Δρόμοι

Μια αυταπάτη…

… – ή μια από τις αυταπάτες – που έχει κανείς όταν ζει σε μια δημοκρατία
είναι πως οι πιο κρίσιμες επιλογές που κάνουν οι πολίτες της χώρας
αποφασίζονται δημοκρατικά. Μια άλλη αυταπάτη είναι πως οι ειδικοί γνωρίζουν
πάντα καλύτερα από τους μη ειδικούς. Τι γίνεται όμως όταν διαπιστώνουμε πως
ούτε οι ειδικοί γνωρίζουν καλύτερα ούτε οι αποφάσεις που μας αφορούν
λαμβάνονται δημοκρατικά; Και δεν μιλάμε για το Ιράκ. Μιλάμε για τα σχολικά
βιβλία. Στην Αμερική.

Μια σεβαστή…

… ιστορικός, η Νταϊάν Ράβιτς, όταν ανέλαβε να κάνει μια μελέτη για την
παιδεία, ανακάλυψε μια σχεδόν αόρατη πολιτική γραμμή, που «χτένιζε» τα
αμερικανικά σχολικά βιβλία με στόχο να τα αποκαθάρει από τυχόν προκαταλήψεις.
Εκ πρώτης όψεως, αυτό μοιάζει καλό. Ποιος θέλει σχολικά βιβλία που να
υποβαθμίζουν, ας πούμε, τις μειονότητες; Όμως πού αρχίζει η προκατάληψη και
πού ο παραλογισμός; H Ράβιτς προσπάθησε να το ξεκαθαρίσει στο βιβλίο της «H
αστυνομία της γλώσσας». Διαπιστώνει μια αταίριαστη συμβίωση εξτρεμιστικών
πολιτικών και από τα δύο άκρα του φάσματος. H Αριστερά ζητεί την αναλογική
εκπροσώπηση των μειονοτήτων στα σχολικά κείμενα και μια μη ευρωκεντρική σκοπιά
της αμερικανικής Ιστορίας. H Δεξιά επιδιώκει τον εξοβελισμό κάθε αναφοράς στη
δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και την «εμφύτευση» των ιδεών της εκκλησίας και
της οικογένειας στο μαθητικό μυαλό.

Οι εκδότες…

… των σχολικών βιβλίων, για να εξασφαλίσουν την ανανέωση των συμβολαίων τους
με τις εκπαιδευτικές αρχές, υπερακοντίζουν σε φανατισμό, επισημαίνει ο Βέρλιν
Κλίνκενμποργκ στο περιοδικό «Μάδερ Τζόουνς», «διορθώνοντας» τα λόγια του
Τσόσερ, του Σουίφτ και του Μέλβιλ – κάτι που η Ράβιτς αποκαλεί «προληπτική
υποταγή». Απαγορευμένα λόγια; Υπάρχουν πολλά. Πατέρες του έθνους (υποτιμά
εκείνους που πήγαν αργότερα στην Αμερική). Θύμα (μειωτικό). Χιονάνθρωπος
(ρατσιστικό, έστω και αν ένας χιονάνθρωπος δεν μπορεί παρά να είναι πάντα
λευκός). Όλες αυτές τις «διορθώσεις» και τις απαγορεύσεις, η Ράβιτς τις έχει
συγκεντρώσει σε ένα παράρτημα του βιβλίου της. Αν ρίξει κανείς μια ματιά σε
αυτό, θα διαπιστώσει πως το «απαγορευμένο» κλείνει μέσα του σχεδόν όλον τον
πραγματικό κόσμο, όλες τις καθημερινές εμπειρίες των παιδιών από τη ζωή τους
και από την επαφή τους με τα μέσα ενημέρωσης. Το «επιτρεπτό» είναι τόσο
ουτοπικό, που μοιάζει αποσπασμένο από την πραγματικότητα. Και όπως τα
περισσότερα ουτοπικά πράγματα, είναι και αυτό αφόρητα πληκτικό.

H λογοκρισία…

… κυριαρχεί στα αμερικανικά σχολικά βιβλία, σε αυτό το ανελέητο κυνηγητό των
προκαταλήψεων, που έχει στόχο να κρατάει ικανοποιημένους όλους τους πολίτες
μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Όμως, «μια κοινωνία», λέει η Ράβιτς, «είναι
ελεύθερη μόνο όταν μάθει να ανέχεται τις προσβλητικές λέξεις και τις
δυσάρεστες διαφορετικές απόψεις».