. Όσο παραμένει έτσι ωστόσο,
χωρίς την παραμικρή παρέμβαση πολιτικής εξουσίας, αναλαμβάνει η Εκκλησία το
κόστος της μιντιακής της έκθεσης και ίσως, για πρώτη φορά μετά την υπόθεση των
ταυτοτήτων, επανέρχεται με σύγχρονους όρους διαλόγου το αίτημα του πλήρους
διαχωρισμού Κράτους – Εκκλησίας.