Δρόμοι

Ο Μακιαβέλι…

… πεντακόσια χρόνια από τότε που έγραψε τον «Ηγεμόνα» του, εξακολουθεί να
προσφέρεται για πολλές και διαφορετικές αναγνώσεις – όχι απαραιτήτως σωστές. Ο
Ναπολέων έλεγε πως είναι το μοναδικό βιβλίο που αξίζει κανείς να διαβάσει. Ο
Μουσολίνι είχε ανακηρύξει τον Φλωρεντινό πολιτικό φιλόσοφο «δάσκαλο όλων των
δασκάλων της πολιτικής». Και ο ειρηνιστής φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ είχε πει
το βιβλίο του «εγχειρίδιο για γκάνγκστερ». Λένε πως ο «Ηγεμόνας», μια διατριβή
για το πώς μπορεί κανείς να κερδίσει και να διατηρήσει την εξουσία, βρισκόταν
πάντα στο κομοδίνο όλων των σημαντικών ηγετών τού περασμένου αιώνα. Και κατά
πώς δείχνει και ο νέος αιώνας, υποψιαζόμαστε πως και οι σημερινοί ηγέτες
πέφτουν κάθε βράδυ για ύπνο με το βιβλίο του Μακιαβέλι στο προσκεφάλι τους –
από αυτή την άποψη, ελάχιστα διαφέρει ο εικοστός πρώτος αιώνας από τον δέκατο
έκτο.

Ο Φλωρεντινός…

… είναι πάντα επίκαιρος. Όμως είναι και αδικημένος. Γιατί συχνά τού
αποδίδεται μια ανελέητη σκληρότητα, ενώ ο άνθρωπος το μόνο που έκανε ήταν να
καταγράψει τη γυμνή αλήθεια της εξουσίας. Σε αυτή την αδικία συμβάλλει και το
ότι κάθε τόσο ο Μακιαβέλι γίνεται του συρμού. Από καιρό σε καιρό, συγγραφείς
και επιστήμονες τον ανασύρουν από το ράφι προκειμένου να προσδώσουν κύρος στις
πιο παράδοξες θεωρίες. Στην «Ίβνινγκ Στάνταρντ», ο ψυχίατρος Ρατζ Πέρσοντ
ξεσκόνισε τον «Ηγεμόνα» για να μας πει πώς μπορούμε να φτάσουμε ψηλά στη
δουλειά μας. Για να επιβιώσουμε και να διακριθούμε, λέει, δεν φτάνουν μόνο η
σκληρή προσπάθεια και το ταλέντο. Μας χρειάζονται απαραιτήτως τουλάχιστον
πέντε μακιαβελικοί κανόνες.

Κανόνας πρώτος…

… Να φοράμε πάντα προσωπείο. Υπάρχουν δύο τρόποι για να το κατασκευάσουμε. Ο
λανθασμένος τρόπος είναι να χρησιμοποιήσουμε τα υλικά από τα οποία είμαστε
πραγματικά φτιαγμένοι. Ο σωστός τρόπος είναι να το διαμορφώσουμε ανάλογα με
τις απαιτήσεις του αφεντικού μας. Κανόνας δεύτερος. Να αποκτήσουμε φήμη. Όποια
και αν είναι αυτή. Ο Μακιαβέλι επισήμαινε πως όλοι οι μεγάλοι ηγέτες συχνά
κάνουν πράγματα, ακόμη και πολέμους, που δεν έχουν κανένα πρακτικό όφελος,
αλλά που ενισχύουν τη φήμη τους. Κανόνας τρίτος. Να προσέχουμε τους φίλους
μας. «Όποιος ηγεμόνας επιζητεί την αγάπη, χάνει την εξουσία» έγραφε ο
Μακιαβέλι (στη μακιαβελική ταινία «Γουώλ Στρητ», ο χρηματιστής Γκέκο το έλεγε
καλύτερα: «Όποιος θέλει αληθινό φίλο, ας πάρει έναν σκύλο»). Κανόνας τέταρτος.
Να χτυπάμε πάντα πρώτοι. «Ο ηγεμόνας πρέπει να κάνει στους άλλους ό,τι θα του
έκαναν και αυτοί. Μόνο που πρέπει να το κάνει πρώτος και να το κάνει
τελειωτικά». Κανόνας πέμπτος. Να γινόμαστε απαραίτητοι. Είναι υψηλή τέχνη να
μπορείς να κάνεις το αφεντικό σου να νομίζει πως είναι εξαρτημένο από εσένα.

Ένας πεντάλογος…

… για εκείνους που βλέπουν το σύγχρονο περιβάλλον της εργασίας σαν ένα πεδίο
μάχης του δέκατου έκτου αιώνα.