H «αυτοκτονία» μιας Kαρυάτιδος

Στην πρόσοψη του ιστορικού μεγάρου του Μουσείου Διονυσίου Λοβέρδου η μία Καρυάτις «λείπει», καθώς έγινε θρύψαλα στο πεζοδρόμιο… Κάτω, η αίθουσα – παρεκκλήσι στον πρώτο όροφο σε ημέρες δόξας

Είδε και απόειδε η γύψινη Καρυάτις που φύλασσε μαζί με τις άλλες αδελφές της
την πρόσοψη της οικίας Λοβέρδου, στην οδό Μαυρομιχάλη 6. Τη νύχτα της 19ης
Ιουνίου, αφού θυμήθηκε πρώτα τα 120 χρόνια «ζωής» της, έδωσε μια και…
αυτοκτόνησε. Το κεφάλι της Καρυάτιδας έγινε θρύψαλα στα κράσπεδα του
πολυσύχναστου δρόμου των Εξαρχείων. Στο σύντομο όμως διάστημα που προηγήθηκε
του απονενοημένου διαβήματος, η «Καρυάτις» τα θυμήθηκε όλα. Τον Γερμανό
αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλερ, που τη σχεδίασε θεό φύλακα της νεοκλασικής
οικογενειακής κατοικίας του που είχε θέα προς την Ακρόπολη, τότε που η οδός
Μαυρομιχάλη ονομαζόταν οδός Παρθεναγωγείου. Θυμήθηκε τον Δημήτριο Σαρρή, που
την κατασκεύασε γερή σαν μάρμαρο στο εργαστήριό του.

Θυμήθηκε το διώροφο σπίτι να αντηχεί από τους ήχους του πιάνου της Σοφίας
Τσίλερ, τους πρέσβεις, τους πολιτικούς, τους αρχιτέκτονες που σύχναζαν στην
άνετη ανοιχτή κατοικία του μεγάλου νεοκλασικού αρχιτέκτονα της Αθήνας. Τον
τραπεζίτη, κεφαλονίτικης καταγωγής, Διονύση Λοβέρδο που εγκαταστάθηκε με την
οικογένειά του αφού αγόρασε το μέγαρο μετά τον θάνατο του Τσίλερ, το 1923.
Νέες ημέρες δόξας.

Ο Διονύσιος Λοβέρδος ήταν συλλέκτης. Σε μια εποχή που η βυζαντινή τέχνη
ήταν παραγνωρισμένη, και εθεωρείτο περισσότερο διακοσμητική και λειτουργική,
ήταν από τους ελάχιστους που διείδαν την καλλιτεχνική της αξία. Έστρεψε την
προσοχή του στους Κρητικούς ζωγράφους μετά την Άλωση και ακολούθησε τα βήματά
τους κι αυτά των μαθητών τους στα Επτάνησα – από το 1500 ώς τον 19ο αιώνα. Ο
τραπεζίτης επιστράτευσε τον Μακεδόνα αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχο, μετέπειτα
αρχιτέκτονα του Βυζαντινού Μουσείου, κι ένα τμήμα του νεοκλασικού μεγάρου
μετατράπηκε σε μουσείο. Οι παλιές φωτογραφίες μαρτυρούν την ομορφιά των
παρεκκλησιών, τη λάμψη των ψηφιδωτών, των μαρμάρινων κιόνων, των ξυλόγλυπτων
τέμπλων, στην προσθήκη του σπιτιού, που γέμισε γρήγορα με τις αγορές της
συλλογής χειρογράφων και εικόνων του φιλολόγου Αλεξίου Κολυβά.

H Καρυάτις θυμήθηκε τα λαμπρά εγκαίνια του Μουσείου Λοβέρδου με τα υπέρ
εξακόσια πολύτιμα αντικείμενα. Τον θάνατο του Λοβέρδου το 1934, τις φροντίδες
της γυναίκας του που δημοσίευσε τον πρώτο κατάλογο, τη γενναία απόφαση των
κορών του Λοβέρδου να δωρίσουν το κτίριο και το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής,
περισσότερα από 600 αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης, στο Βυζαντινό Μουσείο.

Αυτό ήταν και η αρχή της παρακμής. Από το 1980, τα εκθέματα αποθηκεύτηκαν στο
Βυζαντινό Μουσείο για λόγους ασφαλείας, το αρχοντικό έγινε βεστιάριο της
Λυρικής Σκηνής, που παραλίγο να καταστραφεί από τη φωτιά που έπιασε, και το
κτίριο κλειδωμένο και εγκαταλελειμμένο άρχισε να καταρρέει.

Τα τελευταία 23 χρόνια, η Καρυάτις άκουσε ότι το κτίριο θα ζωντανέψει ξανά, θα
στεγάσει τα αρχεία του Βυζαντινού Μουσείου. Αναθάρρησε όταν έμαθε ότι
εκπονείται μελέτη αποκατάστασης του διατηρητέου κτιρίου.

Όταν όμως έμαθε ότι το έργο τής αποκατάστασης της οικίας Τσίλερ – Λοβέρδου
εξαιρέθηκε από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, όπου τελούσε υπό ένταξιν με
προϋπολογισμό 1 δισ. δρχ., η Καρυάτις, που πίστευε ακράδαντα στο Σύνταγμα και
τους νόμους που προστατεύουν τις δωρεές και τα κληροδοτήματα και τα φυλάσσουν
για λογαριασμό του έθνους, ίσως να έχασε την υπομονή της, ίσως να ζαλίστηκε κι
έγινε κομμάτια.

ΣΥΛΛΟΓΗ ΛΟΒΕΡΔΟΥ

Έκθεση 23 έτη μετά

Επώνυμα, ενεπίγραφα έργα και σπάνια εικονογραφικά θέματα χαρακτηρίζουν τη Συλλογή Δ. Λοβέρδου. Στη φωτογραφία, «H προφητεία του Βαλαάμ», θωράκιο τέμπλου του Επτανήσιου Νικολάου Καλλέργη (1722)

Είκοσι πέντε εικόνες, χειρόγραφα κ.ά. αντικείμενα της Συλλογής Λοβέρδου
συντηρήθηκαν και συμμετέχουν στην έκθεση «Εικόνων Διάλογος», που εγκαινιάζεται
την Τετάρτη στο Βυζαντινό Μουσείο, στο πλαίσιο της δράσης «di ARTgnosis» του
ευρωπαϊκού προγράμματος Culture 2000.

Στην έκθεση συμμετέχουν έξι χώρες με κοινό θέμα την Ευρωπαϊκή Θρησκευτική
Ζωγραφική και προσεγγίσεις που ποικίλλουν – από τη συντήρηση και ανάδειξη μιας
συλλογής, ενός χριστιανικού μνημείου ώς τη σύγχρονη τέχνη. Θέμα της ελληνικής
συμμετοχής είναι ο κύκλος ζωής του Χριστού από τη γέννηση ώς την Ανάσταση με
εικόνες της Συλλογής Λοβέρδου.

Όσον αφορά το μέλλον ολόκληρης της Συλλογής, ο διευθυντής του Βυζαντινού
Μουσείου Δημήτρης Κωνστάντιος διαβεβαιώνει ότι ετοιμάζεται μεγάλη ειδική
αίθουσα εμβαδού 350 τ.μ., αντάξια της μεγάλης σημασίας που έχει αυτή η
συλλογή, για την επανέκθεσή της σε ενάμιση χρόνο από τώρα. Στην αίθουσα θα
εκτεθούν περίπου 150 από τα σημαντικότερα και πιο αντιπροσωπευτικά έργα της
συλλογής κι ανάμεσά τους ένα έξοχο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Στο κτίριο της οδού Μαυρομιχάλη, όταν εκπονηθούν οι μελέτες και αφού
αποπερατωθεί, θα εκτεθούν τα ιστορικά και φωτογραφικά αρχεία του Βυζαντινού
Μουσείου και θα λειτουργεί το Εικονικό Μουσείο του Βυζαντινού Πολιτισμού, όπου
θα μπορούμε να δούμε αυτά που δεν μπορούμε να δούμε σε ψηφιακή μορφή: τη
βυζαντινή Κωνσταντινούπολη, τη Συρία, τη Σερβία, την Ιταλία κ.ά. σε μικρές
αυτοτελείς ενότητες.

INFO

«Εικόνων Διάλογος: Συλλογή Λοβέρδου – Ευρωπαϊκή Θρησκευτική Ζωγραφική –
Σύγχρονη Τέχνη», από αύριο – εγκαίνια στις 8.30 μ.μ. – στο Βυζαντινό Μουσείο
(Βασ. Σοφίας 22, τηλ. 210-7294.926).