Πάθη γυναικών

H Γαλλίδα εταίρα του 17ου αιώνα, Νινόν, έγραφε σε έναν ερωτευμένο μαρκήσιο:
«Σας διαβεβαιώ, δεν έχω την παραμικρή ένδειξη πάθους για σας προς το παρόν.
Και μπορώ να σας διαβεβαιώσω επιπλέον ότι ποτέ δεν θα έχω. Αλλά είναι
διασκεδαστικό να σαγηνεύει κανείς ανθρώπους θλιμμένους». Έμπειρη η Νινόν με
τους μαρκησίους – είχε, άλλωστε, σχέσεις και με τον πατέρα του συγκεκριμένου –
μπορούσε εύκολα να τους βάζει στη θέση τους.

Άλλες γυναίκες πάλι, παρότι έμπειρες περί τα ερωτικά, έφταναν κάποτε σε
θέση αδυναμίας. Όπως η Σάρα Μπερνάρ, που έγραψε στον εραστή της, ποιητή και
θεατρικό συγγραφέα Ζαν Ρισεπίν: «Θα είμαι δειλή, θα είμαι άθλια, μα θα είμαι
στα πόδια σου. Κάνε με σκλάβα σου, κάνε με κτήμα σου, μα φύλα την αγάπη σου
για μένα». H ίδια, βέβαια, δεν φύλαξε ποτέ την αγάπη της για έναν μόνον
άνθρωπο, υπήρξε άπιστη με όλους τους άντρες με τους οποίους σχετίστηκε,
συζύγους ή εραστές.

Στο βιβλίο «Γράμματα χωρισμού» (Εκδόσεις Μελάνι), αποσπάσματα του οποίου
προδημοσιεύουν από σήμερα «TA NEA», η γνωστή μεταφράστρια Έφη Φρυδά επέλεξε
και μετέφρασε επιστολές γυναικών την ώρα που η ερωτική τους σχέση βρισκόταν σε
οριακό σημείο. Γυναικών διασήμων, από τη Βιρτζίνια Γουλφ και τη Σάρα Μπερνάρ
μέχρι τη βασίλισσα Ελισάβετ και από τη Σαρλότ Μπροντέ ή τη Γεωργία Σάνδη μέχρι
την Αναΐς Νιν, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, τη Σίλβια Πλαθ και την Ισιδώρα Ντάνκαν.
Από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν και γυναίκες που δεν ήταν οι ίδιες
διάσημες, ήταν όμως οι σύζυγοι και εραστές τους: η πρώτη σύζυγος του Ευγένιου
Ο’ Νιλ, Άγκνες Μπούλτον, η ερωμένη του Έρνεστ Χεμινγουέι, Άγκνες φον
Κουρόφσκι, η σύζυγος του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, Ζέλντα Σερ Φιτζέραλντ,
διάφορες ερωμένες του λόρδου Βύρωνα. Υπάρχουν και μερικές εντελώς άσημες
περιπτώσεις, συνήθως της σύγχρονης εποχής, των οποίων η επιστολική έκφραση
έχει επίσης ενδιαφέρον.

Σε αυτήν την πρωτότυπη ανθολογία μπορεί κανείς να βρει μεγάλη γκάμα θηλυκής
έκφρασης. Αν, για παράδειγμα, διάβαζε κανείς το παρακάτω απόσπασμα, χωρίς να
ξέρει ότι περιέχεται σε γράμμα που συνέταξε η Γεωργία Σάνδη, θα νόμιζε ότι
πρόκειται για ευτελές ερωτικό μυθιστόρημα:

«Καμία άλλη ψυχή δεν κατανοεί την ψυχή σου, καμία άλλη δεν αγαπά
απεριόριστα το μεγαλείο, μα και τη δυστυχία σου ακόμα, τα ελαττώματά σου, τα
οποία βλέπει, τα κατανοεί, τα φιλά με μάτια βουρκωμένα, τα σφίγγει πάνω στο
ματωμένο της στήθος, ποθεί να τα απορροφήσει, να τα προστατεύσει από το
αδυσώπητο φως της ημέρας». H ποιήτρια Αν Σέξτον έγραφε το 1945 με
μεγαλύτερο… υπολογισμό: «Αποφάσισα ότι δεν θα σε παντρευόμουν ακόμη και αν
είχες εκατό εκατομμύρια δολάρια». Και μια 16χρονη σερβιτόρα τα έλεγε…«χύμα»
στον παντρεμένο εραστή της: «Καλύτερα να μου καψαλίσουν τα φρύδια παρά να σε
ξαναδώ».

Στο βιβλίο, που έχει εκτενή εισαγωγή τής μεταφράστριας/ανθολόγου (αλλά και
πρόλογο της Όλγας Σελλά), περιέχονται επιστολές από τον 17ο αιώνα μέχρι και
σήμερα. «Διαβάζοντάς τες», λέει η Έφη Φρυδά, «βλέπουμε πόσο έχει αλλάξει ο
κόσμος, συνάμα όμως πόσο η ανάγκη για αγάπη, τρυφερότητα και αποκλειστικότητα
παραμένει ίδια».

Βλέπουμε, επίσης, εικόνες άλλων εποχών, μέσα από τις πιο ιδιωτικές στιγμές των
ανθρώπων, οι οποίοι εκφράζουν την εποχή τους, έστω και μέσω της υπερβολής, με
μεγαλύτερη ζωντάνια από κάθε άλλη ιστορική πηγή· θαυμάζουμε το θάρρος γυναικών
που δεν είχαν, άλλοτε, δικαίωμα να εκφραστούν λογοτεχνικά, παρά μόνο μέσω της
επιστολογραφίας· και διαπιστώνουμε πόσο επίπλαστο και επιφανειακό είναι το
στρώμα των εκάστοτε ηθών, που δεν μπορούν καθόλου να καλύψουν το πάντοτε
κοχλάζον υπέδαφος.

Στις σελίδες 22-23: Οι επιστολές των Βιρτζίνια Γουλφ και
Άγκνες Μπούλτον.