Λογοτεχνικό «μποξ» κάτω από αντίσκηνα!

Πίτερ Φλόρενς, οργανωτής του φεστιβάλ Hay-on-Wye: «H χαλαρή ατμόσφαιρα και οι προκλητικές συζητήσεις είναι δύο από τα βασικά συστατικά της επιτυχίας»

Τώρα που οι σκηνές μαζεύτηκαν, οι καλλιτέχνες επέστρεψαν στη βάση τους και
περίπου 60.000 άνθρωποι αγόρασαν τα βιβλία των αγαπημένων τους συγγραφέων
κάθομαι με τον οργανωτή του φεστιβάλ, τον Πίτερ Φλόρενς, να συζητήσουμε πού
οφείλεται αυτή η τρομερή επιτυχία του Hay. Κι αν αυτή μπορεί να «μεταφρασθεί»
και σε άλλα περιβάλλοντα. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να
στήσουμε ένα παρόμοιο φεστιβάλ με την ίδια επιτυχία;

Τον Πίτερ Φλόρενς δεν τον πιάνει το μάτι σου. Μελαχρινός, κοντόχοντρος και
γεροδεμένος, το ‘χει συνήθειο να φορά σακάκια ριχτά που τον κάνουν να μοιάζει
με μπακάλη. Μόνο για Άγγλος δεν περνιέται. Και όμως, αυτός ο άνθρωπος
καταφέρνει να πείθει διάσημους σαν τους Μπιλ Κλίντον, Βαν Μόρισον, Τόνι
Μόρισον, Χάρολντ Πίντερ, Μάγια Αγγέλου… να βρεθούν στο Hay-on-Wye, μια μικρή
βιβλιούπολη – χωριουδάκι – εγκλωβισμένη σε καταπράσινους λόφους και κοιλάδες
στα σύνορα Ουαλίας και Αγγλίας. Και να τους κάνει να «κουλουριάζονται» κάτω
από την ίδια στέγη ή μάλλον μέσα σε ανεμοδαρμένες σκηνές που συχνά
«βουλιάζουν» από τη βροχή και τη λάσπη, για να μιλήσουν για τη δουλειά τους. Ο
Νόρμαν Μέιλερ πριν από δύο τρία χρόνια είχε σταματήσει το διάβασμα
αποσπάσματος από το βιβλίο του για να αναφωνήσει «The gods are very angry!»
(«οι θεοί είναι πολύ οργισμένοι»), υψώνοντας το βλέμμα του προς τον θόλο της
σκηνής που λυσσομανούσε.

Το Hay-on-Wye είναι μια μικρή βιβλιούπολη – χωριουδάκι – εγκλωβισμένη σε καταπράσινους λόφους και κοιλάδες στα σύνορα Ουαλίας και Αγγλίας. Στη φωτογραφία, μερικοί από τους 60.000 φετινούς επισκέπτες σε κάποιο από τα 20 γιγάντια αντίσκοινα στα οποία φιλοξενείται το φεστιβάλ βιβλίου

Όταν πρωτοξεκίνησε το φεστιβάλ υπήρχαν δύο σκηνές στημένες στη μέση
ενός αγρού. Και ένας δύο συγγραφείς καλεσμένοι. Σήμερα έχει 20 τεράστιες
σκηνές στις οποίες χωρούν ακροατήρια μέχρι και 1.200 ανθρώπων. Σε τι
οφείλεται, λοιπόν, αυτή η τρομερή του επιτυχία; Τι ιδέες και συμβουλές θα
μπορούσε να μας δώσει ο Φλόρενς που θα μας βοηθούσαν να στήσουμε τέτοια
φεστιβάλ λογοτεχνίας και στην Ελλάδα; Πώς θα μπορούσαμε και εμείς να
προσελκύσουμε τέτοια ονόματα; Χωρίς έξοδα. Αντί ενός πινακίου φακής; Γιατί ο
Φλόρενς με διαβεβαιώνει ότι η μόνη «αμοιβή» που λαμβάνουν οι συγγραφείς είναι
ένα κιβώτιο με σαμπάνιες!

«Στην αρχή, εδώ και 15 χρόνια, το μεγάλο όνομα που είχαμε κατορθώσει να
προσελκύσουμε ήταν ο Άρθουρ Μίλερ. Και από ‘κεί – μέσω συστάσεων – το φεστιβάλ
άρχισε να παίρνει πάνω του. Σήμερα ξέρω όλους τους συγγραφείς, εντάξει τους
περισσότερους, και όταν θέλω να τους προσκαλέσω πάω μόνος μου να τους βρω. H
ομάδα βοηθών και συνεργατών μου επίσης είναι αχτύπητη. Δουλεύουμε όλοι μας
συγχρονισμένα», λέει ο 38χρονος ιμπρεσάριος, ρίχνοντάς μου θεατρικά
ματιές-ξυράφι. Μεγαλωμένος σε οικογένεια ηθοποιών κι έχοντας σπουδάσει δράμα,
ο Φλόρενς είναι γεννημένος «διπλωμάτης».

«Επίσης έχω κι ένα καλό», συνεχίζει, «πάντοτε ακούω τις συμβουλές που μου
δίνουν οι άλλοι. Και είμαι πολύ τυχερός γιατί μ’ έχουν συμβουλεύσει σωστά και
συνετά. Κι αυτό είναι το κλεδί στη δουλειά μου. Στο Hay έχουμε μια καθολική
προσέγγιση στην έννοια “συγγραφέας”. Δεν ενδιαφερόμαστε για τους αυστηρούς
προσδιορισμούς της λογοτεχνίας ή της κριτικής της λογοτεχνίας. Το φεστιβάλ μας
είναι μορφωτικό, πληροφοριακό, πολύτιμο, αλλά πάνω απ’ όλα είναι
διασκεδαστικό. Ο κόσμος έρχεται για 10 ημέρες ή λιγότερες να δει και να
ακούσει τους αγαπημένους του συγγραφείς και να διασκεδάσει. Να πιει λιγάκι. Να
συζητήσει. Να χορέψει. Να ανταλλάξει ιδέες. Να πάρει καινούργιες».

Κι εκεί, κατά τη γνώμη μου, έγκειται η επιτυχία του φεστιβάλ. Στις
συζητήσεις. Στα πνευματικά αντανακλαστικά καλεσμένων και παρουσιαστών. Στη
χειμαρρώδη δύναμη της πολεμικής ιδεών και νέων θεωριών. Στους διαλεκτικούς
διαξιφισμούς και ακροβασίες που βγαίνουν ακόμα κι από τις πιο «ταπεινές»
συνομιλίες. Ο κόσμος, πάνω απ’ όλα, πάει για να δει θέαμα. Ακονισμένα μυαλά
που μάχονται ή δουλεύουν παρέα. Πώς να ξεχάσω τον «αγώνα μποξ» που έγινε φέτος
μεταξύ του ριζοσπαστικού δημοσιογράφου Κρίστοφερ Χίτσενς, που υποστηρίζει τον
πόλεμο του Μπους κατά του Ιράκ και της τρομοκρατίας, και του ανένδοτου
κομμουνιστή ιστορικού Έρικ Χόμπσμπομ, ο οποίος αναγγέλλει δημόσια ότι
αποδοκιμάζει οποιαδήποτε μορφή ιμπεριαλισμού!

Επίσης η τεχνική άρθρωσης με την οποία πολλοί συγγραφείς διαβάζουν αποσπάσματα
από τα βιβλία τους θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτήν καταξιωμένων ηθοποιών.
«Είναι αλήθεια ότι πολλοί συγγραφείς “απαγγέλλουν” ξανά και ξανά μπροστά στον
καθρέφτη τα αποσπάσματα που θα διαβάσουν μπροστά στο κοινό;» ρωτά ο
δημοσιογράφος τον Άντριου Ο’Χέιγκαν – που πραγματικά έδωσε παράσταση όταν μας
διάβασε ένα απόσπασμα από το καινούργιο του βιβλίο «Personality». «Ω, ναι, εγώ
όλη την ώρα μου την τρώω μπροστά στον καθρέφτη», αντιτείνει ο ετοιμόλογος
συγγραφέας. Μπερδεύεσαι καμιά φορά και νομίζεις ότι βρίσκεσαι σε θέατρο.

Με αμοιβή ένα κιβώτιο σαμπάνιες…

Γελάει ο Φλόρενς όταν του λέω πως δεν τον πιστεύω όταν μου εξηγεί ότι δεν
πληρώνουν τους συγγραφείς που έρχονται να μιλήσουν. Ένα κιβώτιο σαμπάνιες κι
αυτό είναι όλο και όλο; Εμείς στη Ελλάδα θα μπορούσαμε να τους προσφέρουμε
δωρεάν διακοπές. Γιατί δεν έρχονται; Τι συμβαίνει; Με διαβεβαιώνει πως μόνο σε
ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπως αυτή της ομιλίας του Κλίντον το 2001, και σε
περιπτώσεις όπου ένας συγγραφέας δίνει μια δημόσια διάλεξη με υλικό που δεν
έχει δημοσιευθεί πριν, όπως φέτος ο Χανίφ Κιουρέισι που μίλησε για
πολυπολιτισμό, λογοκρισία και δύναμη της γλώσσας, μόνο τότε κάποιο ποσό
προσφέρεται στον συγγραφέα. Πόσο υψηλό; Τεσσάρων μέχρι και πέντε ψηφίων. Και
μιλάμε για στερλίνες.

«H ατμόσφαιρα, χαλαρή. Οι συζητήσεις, προκλητικές. H τοποθεσία, εξαίσια και
εκκεντρική. H προετοιμασία, ακάματη – από τώρα έχουμε αρχίσει τις ενέργειες
για το φεστιβάλ του επόμενου χρόνου. Και οι συγγραφείς; Δοκιμάζουν για πρώτη
φορά την αδημοσίευτη δουλειά τους ελέγχοντας τα αντανακλαστικά του κοινού»,
απαντά ο Φλόρενς στην ερώτησή μου για το ποια είναι τα κύρια συστατικά της
επιτυχίας. Εγώ θα πρόσθετα και κάτι άλλο. Χωρίς τη χαρισματική προσωπικότητα
του Φλόρενς που έχει μάθει να ακούει, σαν τον παπά τις εξομολογήσεις, να κάνει
θαύματα, ειδικά όταν κάτι πάει στραβά, και να στήνει πάρτι «στην αυλή του» με
τους πλέον διεθνώς καταξιωμένους ανθρώπους της διανόησης και των γραμμάτων, το
φεστιβάλ δεν θα ήταν αυτό που είναι σήμερα.

Και οι Έλληνες;

Ναι, αλλά πού είναι οι Ευρωπαίοι συγγραφείς; Αμερικανοί, Νοτιοαμερικανοί,
Άγγλοι, Ιρλανδοί, Ουαλοί, Σκωτσέζοι, αλλά Ευρωπαίοι; Έλληνες; «Δεν είμαστε
τόσο καλοί, όπως θα έπρεπε, στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Παρ’ όλο που έχουμε
άριστες διασυνδέσεις με την Ευρώπη. Ένα από τα κύρια προβλήματα είναι η
γλώσσα. Πολλά βιβλία Ευρωπαίων συγγραφέων δεν είναι μεταφρασμένα καλά. Δεν
διαβάζονται ωραία στα αγγλικά. Ακόμα και αυτά των πιο ταλαντούχων και διάσημων
συγγραφέων. Για παράδειγμα, ο Γκίντερ Γκρας χάνει τελείως στη μετάφραση. Το
θέμα αυτό μας απασχολεί. Και πρέπει να βρούμε μια λύση. Όσο για Έλληνες
συγγραφείς, πες μου, πες μου ποιους»;