Tα μελτέμια έφυγαν, οι ρύποι ήρθαν

Γνωστά από την αρχαιότητα, τα μελτέμια επιστρέφουν κάθε καλοκαίρι στην Ελλάδα,
επηρεάζοντας σημαντικά το κλίμα και την ατμόσφαιρα. Εκτός από το περυσινό
καλοκαίρι, όταν η απουσία τους ξάφνιασε και ανησύχησε τους επιστήμονες και
έφερε τα πάνω-κάτω στον καιρό.

Οι ετησίες άνεμοι, όπως ονομάζονται λόγω της ετήσιας εμφάνισής τους,
καθαρίζουν την ατμόσφαιρα από τους ρύπους. Πέρυσι, όμως, λόγω της απουσίας
τους, η ρύπανση στην ατμόσφαιρα της χώρας αυξήθηκε. H NASA έδωσε στη
δημοσιότητα πριν από λίγες ημέρες νέες φωτογραφίες, που τράβηξαν οι δορυφόροι
της πάνω από την Ελλάδα τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2002. Στις
εικόνες φαίνεται καθαρά η αύξηση των αιωρούμενων σωματιδίων, που προέρχονται
από τη Σαχάρα και μεταφέρονται με την κόκκινη σκόνη της ερήμου. Το φαινόμενο
ήταν εντονότερο τον Ιούλιο, όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες.

Οι βοριάδες

H σχέση ανάμεσα στα μελτέμια και τις συγκεντρώσεις των αερίων ρύπων είναι
άμεση, όπως εξηγεί στα «NEA» ο κ. Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής Φυσικής της
Ατμόσφαιρας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και γενικός γραμματέας του Διεθνούς
Οργανισμού Όζοντος: «Όταν έχουμε ετησίες ανέμους, έχουμε αρκετά καθαρή
ατμόσφαιρα ακόμα και στην Αθήνα. Οι βοριάδες διώχνουν τους ρύπους. Πέρυσι,
είχαμε μια πολύ ιδιάζουσα κατάσταση. Επικράτησαν συχνότερες διελεύσεις
συστημάτων χαμηλής ατμοσφαιρικής πίεσης, τα οποία έδωσαν ανώμαλο και βροχερό
καιρό στην Τσεχία, τη Γερμανία και αλλού. H διέλευση των συστημάτων αυτών
εξασθένησε τις υψηλές πιέσεις στα Βαλκάνια. Αποτέλεσμα αυτής της παρατεταμένης
κατάστασης ήταν συνθήκες αυξημένης υγρασίας και τοπικά αυξημένης αέριας
ρύπανσης, όχι μόνο στο Λεκανοπέδιο, αλλά και σε όλο το τμήμα της N.A.
Ελλάδας».

Τα μελτέμια δημιουργούνται από τον συνδυασμό δύο φαινομένων στην ατμόσφαιρα:
της υψηλής ατμοσφαιρικής πίεσης στα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο
γενικότερα και της χαμηλής ατμοσφαιρικής πίεσης στο Ιράκ. Ο συνδυασμός αυτών
των δύο συστημάτων οδηγεί ένα σχεδόν σταθερό ρεύμα αέρος στο Αιγαίο, που
ξεκινά από τα τέλη Μαΐου και παρατηρείται μέχρι τον Σεπτέμβριο.

«Οι άνεμοι αυτοί είναι βορείων διευθύνσεων και εξαναγκάζονται από το ανάγλυφο
που υπάρχει μεταξύ των οροσειρών της Ελλάδας και της Ανατολίας να ρέουν μέσα
στο Αιγαίο Πέλαγος με σημαντική ταχύτητα. Υπό ορισμένες περιπτώσεις, η
ταχύτητα αυτή μπορεί να πάρει και τιμές θύελλας. Οι κανονικές τιμές των
ετησίων στα πελάγη είναι λίγα Μπωφόρ. Στο Αιγαίο, όμως, οι τιμές φτάνουν ή
ξεπερνούν τα 8 Μπωφόρ, όταν υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες για τη δραστηριοποίηση
των ανέμων».

Έτσι, συχνά προκαλούν προβλήματα στα νησιά του Αιγαίου – το Ιόνιο δεν
επηρεάζεται καθόλου – και τις ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες.

Παράλληλα, όμως, προσφέρουν μια όαση δροσιάς από τις καυτές θερμοκρασίες του
καλοκαιριού, μεταφέροντας στη χώρα μας ψυχρότερες και ξηρότερες αέριες μάζες.
Οι ετησίες άνεμοι προκαλούν την πτώση της μέγιστης θερμοκρασίας και δροσίζουν
την ατμόσφαιρα μεταφέροντας αέρα από το Αιγαίο στην ξηρά.

Στην Αττική

Αλλά παράλληλα, καθαρίζουν την ατμόσφαιρα. Ιδίως στην Αττική, όταν φυσούν
μελτέμια, το νέφος εξαφανίζεται. Ο καθηγητής εξηγεί το φαινόμενο: το
Λεκανοπέδιο είναι γνωστό ότι περιβάλλεται από τα βουνά της Πάρνηθας, της
Πεντέλης και του Υμηττού, μέσα από τα οποία υπάρχουν δύο κύρια ανοίγματα.

Το πρώτο είναι το άνοιγμα της Πάρνηθας προς την Εθνική Οδό και το δεύτερο από
την ανατολική μεριά του Πεντελικού Όρους, μεταξύ της Πεντέλης και του Υμηττού.
Από εκεί αντλείται καθαρός αέρας αιγαιοπελαγίτικος, ο οποίος περνώντας
ορισμένες κορυφές της Ευβοίας μπαίνει στην Αττική και την καθαρίζει,
σπρώχνοντας το νέφος προς τη θάλασσα.

Αντίθετα, τις ημέρες που έχουμε φωτοχημικό νέφος εξασθενούν οι άνεμοι για
λόγους μετεωρολογικούς και υποκύπτουν στη θαλάσσια αύρα, δηλαδή τον Μπάτη, που
έχει αντίθετη κατεύθυνση, από τον Σαρωνικό προς το εσωτερικό του Λεκανοπεδίου.

«Ακόμα ψάχνουμε τα αίτια»

Το φετινό καλοκαίρι, πάντως, η κατάσταση εξελίσσεται πιο φυσιολογικά. Όπως
επισημαίνει ο κ. Ζερεφός, μέχρι τώρα τα μελτέμια δεν είναι τόσο συχνά όσο
παλαιότερα, είναι όμως περισσότερα από πέρυσι. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν
έχει καταγραφεί άλλο καλοκαίρι χωρίς μελτέμια. Ούτε καν στα αρχαία χρόνια. «Οι
αρχαίοι Έλληνες, και κυρίως ο Αριστοτέλης ο Θεόφραστος, περιέγραψαν με μεγάλη
λεπτομέρεια τους ετησίες ανέμους, αλλά ποτέ δεν ανέφεραν ένα καλοκαίρι χωρίς
την παρουσία τους».

Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει ακόμα στην αιτία της περυσινής εξέλιξης
του καιρού. «Ακόμα ψάχνουμε ποιο είναι το αίτιο που έπληξε την Ευρώπη,
αλλάζοντας τον καιρό από πέρυσι μέχρι κι εφέτος την άνοιξη. Το περυσινό έτος
απέδειξε ότι τα μοντέλα μακράς πρόβλεψης δεν προέβλεψαν τις μεγάλες αλλαγές
που είδαμε, τις πλημμύρες και τους καύσωνες σε Πορτογαλία, Ισπανία και Γαλλία.
Πέρυσι, τα χαμηλά βαρομετρικά συστήματα ήταν πιο συχνά και είχαμε ως
αποτέλεσμα την εξασθένηση των υψηλών πιέσεων». Τα αιωρούμενα σωματίδια στην
ατμόσφαιρα μεταφέρονται από περιοχή σε περιοχή και από χώρα σε χώρα. Άλλα
είναι αποτέλεσμα φυσικών διεργασιών και προέρχονται από τα δάση και τη
θάλασσα, άλλα από τη σκόνη και άλλα από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως οι
μηχανές εσωτερικής καύσης. Ένα μέρος της ρύπανσης έρχεται με τη σκόνη της
Σαχάρας, που ήταν γνωστή από την αρχαιότητα, και εγκαθίσταται στα χαμηλά
στρώματα της ατμόσφαιρας.

Ένα ευρωπαϊκό δίκτυο παρακολούθησης καταγράφει την πορεία της διακρατικής
ρύπανσης. Στην Ελλάδα παρακολουθείται από δύο σταθμούς με λέιζερ ραντάρ σε
Θεσσαλονίκη και Αθήνα και από επίγειους σταθμούς σε Ξάνθη, Θεσσαλονίκη, Κρήτη
και Αθήνα. Σε μια έρευνα που έκανε το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,
αέριοι ρύποι που παρατηρήθηκαν κοντά στο Άγιον Όρος ταξίδεψαν μέχρι το Ισραήλ.

LINKS

http: //www.earthobservatory.nasa.gov

http: //www.sailingissues.com/meltemi.html

http: //www.angelfire.com/al3/anemokoitai/met.html

http: //www.forecast.uoa.gr/