H έκπληξη των 270.000 αντιτύπων

«M’ αρέσουν τα καμένα θέματα», έλεγε η Ιωάννα Καρυστιάνη στη Ρόδο

«Σοκαρίστηκα και τρομοκρατήθηκα από την εμπορική επιτυχία των μυθιστορημάτων
μου», είπε ο Νίκος Θέμελης αντιδρώντας σε σχετική δημοσιογραφική ερώτηση. «Δεν
πρόκειται μόνο για κάτι ανέλπιστο, είναι απόλυτα ανεξήγητο και πέρα από κάθε
φαντασίωση». Προσπαθώντας, παρ’ όλα αυτά, να δώσει μια εξήγηση για τις
πωλήσεις 270.000 αντιτύπων της «Ανατροπής», της «Αναζήτησης» και της
«Αναλαμπής» σε μικρό, σχετικά, διάστημα, προσθέτει: «H ελληνική κοινωνία
βρίσκεται και πάλι σε περίοδο μετάβασης και ανάγκης αυτοπροσδιορισμού της
ταυτότητάς της. Οι μεγάλες ταχύτητες της εποχής μας προκάλεσαν κατάρρευση σε
πολλές συλλογικότητες. Μέσα σε ετούτη λοιπόν την ατομική προσπάθεια καθενός να
αναπροσδιορίσει τον εαυτό του και το περιβάλλον του, ίσως τα βιβλία αυτά να
βοηθούν τη διαδικασία της αυτογνωσίας. Μία άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι
εστίασα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία φωτίζοντας εκείνα τα κομμάτια της που
αποτελούν και σημερινά διακυβεύματα».

Ο συγγραφέας – και σύμβουλος του Πρωθυπουργού – βρέθηκε στη Ρόδο, ως μέλος
μιας ομάδας εκλεκτών Ελλήνων συγγραφέων που προσκλήθηκε εκεί από το Ευρωπαϊκό
Κέντρο Μετάφρασης (ΕΚΕΜΕΛ) και τον Δήμο Ρόδου, σε μια διημερίδα η οποία είχε
σκοπό την παρουσίασή τους σε κριτικούς λογοτεχνίας μεγάλων ξένων εφημερίδων.
Ήταν εκεί οι Τάκης Θεοδωρόπουλος, Ιωάννα Καρυστιάνη, Πέτρος Μάρκαρης, Νίκος
Παναγιωτόπουλος, Έρση Σωτηροπούλου, Ευγένιος Τριβιζάς, Έλενα Γιαννακάκη και
Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης, ενώ οι Θανάσης Βαλτινός, Παύλος Μάτεσις έδωσαν το
«παρών» μόνο μέσω των βιβλίων τους. Απέναντί τους στέκονταν δημοσιογράφοι των
εφημερίδων «The Guardian», «Independent», «Le Monde», «Frankfurter
Allgemeine», «El Mundo», «La Reppublica», «Le Soir», του μεγάλης εγκυρότητας
φιλολογικού ενθέτου των «Times», TLS, του περιοδικού «La Pensee de Midi».

«M’ αρέσουν τα καμένα θέματα. Ξεκίνησα μεγάλη και πήρα τα ρίσκα μου», είπε από
τη μεριά της η Ιωάννα Καρυστιάνη που έχει προκαλέσει το διεθνές ενδιαφέρον
τόσο για τη «Μικρά Αγγλία» της όσο και για το σενάριο των «Νυφών» που γυρίζει
τώρα ο Παντελής Βούλγαρης με παραγωγό τον Μάρτιν Σκορτσέζε. H Ιωάννα
Καρυστιάνη, της οποίας το νέο μυθιστόρημα κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, είπε ότι
κίνητρό της για να γράψει δεν είναι απλώς να την ενδιαφέρει το θέμα, αλλά να
νιώθει ότι αυτό υπερβαίνει τις δυνάμεις της.

«H γενιά μας βρέθηκε στην καλή πλευρά της ιστορίας», ήταν η διαπίστωση του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Βιβλίο έβγαλε μόλις και ο Πέτρος Μάρκαρης, προς τον οποίον απηύθυναν αρκετές
ερωτήσεις Γερμανοί και Ισπανοί δημοσιογράφοι καθώς στις χώρες τους οι
αστυνομικές ιστορίες του ντετέκτιβ Χαρίτου έχουν κερδίσει την αγάπη του
μεγάλου κοινού. Ο Πέτρος Μάρκαρης ρωτήθηκε για τη σχέση του με την Αθήνα που
πρωταγωνιστεί στα βιβλία του και είπε ότι, ακριβώς επειδή γεννήθηκε αλλού
(στην Κωνσταντινούπολη), μπορεί να τη βλέπει από απόσταση χωρίς
συναισθηματισμούς και προκαταλήψεις.

Το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον συγκέντρωσε και ο Ευγένιος Τριβιζάς, του
οποίου τα παιδικά βιβλία έχουν κάνει πρωτοφανείς πωλήσεις στο εξωτερικό.

Για την ιδιαίτερη σχέση της με τη γλώσσα μίλησε η Έρση Σωτηροπούλου (ξεκίνησε,
άλλωστε, από την ποίηση) της οποίας το βραβευμένο «Ζιγκ-Ζαγκ στις νεραντζιές»
προβλήθηκε πολύ τελευταία στον γαλλικό Τύπο.

Τη βασική εισαγωγή στην εκδήλωση έκανε ο κριτικός Βαγγέλης Χατζηβασιλείου και
παρουσιάσεις έκαναν η δημοσιογράφος της «International Herald Tribune», Βίβιαν
Νίλαν, ο ελληνιστής (μεταφραστής του Θανάση Βαλτινού) και κριτικός στη «Le
Soir», Μισέλ Γκροντάν, η Αγγλίδα μεταφράστρια (από τα ελληνικά) Αν Μαρί
Στάντον-Άιφ, ο μεταφραστής Άρης Μπερλής και η διευθύντρια του ΕΚΕΜΕΛ Κατρίν
Βελισσάρη, που είχε αναλάβει το κύριο οργανωτικό βάρος.

«H προγονοπληξία μας οφείλεται στον Κούρτιους»

«Δεν υπάρχει νοσταλγία, υπάρχει μελαγχολία. Δεν ήταν καθόλου ωραία τότε. Εκείνο το πίσω ήταν στυφό», απάντησε ο Νίκος Θέμελης στις αιτιάσεις περί χρήσης της νοσταλγίας στα βιβλία του

«Με απασχόλησε πολύ το ’22», είπε ο Νίκος Θέμελης, κάνοντας έναν απολογισμό
τής μόλις ολοκληρωθείσας τριλογίας του. «Μη θέλοντας να κάνω τη συνήθη
περιγραφή εκατοντάδων κειμένων, επιχείρησα να συμπυκνώσω όλα τα γεγονότα στη
σκηνή δύο ακινητοποιημένων βαποριών στο πέλαγος. Με την ακινησία τους ήθελα να
δώσω την αίσθηση του αμετάκλητου τέλους».

Σε σχετική ερώτηση διευκρίνισε ότι έκανε εξαντλητική έρευνα, έφτασε μέχρι τα
υπόγεια κρατικών υπηρεσιών της Οδησσού, βρήκε χάρτη της Σμύρνης του 1886, με
σημειωμένα πάνω και βασικά κτίρια, αφιέρωσε πάρα πολύ χρόνο για να βρει πώς
ακριβώς ήταν στο εσωτερικό του το «Οριάν Εξπρές».

«Στα δύο πρώτα βιβλία προσέγγισα θετικά την ελληνική κοινωνία και ιστορία.
Χρειαζόταν λοιπόν ένα τρίτο για να πω τι πήγε στραβά. Να αναδείξω το πρόβλημα
της ταυτότητας, αυτό που ονομάζω νεοελληνική ήττα, την αδυναμία δηλαδή της
ελληνικής αστικής τάξης να αυτοπροσδιοριστεί με σύγχρονους όρους. H
νεοελληνική αστική τάξη κατέφυγε στην προγονολατρία και τη Μεγάλη Ιδέα, που
ήταν ο εύκολος δρόμος». Για την προέλευση της ελληνικής προγονολατρίας ο Νίκος
Θέμελης έχει υιοθετήσει, όπως είπε, τη θεωρία του Γερμανού Πέρλμαν που
διατυπώθηκε το 1914 και ξεχάστηκε λόγω πολέμου. «Το 1833 ο πατέρας της
γερμανικής Ιστορίας, Κούρτιους, με αυτοκρατορική εντολή συντάσσει την Ιστορία
του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως συνεχιστή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, που
εθεωρείτο ότι ολοκλήρωσε τον κύκλο της στη Χαιρώνεια. Με το παράδειγμα του
Μεγάλου Αλεξάνδρου να διδάσκεται στα γερμανικά πανεπιστήμια, διδόταν το
σύνθημα της μίμησης στην Πρωσία και της ένωσης των Γερμανών. Το κυρίαρχο
ετούτο ιδεολόγημα μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από τον Ζαμπέλιους, τον Λάμπρου και
τον Παπαρρηγόπουλο, οι οποίοι έβλεπαν τους ξένους να μας θαυμάζουν και εμάς να
μην μπορούμε – κατ’ εκείνους – να… ανοίξουμε τα στραβά μας», είπε.

«Αν δεν σκύψουμε στους κλασικούς, θα χάσουμε το παιχνίδι»

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος, του οποίου η «Τρέλα του μεσημεριού» και οι «Εφτάψυχες
των Αθηνών» μεταφράστηκαν πρόσφατα στα γαλλικά, μίλησε για την αμφίσημη σχέση
του με την αρχαία γραμματεία. Για την απέχθειά του στην νεοελληνική
προγονοπληξία αλλά και για την επιμονή του στη μελέτη των κλασικών σπουδών στο
σχολείο. «Δεν μπορούμε να έχουμε μπροστά μας μόνο τον Μπους, χωρίς να
διαθέτουμε παράλληλα τον εξοπλισμό της κλασικής παιδείας», είπε
χαρακτηριστικά. «H στιγμή είναι πραγματικά κρίσιμη και αν δεν σκύψουμε στους
κλασικούς ξανά, θα χάσουμε οριστικά το παιχνίδι», είπε.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν η θεωρία της συνέχειας του ελληνισμού δεν
είναι αληθινή, τουλάχιστον με τον τρόπο που προβλήθηκε στο παρελθόν, «έχει
δημιουργήσει μία σχέση του Έλληνα με το παρελθόν που είναι πολύ
μυθιστορηματική για να την αφήσει η λογοτεχνία ανεκμετάλλευτη», σημείωσε.
Μίλησε ακόμη για τη γενιά του η οποία, όπως είπε, είχε την τύχη να βρεθεί
«στην καλή πλευρά της ιστορίας, να μη σκοτώσει αλλά να κάνει επανάσταση».