Tο χάσμα π’ άνοιξε ο σεισμός…

«Μετά θλίψεως αναφέρω ότι συνεπεία των σεισμών η πόλις της Ζακύνθου έπαυσεν
ουσιαστικώς υπάρχουσα». 14 λέξεις ήταν αρκετές σε βουλευτή του Ελληνικού
Συναγερμού για να χωρέσει σε ένα τηλεγράφημα προς τον Παπάγο το μέγεθος της
καταστροφής του σεισμού της 12ης Αυγούστου 1953 στο Ιόνιο. Αν προσθέσει κανείς
σε αυτό το ντοκουμέντο και τη μαρτυρία ενός πιλότου πως «Εκείνες τις φοβερές
μέρες και νύχτες η Ζάκυνθος έμοιαζε με τη Χιροσίμα» μπορεί να κατανοήσει το
μέγεθος της απώλειας.

Πενήντα χρόνια μετά τα «Επτανησιακά φύλλα» συγκεντρώνουν σε έναν τόμο με τίτλο
«Μνήμη και ζωή» ντοκουμέντα, μαρτυρίες, επιστημονικές μελέτες, λαϊκά στιχάκια
και γλωσσάρια, φωτογραφικό υλικό, κείμενα της Εκκλησίας. Μνήμες, έρευνα και
επίσημα στοιχεία ενώνονται για να δώσουν μια συνολική εικόνα της καταστροφής
και να συνδέσουν το πριν από τον σεισμό με το σήμερα.

Θυμάται ο Παναγιώτης Μαρίνος:

«H ώρα ήταν 11.25, ακούμε ένα υποχθόνιο βουητό και αμέσως ένα δυνατό
τράνταγμα… βρεθήκαμε καμιά δεκαριά και αυτόματα σχηματίσαμε κύκλο πιασμένοι
από τους ώμους. Παναγία μου, Χριστέ μου!!!

Άγιο μου κορμάκι! Παρ’ όλο που ήμαστε πιασμένοι ο ένας από τον άλλο, δεν
μπορούσαμε να σταθούμε όρθιοι. Άρχισαν να πέφτουν τα σπίτια σαν τραπουλόχαρτα,
να σηκώνεται μια μαύρη σκόνη που έκρυβε τον ήλιο και όλο τον κόσμο. Σε μια
στιγμή που δεν έβλεπα τίποτα απολύτως γύρω μου, νόμισα πως θα πάω από
ασφυξία… Πεσμένο και μέσα από τα ερείπια μόλις βγάνανε τον Ράκη Ξένο
σκοτωμένο. H γυναίκα του μπροστά τραβούσε τα μαλλιά της που μένανε στα χέρια
της…».

Το σθένος πάντως των Επτανησιωτών απέναντι στους σεισμούς αποτυπώνεται
μοναδικά στα σατιρικά στιχάκια που φιλοξενούσαν τα περιοδικά στις αρχές του
αιώνα σαν κι αυτό που γράφτηκε μετά τον σεισμό του 1912:

«Εφέτο, μωρέ Γιάννη μου, αντίς για μασκαράδα,

Χορεύουνε τα σπήτια μας αφ’ το σεισμό σμπαράδα…».

Το αφιερωματικό τεύχος περιλαμβάνει και μια ξεχωριστή μαρτυρία πολιτικού
κρατούμενου στις φυλακές της Ζακύνθου:

«Ξέρεις τι είναι να είσαι κλεισμένος και να μην μπορείς να ξεφύγεις από
πουθενά; Δεν είχαμε ούτε νερό, ούτε φαΐ, κανείς δεν ενδιαφερόταν για μας…
Αρχίσαμε να φωνάζουμε: Ανοίξτε μας να βγούμε έξω! Δεν θέλαμε να φύγουμε, αλλά
να βγούμε σε χώρο ανοιχτό, αλλιώς θα σκοτωνόμαστε όλοι! Στην αρχή φωνάζαμε
όλοι μαζί για να ακουστούμε, μετά όταν είδαμε ότι δεν υπάρχει παρέμβαση καμιά,
πήραμε την απόφαση να φωνάζουμε ορισμένοι εναλλασσόμενα, με χωνιά…».

«ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ»

Περί «ολικής αντιπαράθεσης»

Το περιοδικό που εκδίδει ο Κώστας Δεσποινιάδης στην Κοζάνη, με μία αράδα κάτω
από τον τίτλο του, δίνει εν πολλοίς και την εικόνα των περιεχομένων του:
Τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης. Την αναγκαιότητα ή μη της ύπαρξης ενός τέτοιου
εντύπου αιτιολογεί ο Δεσποινιάδης στο εισαγωγικό του σημείωμα:

«Δεν έχουμε αυταπάτες ότι κάνουμε κάτι σπουδαίο ή πρωτότυπο. Αυτό που κάνουμε
το έχουν κάνει και άλλοι στο παρελθόν με μεγαλύτερη διαύγεια, συνέπεια και
αποτελεσματικότητα. Τις δικές μας «τρύπες» μπαλώνουμε κατ’ αρχήν, γνωρίζοντας
πως για μπαλώματα πρόκειται. Μα πρέπει, κάποτε, από κάπου να ξεκινήσουμε, αν
θέλουμε να έχουμε βάσιμες ελπίδες πως κάπου θα φτάσουμε. Αναζητάμε έναν
μπούσουλα μέσα στο μεταμοντέρνο αλαλούμ, αναζητάμε τη γενεαλογία μας και
ταυτόχρονα επιχειρούμε, όσο και όπως μπορούμε, να γκρεμίσουμε τα φαινομενικά
πανίσχυρα τείχη του υπάρχοντος, για να μπει λίγος καθαρός αέρας».

Από τα περιεχόμενα: Απόσπασμα από το βιβλίο του Πετρ Κροπότκιν (1842-1921)
«Αναμνήσεις ενός επαναστάτη» – εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ – σε μετάφραση του Βασίλη
Ζομανά. Ο Δεσποινιάδης υπογράφει ένα πεντασέλιδο σχόλιο για την εφιαλτική
«Σωφρονιστική Αποικία» του Κάφκα και ο Δημήτρης N. Λαπρέλλης κάνει λόγο για τη
«Βιο-πολιτική της απελευθέρωσης στον Antonio Negri».

«ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ»

H γλώσσα της τραγωδίας

H πρόσφατη περιοδική έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, μελέτημα του Νίκου X.
Χουρμουζιάδη για τη γλώσσα της αρχαίας τραγωδίας. Έχω την αίσθηση ότι το
κείμενο θα διαβασθεί με ενδιαφέρον και από τους φιλολόγους και από φιλομαθείς
θεατρανθρώπους, ανεξαρτήτως συμφωνιών ή διαφωνιών. Περιορίζομαι στη δημοσίευση
των πρώτων και των τελευταίων παραγράφων, ελάχιστο δείγμα. Ξεκινάει ο
Χουρμουζιάδης:

«Μιλώντας κανείς για προϊόντα του έντεχνου λόγου της ελληνικής αρχαιότητας,
οφείλει να θυμίσει αμέσως ότι εκείνο που τα χαρακτηρίζει γενικά, τόσο τα πεζά
όσο και τα έμμετρα, είναι συνάρτηση του γλωσσικού ιδιώματος που
χρησιμοποιούσαν με το συγκεκριμένο χώρο και χρόνο όπου το καθένα από αυτά
πρωτοεμφανίσθηκε. Και επειδή, κυρίως στα ποιητικά είδη, επρόκειτο για
γραμματειακή, τεχνητή δηλαδή, γλώσσα, που σχετιζόταν, βέβαια, αλλά δεν
ταυτιζόταν με την επιτόπια ομιλουμένη, η χρήση της ίσχυε για τους δημιουργούς,
με κάποιες αλλοιώσεις και προσαρμογές, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους ή το
χώρο όπου προσλαμβάνονταν τα έργα τους».

Και καταλήγει: «Πολύ συχνά, συζητώντας την επαφή της τραγωδίας με την
εμπειρική πραγματικότητα που βίωνε ο τότε θεατής, υπερτονίζουμε το χάσμα
μεταξύ των δύο κόσμων, επιμένοντας στην εξάρτηση του είδους από τον
παραδοσιακό μύθο και στη συμβατικότητα των δραματουργικών, γλωσσικών και
ερμηνευτικών μέσων με τα οποία αυτό εκφραζόταν· έτσι, διαφοροποιούμε ριζικά,
ως προς αυτή την επαφή, την τραγωδία από το δράμα νεότερων εποχών, μετά τη
διείσδυση του ρεαλισμού και στο θέατρο, οπότε η εξάρτηση των προβληματισμών
και των εκφραστικών μέσων από το παρόν θεωρείται αυτονόητη. Αμφιβάλλω όμως αν
έχει υπάρξει άλλη εποχή όπου αποτυπώνεται τόσα πιστά όσο στην τραγωδία η
αγωνία του ανθρώπου να δημιουργήσει μια ποιητική, άρα τεχνητή, γλώσσα που να
εκφράζει όμως με τόσο πάθος για ακρίβεια και αλήθεια τους βαθύτερους
προβληματισμούς του».

«ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ»

Ευρώπη

Δύο μεγάλα θέματα κυριαρχούν στο 2ο τεύχος του περιοδικού που εκδίδει το
Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων.

1) H πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τα
άρθρα, ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτό του καθηγητή στο Χάρβαρντ Andrew Moravsik
που επιχειρηματολογεί για το πώς η Ευρώπη μπορεί να υπερισχύσει χωρίς την
παρουσία στρατού.

2) Φάκελος 65 σελίδων για την προοπτική ενός Συντάγματος στην Ευρώπη. Γράφουν
ο Αντώνης Μανιτάκης, ο Antonio Ruggeri, ο Παύλος Ελευθεριάδης, ο Γιώργος
Σωτηρέλης και ο Δημήτρης Χρυσοχόου.

Το περιοδικό αφιερώνει ακόμα 30 σελίδες σε βιβλιοκριτικές και
βιβλιοπαρουσιάσεις εκδόσεων συναφών με τη διεθνή και ευρωπαϊκή πολιτική, την
άμυνα και την ασφάλεια.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ»: Υφαντουργείων 37, Ζάκυνθος – 291 00. Τηλ.:
26950-45120.

* «ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ»: Προξένου Κορομηλά 51, Θεσσαλονίκη – 546 22. Τηλ.:
2310-226.603.

* «ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ»: Φον Κοζάνι 5, Κοζάνη – 501 00 (τηλέφωνο δεν
δημοσιεύεται).

* «ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ»: Βαλτετσίου 17, Αθήνα – 106 80. Τηλ.: 210-3632.902.