«Λευκά» μεσημέρια

Υψηλό το έργο, δύσκολος ο δρόμος

Τίτλος της εκπομπής «Εν λευκώ», ενδυματολογική επιλογή της παρουσιάστριας
δημοσιογράφου Άννας Παναγιωταρέα το λευκό κοστούμι. Το λευκό ταυτίζεται με την
καθαρότητα. H εκπομπή με τα λευκά σύμβολά της παραπέμπει σ’ αυτή την έννοια; H
δημοσιογράφος έχει την εντολή «εν λευκώ», χωρίς όρια δηλαδή, να αναζητήσει την
αλήθεια και να πετύχει την «κάθαρση»; Με ποιες μεθόδους, αλήθεια;

H αεικίνητη Άννα Παναγιωταρέα, καινούργιο της πόστο στον Alpha επέλεξε τη
μεσημεριανή ζώνη, η ίδια μόνη στο στούντιο, με μια ομάδα ρεπόρτερ στους
δρόμους, έναν καλεσμένο κάθε φορά και ένα βίντεο-γουόλ, μέσω του οποίου
«εισβάλλουν» στην εικόνα και τον διάλογο άλλοι καλεσμένοι.

H τεχνολογία της τηλεόρασης σε πλήρη ανάπτυξη, η σκηνοθεσία, με τις κάμερες
που κάνουν λήψεις πότε από ψηλά και πότε από χαμηλά, μαζί με τις απ’ ευθείας
συνδέσεις προσδίδουν την αίσθηση της δράσης, ορισμένες στιγμές καταιγιστικής.

Μόνο που η τέχνη του ρεπορτάζ έχει τη δική του «στρατηγική τελετουργία».
Μοιάζει να ευνοείται από το τηλεοπτικό τελετουργικό, αλλά μόνο σε επίπεδο
εικόνας, όχι ουσίας. Γιατί η εικόνα είναι εντύπωση, συχνά ανεξέλεγκτη ακόμη
και από εκείνον που αυτό μεν επιδιώκει, αλλά έχει την αίσθηση ότι μπορεί να
κατευθύνει σύμφωνα με τα δικά του πιστεύω τον θεατή, ενώ εκείνος βρίσκεται σε
διαφορετική κατάσταση και βαθμό ψυχραιμίας.

Ας πάρουμε το παράδειγμα της χθεσινής εκπομπής «Εν λευκώ», που παρουσίασε έναν
ματζουνο-πωλητή, ο οποίος ισχυρίζεται ότι θεραπεύει πάσα νόσο με βότανα. H
ανθρώπινη αφέλεια είναι ένα από τα ιδανικά πεδία απ’ όπου αλιεύει θέματα το
λεγόμενο «κοινωνικό» ρεπορτάζ. Υπάρχουν πολλοί αφελείς, όπως και πολλοί
επιτήδειοι οι οποίοι εύκολα εκμεταλλεύονται τους πρώτους, ιδού και το πεδίο
λαμπρής δόξας για τους δαιμόνιους ρεπόρτερ που βρίσκουν υλικό να καταγγείλουν.

Ένα τέτοιο ρεπορτάζ παρουσίασε και η εκπομπή «Εν λευκώ», εφαρμόζοντας το
τελετουργικό αποκάλυψη – αντιτιθέμενες απόψεις – καταγγελία. Στο στούντιο ένας
επιστήμονας γιατρός, στη μία απ’ ευθείας σύνδεση ένας επιστήμονας βοτανολόγος
και στην άλλη ο εν λόγω ματζουνο-πωλητής να ισχυρίζεται ότι θεραπεύει τύφλωση
και καρκίνο με χαμομήλια και τριφύλλια.

Σε όλες τις δημοσιογραφικές σχολές – σε μία από τις οποίες είναι
καθηγήτρια η κ. Παναγιωταρέα – διδάσκεται (υποθέτουμε) η παρουσίαση των
«διαφιλονικούμενων δυνατοτήτων» ενός θέματος. Είναι μία από τις τεχνικές που
διασφαλίζουν την «αντικειμενικότητα» της δημοσιογραφίας, όπως ορίστηκε από τη
μεταπολεμική αμερικανική σχολή. Ο δημοσιογράφος έχει την άποψη του X, μόνος
του δεν μπορεί να τη διαψεύσει ή επιβεβαιώσει, παίρνει την άποψη του Ψ κ.ο.κ.
Εξασφαλίζονται πολλές απόψεις, όσο για την αλήθεια που είναι το ζητούμενο;
Αυτή, όπως ξέρουμε, παραμένει θέμα οπτικής ή πειθούς. Αυτήν τη διασφαλίζει
στην τηλεόραση η γοητεία του παρουσιαστή υποτίθεται, οπότε οι απόψεις που
υποστηρίζει είναι και οι πιο πιστευτές, όχι όμως πάντα.

Στην εν λόγω εκπομπή το συμπέρασμα έμοιαζε εύκολο και το καθοδηγούσε η
παρουσιάστρια επιτιθέμενη στον ματζουνο-πωλητή με εκφράσεις «αν είναι δυνατόν
να λέτε αυτά που λέτε», όταν αυτός ισχυριζόταν ότι θεραπεύει καρκίνους
γρηγορότερα και φθηνότερα από τους γιατρούς. H λογική και μόνο θα κατέρριπτε
τους ισχυρισμούς του κυρίου, αλλά εκείνος έχει στήσει την επιχείρησή του στο
παράλογο. Και αυτό δύσκολα αντιμετωπίζεται από μια εκπομπή, που απλώς
επιβεβαιώνει το προφανές. Προφανές για τους ψύχραιμους. Στους τρελαμένους από
τον πόνο, σε εκείνους που καταφεύγουν στη μεταφυσική και το παράλογο για να
αντιμετωπίσουν την δυστυχία τους, απλώς διαφημίζονταν τα ματζούνια, αν όχι του
συγκεκριμένου, γενικώς τα ματζούνια, που κάποιος με πιο οργανωμένο λόγο και
πειθώ θα πουλούσε, μια και όπως ο επιστήμονας της βοτανικής παραδέχθηκε – δεν
μπορούσε να κάνει διαφορετικά – όλα τα φάρμακα από βότανα παρασκευάζονται. Οι
«σπόροι» της αμφιβολίας επομένως για τις δυνατότητες των ματζουνιών, με
«λίπασμα», την δεδομένη ταλαιπωρία και το υψηλό κόστος των σύγχρονων ιατρικών
μεθόδων, μπορεί πάντα να βρουν έδαφος.

Ζήτημα κουλτούρας

Τα ρεπορτάζ που παρουσιάζουν έναν κόσμο ζοφερό, γεμάτο παγίδες – το μολυσμένο
νερό του Μόρνου, οι κομπογιαννίτες της αισθητικής χειρουργικής κ.λπ. –
εντυπωσιάζουν, καθησυχάζουν, με την αίσθηση ότι «κάποιος ασχολείται», ιδίως
ένα πρόσωπο με διαρκή τηλεοπτική παρουσία έτοιμο να βάλει τις φωνές
υπερασπιζόμενο το «δίκιο του πολίτη», σαν την Άννα Παναγιωταρέα, αλλά
παραμένουν απελπιστικά μονότονα, όπως παραμένει αθεράπευτη και η αφέλεια.

Τι επιδιώκουν; Να μετατρέψουν τους αφελείς σε υποψιασμένους; Αυτό είναι
υπόθεση κουλτούρας, που κάθε άλλο παρά την υπερασπίζεται ο πολιτισμός της
διασκεδαστικής ενημέρωσης και της τηλεόρασης-τροφού, που δίνει λύσεις «για
πάσα νόσο» ή που σηκώνει το δάχτυλο στους «παρανομήσαντες» εκτονώνοντας απλώς
θυμούς.

Στην πραγματικότητα, απλώς στενεύουν τους ορίζοντες της καθημερινότητας
αναμασώντας τα ίδια θέματα, σατανιστικές τελετές, ματζούνια, μόλυνση
περιβάλλοντος, παρουσιασμένα με την ίδια πάντα οπτική που επιβάλλει η
«γραφειοκρατία» της ενημέρωσης, η οποία με τη σειρά της προσωποποιείται στις
γυάλινες μορφές, οι οποίες έχουν κατακτήσει τη γοητεία του πανίσχυρου, χάρη
στη διαρκή τηλεοπτική τους παρουσία. H «παρουσία» είναι το γεγονός, η
πραγματικότητα παραμένει αθέατη από την τεχνολογία.