«H Eυρώπη είναι το όνειρο του κόσμου»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
|
«Πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους Άγγλους με συμπάθεια», λέει ο Εμανουέλ Τοντ. |
Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ο Φράνσις Φουκουγιάμα προέβλεψε το
τέλος της Ιστορίας. Ο πάντοτε ανατρεπτικός Εμανουέλ Τοντ όμως, λέει αντίθετα,
σε συνέντευξή του στα «NEA», ότι σήμερα «ζούμε το τέλος του παγώματος της
Ιστορίας». Και ότι «είναι καλό που το ζούμε». Ο Γάλλος ιστορικός και
ανθρωπολόγος τάραξε τα νερά με το τελευταίο του βιβλίο «Μετά την Αυτοκρατορία»
(στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Κριτική), στο οποίο προβλέπει το τέλος της
αμερικανικής ηγεμονίας σε σύντομο χρόνο. Το 1976, σε ηλικία μόλις 25 ετών,
είχε προβλέψει – στο βιβλίο του «H τελική πτώση» – το τέλος της Σοβιετικής
Ένωσης.
«Το βάρος που μας άφησε ο B’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η παραλυσία του κόσμου»,
εξηγεί. «Υπήρχαν οι καλοί (Άγγλοι, Αμερικανοί), οι κακοί (Γερμανοί, Ιάπωνες)
και οι ενδιάμεσοι (Γάλλοι). Τώρα βλέπουμε τους Γερμανούς να βελτιώνουν την
εικόνα τους και τους Αμερικανούς να αλλάζουν στρατόπεδο, χωρίς να είναι
ακριβώς κακοί. Στον δε τελευταίο πόλεμο στο Ιράκ, οι Γάλλοι έγιναν η έμμονη
ιδέα των Αμερικανών. Οι συνεχείς φραστικές επιθέσεις εναντίον των Γάλλων, που
αρνούνταν να ακολουθήσουν τις ΗΠΑ στην επιλογή του πολέμου, τους καθησύχαζαν.
Στην πραγματικότητα, εκείνο που η Ιστορία θα καταγράψει ως σημαντική αλλαγή
που έφερε ο πόλεμος στο Ιράκ, είναι η συμπεριφορά της Γερμανίας και όχι της
Γαλλίας. H Γερμανία, έως τώρα, ήταν χώρα υπάκουη στις αμερικανικές επιλογές.
Με αμερικανικές βάσεις στο έδαφός της, ήταν ένας από τους δύο ισχυρότερους
πυλώνες της αμερικανικής οικονομίας, μαζί με την Ιαπωνία.
Οι ΗΠΑ, λοιπόν, αποφάσισαν ότι το πρόβλημα ήταν η Γαλλία και προτίμησαν τη
σιωπή για τους Γερμανούς. Στην ουσία όμως ο πόλεμος του Ιράκ είχε απώλειες για
τις ΗΠΑ. Κέρδισαν μια αποικία που δεν ελέγχουν και έχασαν τη Γερμανία. H οποία
είναι σε φάση ψυχολογικής απελευθέρωσης από τα δεσμά της πρόσφατης ιστορίας
της».
Ο Εμανουέλ Τοντ αποδίδει σε αυτήν ακριβώς την ψυχολογική απελευθέρωση και τη
θριαμβευτική πορεία του τελευταίου βιβλίου του στη Γερμανία. Ενώ στη Γαλλία –
όπου επίσης πήγε καλά – πουλήθηκαν 120.000 αντίτυπα του δοκιμίου «Μετά την
Αυτοκρατορία» από τον Σεπτέμβριο του 2002 μέχρι το φετινό καλοκαίρι, στη
Γερμανία από τον Φεβρουάριο του 2003 έχουν πουληθεί περισσότερα από 180.000
αντίτυπα!
«Οι Ευρωπαίοι ένιωσαν έκπληξη από την άνοδο του ανταγωνισμού ανάμεσα
στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ», λέει. «Οι κυβερνήσεις ανακάλυψαν ξαφνικά ότι δεν
είναι δυνατόν να μην έρθουν σε σύγκρουση με τους Αμερικανούς. Αλλά πρόκειται
για δύο δυνάμεις διαφορετικής φύσης. Επιπλέον, η Ευρώπη δεν έχει ανάγκη τον
πόλεμο επειδή είναι πλούσια. Οι ΗΠΑ έχουν 500 δισ. δολάρια άνοιγμα.
Χρειάζονται 1,2 δισ. την ημέρα για να διατηρήσουν το επίπεδο ζωής τους. Είναι
μακριά από το κέντρο του πλούτου, επομένως έχουν ανάγκη από κάθε είδος δράσης,
συμβολικής και στρατιωτικής. Έχουν ανάγκη να δείξουν ότι συνεχίζουν να
υπάρχουν. Είναι εντυπωσιακό το πώς πια δεν υπάρχουν σε πολλούς τομείς ή δεν
έχουν την ίδια ισχύ. Το δολάριο, μετά το ευρώ, δεν έχει πια την παλιά
παντοδυναμία. Και σε κρίσιμους τομείς, όπως για παράδειγμα η μάχη της Air bus
με τη Boeing», λέει., «βλέπουμε ότι χάνουν το παιχνίδι».
Αν όμως η ενωμένη Ευρώπη αποτελεί στην πραγματικότητα απειλή για τις ΗΠΑ,
γιατί οι τελευταίες βοήθησαν τις ευρωπαϊκές διαδικασίες ενοποίησης; Ο Εμανουέλ
Τοντ λέει ότι απλώς δεν μπορούσαν να προβλέψουν τις εξελίξεις. «H Ιστορία μάς
έχει διδάξει ότι οι άρχουσες τάξεις δεν προβλέπουν το μέλλον. Κανείς δεν
προέβλεψε την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης», εξηγεί. «Κατά συνέπεια δεν είχε
προβλεφθεί ούτε ότι η ζώνη ελευθέρων συναλλαγών θα γινόταν τόσο γρήγορα
πανευρωπαϊκή. H κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων αποτέλεσε αρχικά μία
μεγάλη νίκη της Αμερικής. Σε μία δεύτερη φάση, όμως, οι πρώην κομμουνιστικές
χώρες θα θελήσουν να συνεργαστούν περισσότερο με την Ευρώπη παρά με τις ΗΠΑ.
Σε 20 χρόνια θα είναι η Ευρώπη η πιο δυνατή», καταλήγει.
«H Αμερική, αν σταματήσει να τρέχει, θα πέσει»
 |
|
«Στον πόλεμο του Ιράκ, οι ΗΠΑ κέρδισαν μια αποικία που δεν ελέγχουν και |
H αντιπαράθεση του γαλλογερμανικού άξονα με τις ΗΠΑ, στο θέμα του Ιράκ, δεν
ήταν απλώς θέμα των ιδιαιτεροτήτων των συγκεκριμένων κυβερνήσεων, πιστεύει ο
Γάλλος ιστορικός: «Πράγματι, έχουμε κυβερνήσεις ιδιαίτερες αυτή τη στιγμή.
Αλλά είναι παράξενο να είναι όλοι, την ίδια στιγμή, ιδιαίτερες περιπτώσεις.
Ακόμη και ο Μπλερ. Σκέφτομαι μάλλον ότι οι συγκεκριμένες αλλαγές
αντιπροσωπεύουν βαθιές ιστορικές αλλαγές. Οι κυβερνήσεις Γαλλίας και Γερμανίας
κατάλαβαν γρήγορα ότι οι ΗΠΑ σήμερα αποτελούν πρόβλημα. Γιατί στη διοικητική
δομή των δύο αυτών χωρών διατηρείται από ένστικτο και από την αδράνεια των
παλαιότερων “αυτοκρατορικών” τους περιόδων ένα στρατηγικό πνεύμα που δεν
έχουν, στον ίδιο βαθμό, οι αντίστοιχες υπηρεσίες της Ισπανίας και της Ιταλίας.
Στις μεγάλες ιστορικές στροφές, στην αρχή νομίζουμε ότι πρόκειται για
σύμπτωση. Μετά διακρίνουμε την ιστορική τροχιά των γεγονότων. Στη Γαλλία
τίποτα δεν θα συνέβαινε χωρίς τις διαδηλώσεις του κόσμου στην Ισπανία, την
Αγγλία, την Ιταλία. Υπάρχει ήδη η δυναμική μιας άλλης πορείας. Φυσικά, τίποτα
δεν μας εμποδίζει να ξαναγίνουμε υποκριτές. Αλλά πλέον γνωρίζουμε την
πραγματικότητα. Και να σημειώσουμε ότι το κρυφό όνειρο των Ευρωπαίων, να
γίνουν ξανά οι Αμερικανοί ήσυχοι, αποτελεί μια επικίνδυνη στάση. Οι Αμερικανοί
δεν μπορούν να κάνουν κάτι άλλο από αυτό που κάνουν. H Αμερική είναι μία
μοτοσυκλέτα που τρέχει. Αν σταματήσει να τρέχει, θα πέσει».
Ο Εμανουέλ Τοντ γράφει στο βιβλίο του «Μετά την Αυτοκρατορία» ότι οδηγούμαστε
σε ένα είδος ολιγαρχίας, όπου κυβερνά το 20% των πιο εύπορων τάξεων,
ανεξαρτήτως εθνικής προέλευσης. «Έφτασα στο συμπέρασμα αυτό γιατί σε πολλές
χώρες οι εργάτες δεν έχουν πια εκπροσώπηση. Στο σημερινό στάδιο μοιάζουν να
έχουν παραιτηθεί των πολιτικών τους δικαιωμάτων και η μάχη για την προστασία
τους να δίνεται ερήμην τους».
Στο ίδιο βιβλίο ο Γάλλος ιστορικός έχει γράψει ότι η εξέλιξη όλων των
κοινωνιών είναι ευθέως ανάλογη με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η εκπαιδευτική
διαδικασία και ο αλφαβητισμός. Δεν μπορεί όμως να μην αναρωτηθεί κανείς πώς
δικαιολογείται το πέρασμα σε μια ολιγαρχία, τη στιγμή που η διαδικασία
εξάλειψης του αναλφαβητισμού έχει, στις δυτικές κοινωνίες, σχεδόν ολοκληρωθεί.
«Υπάρχει αντίφαση με την οποία θα ζούμε», λέει ο Εμανουέλ Τοντ. «Στην
πραγματικότητα ζούμε μια άνοδο των ανταγωνισμών ανάμεσα σε διαφορετικές
ολιγαρχίες, εκείνες της Ευρώπης και της Αμερικής. Αυτή είναι η σημερινή
σύγκρουση. Οι Ευρωπαίοι πλούσιοι δεν είναι ίδιοι με τους Αμερικανούς. Και έχω
την ελπίδα ότι η σύγκρουση αυτή θα δώσει ώθηση στη δημοκρατία στην Ευρώπη. Δεν
πιστεύω ότι οι πολυεθνικές είναι ίδιες παντού. H Αμερική είναι απολύτως
εγωιστική. Οι πλούσιοι όλου του κόσμου θρέφουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι
και αυτό μια ειρωνεία της δημοκρατίας. Το σύστημα δεν είναι πια κερδοφόρο για
την άρχουσα τάξη. Ζούμε την αποτυχία της».
Μια πειραματική κοινωνία
Στην υπενθύμιση της γνωστής ρήσης ότι ο καπιταλισμός – κατά συνέπεια και η
αμερικανική οικονομία – αναγεννάται από τις στάχτες του, ο Εμανουέλ Τοντ
αντιτάσσει: «Στη λήξη του B’ Παγκοσμίου Πολέμου η Αμερική είχε τη μισή
παραγωγή του κόσμου. Σήμερα έχει τεράστια ελλείμματα. H αμερικανική οικονομική
αναγέννηση είναι, νομίζω, ζητούμενο. H Αμερική είναι κοινωνία πειραματική.
Υπάρχει εδώ και λίγα μόνο χρόνια και, ας μην ξεχνάμε, οι Αμερικανοί
εγκαταστάθηκαν σε παρθένα εδάφη. Έπειτα από συνεχή ανάπτυξη, είναι η πρώτη
φορά, σήμερα, που έχει προβλήματα. Δεν έχει ακόμα δείξει ότι μπορεί να βρει
την ισορροπία της. Μπορεί να ανακάμψει. Όλοι θα το θέλαμε. Αλλά πρέπει να
λάβουμε υπόψη μας και σενάρια καταστροφής – ιδίως με έναν πρόεδρο σαν τον
Μπους».
«H ποικιλία είναι δύναμη»
Ο Γάλλος ιστορικός είναι αισιόδοξος για την Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι στο
παρελθόν υπήρξε αντιευρωπαϊστής. «Δεν πρέπει να βλέπουμε την Ευρώπη όπως
κοιτάζουμε μια διαιρεμένη χώρα. Σαν να έχει μια κακή δομή. H υπερβολική
ομοιογένεια οδηγεί και σε έλλειψη δημιουργικότητας. Αντίθετα, η ποικιλία είναι
πιο πολύ δύναμη παρά χάντικαπ. H ποικιλία δημιουργεί μια κουλτούρα
διαπραγμάτευσης και συμβιβασμών. Ακριβώς αυτό το μοντέλο συνεργασίας της
Ευρώπης είναι που την κάνει πολύ ελκυστική. Στην πραγματικότητα η Ευρώπη είναι
σήμερα το όνειρο του κόσμου». Και συνεχίζει: «Με τη δομή που έχει η Ευρώπη
αποτελεί μια μη επιθετική δύναμη. H ιδέα ενός ευρωπαϊκού κέντρου βάρους δεν
είναι ανησυχητική για τον κόσμο. Και αυτό είναι που φοβίζει περισσότερο τους
Αμερικανούς. Λένε συχνά ότι η Ευρώπη είναι διαιρεμένη. Αλλά στα δύσκολα
συμφωνούν γρήγορα. Και όλα τα εσωτερικά δημοψηφίσματα των υποψήφιων προς
ένταξη χωρών ήταν άνετα υπέρ της ένταξης».
«Οι Τούρκοι θέλουν ειρήνη»
Ο Γάλλος ιστορικός Εμανουέλ Τοντ πιστεύει ότι θα έχουμε και άλλες αλλαγές:
«Μπορούμε να διακινδυνεύσουμε την πρόβλεψη ότι θα υπάρξει στο κοντινό μέλλον
μια στρατηγική προσέγγιση Ευρώπης – Ρωσίας, μια συνεργασία στην οποία οι
Αμερικανοί δεν θα έχουν θέση. Το στρατηγικό συμφέρον λοιπόν αυτής της περιοχής
είναι η ειρήνη. Συνεπώς, η πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή είναι επικίνδυνη.
Και οι Τούρκοι επιθυμούν σφοδρά την ειρήνη γιατί θέλουν να αφομοιώσουν τους
Κούρδους που ζουν στη χώρα τους. Το τελευταίο που θέλουν είναι η ανάφλεξη.
Επιπλέον, το οικονομικό πρόβλημα της Τουρκίας μακροπρόθεσμα δεν μπορεί να το
λύσει παρά μόνο η Ευρώπη».
Οι Ευρωπαίοι υποτιμούν τη δύναμή τους
Ο Εμανουέλ Τοντ θεωρεί ότι αν κάποιος έχει αποδείξει ότι μπορεί να
αναγεννηθεί, αυτή είναι η Ευρώπη:
«Αντίθετα με την Αμερική, η Ευρώπη βρίσκει καλύτερα την ισορροπία της. Οι
μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες – όπως και η Ελλάδα – έχουν δείξει ότι μπορούν να
ξαναγεννηθούν. H Αμερική όχι. Άλλωστε, η οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης από
τον πόλεμο και μετά ήταν εκπληκτική. Σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι είναι
καλύτερα τοποθετημένη γεωγραφικά, πιο κοντά στο κέντρο της παγκόσμιας
οικονομικής δραστηριότητας και πιο κοντά στις ενεργειακές πηγές. Το πρόβλημα
που αντιμετωπίζει είναι η δημογραφία, ενώ προβληματική είναι και η έλλειψη
πολιτικής βούλησης στην οικονομική πολιτική. Οι Αμερικανοί έχουν φτάσει στο
σημείο να μην έχουν κάτι άλλο να προσφέρουν στην παγκόσμια οικονομία πέρα από
την κατανάλωση. Καταναλώνουν πιο πολύ απ’ όσο παράγουν. Στην Ευρώπη, πάλι,
πρέπει να υπάρξει πολιτική χαλάρωσης. Το Μάαστριχτ είναι στην πραγματικότητα
το εμπόδιο της ευμάρειας και της ισχύος. H Ευρώπη εντέλει υποτιμά τη δύναμή
της. Εκείνο που έχει ανάγκη είναι μια στενή οικονομική συνεργασία στην
κατεύθυνση πιο ενεργητικών πρωτοβουλιών. Το ευρωπαϊκό μου όνειρο είναι να
καταφέρουν να συνεννοηθούν η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία σε μια κοινή,
δραστήρια οικονομική πολιτική».
Google news
