Mέγας Aλέξανδρος… τσέπης

«Αλέξανδρος, ο μέγας νικητής», όπως τον είδε ο ζωγράφος Αλέκος Φασιανός στη σειρά έργων του «Νικητές». Ήταν όμως μόνον νικητής ή ωμός κατακτητής, αναρωτιέται η ειδική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης E.E.Ράις στο βιβλίο της

Αλέξανδρος ο Μέγας ή απλώς Αλέξανδρος; Απελευθερωτής ή ωμός κατακτητής; Το
σίγουρο είναι ότι πρόκειται για μία από τις πλέον αινιγματικές μορφές της
Ιστορίας. Ο Αλέξανδρος ο Μακεδών ξεκίνησε να κάνει κάτι εντελώς παράλογο: πήρε
την αφρόκρεμα των νέων της κραταιάς Μακεδονίας, πέρασε τον Βόσπορο, κατέβηκε
τα παράλια της Μικράς Ασίας, κατέκτησε (τη σημερινή) Τουρκία, Αίγυπτο, Ιράν,
Ιράκ και Ινδία, συμπεριλαμβανομένων των σημερινών Πακιστάν και Αφγανιστάν!

H ερευνήτρια της ελληνιστικής περιόδου και λέκτορας στην Οξφόρδη, ειδικευμένη
στη στρατιωτική ιστορία και τοπογραφία, Ε.Ε. Ράις, έγραψε μία «βιογραφία
τσέπης» για τον Αλέξανδρο, που πρόκειται να κυκλοφορήσει από τη «Νεφέλη». Όπως
φαίνεται και στα αποσπάσματα που προδημοσιεύουν από σήμερα «TA NEA»,
προσπάθησε να βάλει μία τάξη στους μύθους για τον Μακεδόνα βασιλιά, βασιζόμενη
στις – λίγες – κύριες πηγές και χρησιμοποιώντας ως δευτερεύουσες πηγές τις
κυριότερες μεταγενέστερες αφηγήσεις: του Έλληνα της Βιθυνίας Αρριανού, του
Διόδωρου του Σικελιώτη και του Πλουτάρχου.

Στα δεκατρία χρόνια της εξουσίας του ο Αλέξανδρος έδειξε μεγάλες στρατιωτικές
αρετές. Έδιωξε τους Πέρσες από τη Μικρά Ασία, μετά έφτασε μέχρι την Περσέπολη
και την πυρπόλησε, έπειτα κυνήγησε τον Δαρείο μέχρι τα πέρατα της οικουμένης.
Όταν έγινε και αυτό, η στρατιωτική ζωή τού είχε γίνει δεύτερη φύση. Κυνήγησε
νέους εχθρούς, αντιμετώπισε τους ελέφαντες με άλογα και νίκησε. Ταυτόχρονα
υιοθέτησε περσικές συνήθειες, αλλάζοντας ενδυμασία και ζητώντας από τους
συντρόφους του να τον προσκυνούν. Ορισμένες φορές φοβόταν και τον ίσκιο του,
οπότε θανάτωνε δικούς του ανθρώπους με την κατηγορία της προδοσίας.

Ο Αλέξανδρος, κατά την Ράις, χρησιμοποίησε το επιχείρημα της απελευθέρωσης για
να συσπειρώσει τους Έλληνες υπό την αρχηγία του, τους Έλληνες που δεν
ξεχνούσαν ότι στη Μικρά Ασία υπήρχαν ελληνικά φύλα υπό περσικό ζυγό.

Φυσικά, έδειξε γρήγορα ότι δεν ήταν αυτός ο αποκλειστικός σκοπός του.
Κατέκτησε τα δύο τρίτα της Ασίας, έσφαξε όποιον του αντιστάθηκε, κατά τη
βιογραφία πάντα. Οι πραγματικές του προθέσεις παραμένουν μέχρι σήμερα
ζητούμενο. Από την άποψη των κατακτήσεων, ήταν ένας Ρωμαίος πριν από τους
Ρωμαίους. Από την άποψη της περιπέτειας, ήταν ένας στεριανός Κολόμβος. Γι’
αυτό και η ζωή του συναρπάζει βιογράφους και κινηματογραφιστές. Κανείς όμως
δεν καταλαβαίνει ακριβώς, με σημερινά μάτια, γιατί υποχρέωσε τόσους Μακεδόνες
και Έλληνες συμμάχους τους σε μία πορεία χιλιάδων χιλιομέτρων χωρίς επιστροφή,
γιατί υπέταξε τόσες πόλεις και χώρες, συχνά εξολοθρεύοντας τους κατοίκους ή
πουλώντας τους ως δούλους, γιατί τους νέους της μακρινής Βακτριανής τους έκανε
ένα είδος γενίτσαρων. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, βλέπουμε ότι η ουσία των
επιτευγμάτων του ήταν αντιστρόφως ανάλογη του θρύλου του. Μόλις πέθανε, σε
ηλικία 33 ετών, τα πάντα διαλύθηκαν…

Δεν ξέρουμε τι θα κατάφερνε να διατηρήσει από όλα αυτά τα εδάφη, αν ζούσε
περισσότερο. Από τη στιγμή που πέθανε νωρίς, ο ρόλος του για τη Μακεδονία
είναι αμφίβολος. Διότι η ισχυρή Μακεδονία του Φιλίππου του B’ διαλύθηκε. Και
επιπλέον, κατά τον ιστορικό του πολέμου Τζον Κίγκαν, «εξευγένισε την κτηνωδία
εν ονόματι της δόξας», δίνοντας παράδειγμα σε κατοπινούς κατακτητές.

H Ράις συνδέει απολύτως τους Μακεδόνες με τους Έλληνες, λαμβάνοντας υπόψη τα
δεδομένα της αρχαιολογικής σκαπάνης, κάνει μια γρήγορη επισκόπηση της
κατάστασης στην Ελλάδα την εποχή του Φιλίππου και επιχειρεί να δώσει μία
εικόνα του Αλεξάνδρου τόσο ως στρατιωτικού ηγέτη όσο και ως ανθρώπου που να
βασίζεται σε στοιχεία.

«Υποψίες» δολοφονίας και τα παιδικά χρόνια στις σελίδες 22-23