Kρας τεστ στο πάθος

Ένα έγκλημα πάθους που συγκλόνισε με τις άγριες διαστάσεις του, επανέρχεται στο προσκήνιο δοκιμάζοντας τις ανοχές και τις αντοχές ενός πολιτισμού

Το έγκλημα του Παναγιώτη Φραντζή, που είχε σκοτώσει από ερωτικό πάθος τη
18χρονη σύζυγό του και την είχε τεμαχίσει, δεν υπήρξε μόνο μια άγρια υπόθεση·
σφράγισε επίσης μια νέα εποχή στην ταμπλόιντ ενημέρωση. H δημοσίευση των
ανατριχιαστικών φωτογραφιών του άψυχου κορμιού κομμένου φέτες προκάλεσε πλήθος
από συζητήσεις για την ποιότητα του τύπου. H «υπόθεση» Φραντζή πήρε έτσι
εκείνες τις μιντιακές διαστάσεις που έχουν μεγαλύτερη σχέση με το θέαμα παρά
με την ουσία της πράξης. H ίδια «υπόθεση» επανέρχεται στην επικαιρότητα μετά
την αίτηση του ίδιου του Παναγιώτη Φραντζή να αποφυλακιστεί, ύστερα από 16
χρόνια φυλάκισης, κάνοντας χρήση δικαιώματος που του δίνει ο νόμος.

Το μιντιακό ενδιαφέρον αναθερμάνθηκε. H εκπομπή «Ανατροπή» (Mega) του
Γιάννη Πρετεντέρη ασχολήθηκε με την αίτηση αποφυλάκισης του Φραντζή. Με
καλεσμένους τον ψυχολόγο Δημήτρη Μπούκουρα, τον συνήγορο του Παναγιώτη
Φραντζή, δικηγόρο από την πλευρά της οικογένειας της Ζωής και τον
εγκληματολόγο Γιάννη Πανούση, που υπερασπίστηκε το δίκαιο του θεσμού της
αποφυλάκισης, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να κρίνουμε με συναισθηματικά
κριτήρια, γιατί τότε «θα στέλναμε για εκτέλεση ό,τι μας απωθεί». Ωστόσο η
μιντιακή προσέγγιση αυτό που ενεργοποιεί, αυτό που έχει στόχο, είναι το
συναίσθημα.

Είναι γνωστό ότι τίποτε δεν κάνει τα μίντια να παραληρούν από
ενθουσιασμό όσο ένα έγκλημα πάθους. Όσο πιο άγριο, τόσο πιο ενδιαφέρον.
Διογκώνοντας τη μία ή την άλλη πτυχή της υπόθεσης προκαλούν σε άλλες
κατηγορίες κοινού την αποστροφή και σε άλλες την επιείκεια έως και τη
δικαιολόγηση της πράξης. Ιδανικό παράδειγμα του μιντιακού πάθους για τις
εγκληματικές υποθέσεις, το οποίο προκάλεσε ισχυρούς κοινωνικούς σπασμούς, ήταν
η περίπτωση του Ο. Τζέι Σίμσον, η οποία δεν αποτελεί μόνον υπόθεση που
διδάσκεται στις νομικές αμερικανικές σχολές, αλλά και σε εκείνες των
κοινωνικών επιστημών. H αξιοποίηση των ψυχολογικών, συναισθηματικών και
κοινωνικών διαστάσεων από τους δικηγόρους της υπεράσπισης, αλλά και από
εκείνους της πολιτικής αγωγής, είχε διχάσει την αμερικανική κοινωνία. H
δικαστική υπόθεση εξελίχθηκε σε κοινωνική διαμάχη με ρατσιστικά στοιχεία.

Οι θεωρητικοί λένε πως, στην κοινωνία του θεάματος, οι υποθέσεις
εγκλημάτων, όπως και οι δικαστικές διαμάχες, έχουν έναν ρόλο «διαπαιδαγώγησης»
της κοινωνίας, ταυτοχρόνως με την ψυχο-εκτονωτική τους διάσταση. Αποτελούν ένα
είδος «οθόνης», που πάνω της προβάλλονται αξίες, ποιότητα θεσμών και
κοινωνικής συνείδησης. Αποτελούν επίσης μια ιδανική περίπτωση μελέτης και για
το πώς οι αξίες του θεάματος μπορούν να επιβληθούν στις πιο παραδοσιακές μιας
κοινωνίας. Για παράδειγμα, μια «διασημότητα» λόγω εγκληματικής συμπεριφοράς
είναι εξίσου ενδιαφέρουσα και ισάξια στη μιντιακή της αξιοποίηση με
οποιαδήποτε άλλη «διασημότητα».

Στην «Ανατροπή» παρακολουθήσαμε μια συνέντευξη του Παναγιώτη Φραντζή,
που έδινε την ανθρώπινη διάσταση εκείνου που τιμωρήθηκε για την πράξη του και
ζητάει μια δεύτερη ευκαιρία. Αυτή που μια κοινωνία ανεκτική, της συγγνώμης,
οφείλει να δίνει με θεσμοθετημένες διαδικασίες, των οποίων την επιστημονική,
νομική διάσταση υπερασπίστηκε ο κ. Πανούσης. H διαδρομή, ωστόσο, έως την
δικαστική απόφαση, προϋποθέτει στην εποχή μας τη μιντιακή μεσολάβηση, όπου
εκεί τα συναισθηματικά στοιχεία αποτελούν απαραίτητο συμπλήρωμα του θεάματος.

Σύγκρουση αξιών

Ο συνήγορος του Φραντζή μίλησε για «μεγαλείο ψυχής» του φυλακισμένου,
επειδή επέδειξε άριστη διαγωγή στη φυλακή και παράλληλα σπούδασε και έχουν τα
καλύτερα να πουν καθηγητές και συμφοιτητές του – «αν και δεν δέχθηκαν όλοι να
μιλήσουν», όπως τόνισε ο Γιάννης Πρετεντέρης, μεμφόμενος τη στάση τους αυτή.

Στόχος των εκπομπών του είδους, εκτός από την τήρηση της ισορροπίας των
απόψεων, είναι και η σύνθεση της προσωπικότητας εκείνου που «δικάζεται», του
υποτιθέμενου πραγματικού εαυτού του και όχι εκείνου που εγκλημάτησε σε στιγμή
πάθους και ζει σε συνθήκες ακραίες στη φυλακή. Ο Σίμσον, σε επιστολή του,
ζητούσε από τον κόσμο να σκεφτεί «τον πραγματικό Ο. Τζέι και όχι αυτό το
χαμένο πρόσωπο, που ζει την τραγική περιπέτεια». Αυτό που εμφανίζεται ως
σύγκρουση προσωπικότητας προβάλλεται στη μιντιακή οθόνη ως σύγκρουση αξιών.

Τέτοιου είδους υποθέσεις είναι στην εποχή μας εξίσου μιντιακές όσο και
νομικές και η λεπτή ισορροπία μεταξύ τής συναισθηματικής προσέγγισης των
τραγικών τους διαστάσεων και της θεσμικής τους επίλυσης είναι κάθε φορά και
ένα είδος «κρας τεστ» του πολιτισμού.