Mιλούσαν με γλώσσα… κομπιούτερ!

Ο ιδρυτής της αυτοκρατορίας των Ίνκας, Manco Capac, σε σπάνια λιθογραφία. Οι Ίνκας, σύμφωνα με τους μέχρι τώρα ιστορικούς, δεν είχαν αναπτύξει γλωσσικό κώδικα. Ο ανθρωπολόγος Gary Urton, όμως, υποστηρίζει πως οι Ίνκας επικοινωνούσαν με έναν δυαδικό κώδικα γραφής, αντίστοιχο εκείνου που χρησιμοποιούν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές

Ένα πολύπλοκο σύστημα διακυβέρνησης, ένα ευρύτατο οδικό δίκτυο, πλούσιες
αποθήκες και οργανωμένη οικονομία: οι Ίνκας ήταν η μεγαλύτερη αυτοκρατορία της
εποχής τους και ο πολιτισμός τους ιδιαίτερος, μεταξύ άλλων και επειδή δεν
είχαν γραπτή γλώσσα. Ή τουλάχιστον αυτό πίστευαν οι επιστήμονες μέχρι
πρόσφατα. Μέχρι που έκανε την εμφάνισή του ένας Αμερικανός καθηγητής
Ανθρωπολογίας, ο οποίος διαπίστωσε, έπειτα από μελέτες στις περιοχές όπου
εξαπλώθηκε ο πολιτισμός των Ίνκας, πως είχαν αναπτύξει μια μορφή μη λεκτικής
επικοινωνίας, την οποία αποτύπωναν σε μία γλώσσα που μοιάζει πολύ με τον
δυαδικό κώδικα που χρησιμοποιούν σήμερα οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές.

Ο Gary Urton, καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Harvard, ανέλυσε
ξανά από την αρχή τα πολύπλοκα κομπιασμένα κορδόνια στα διακοσμητικά
αντικείμενα των Ίνκας, που ονομάζονται «khipu», και ανακάλυψε πως εκεί
κρύβεται ένας δυαδικός κώδικας με επτά ψηφία, ικανός να μεταφέρει περίπου
1.500 διαφορετικά τμήματα πληροφορίας.

Οι Ίνκας, η αυτοκρατορία που αναπτύχθηκε από το 1200 μέχρι το 1535
μ.X., ιδρυτή της οποίας ήταν ο Manco Capac, και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την
περιοχή των Άνδεων, από την Κολομβία μέχρι τη Χιλή, για να γνωρίσει τη
συντριβή το 1532, από τα στρατεύματα των Ισπανών κατακτητών της Αμερικής, με
επικεφαλής τον Francisco Pizarro, ήταν δεινοί πολεμιστές και οι κοινωνίες τους
ήταν δομημένες με αυστηρή ιεραρχία και έντονο ταξικό χαρακτήρα. Ο Gary Urton,
ο οποίος σκοπεύει να συγκεντρώσει σε ένα βιβλίο αναλυτικά τα αποτελέσματα των
μέχρι σήμερα μελετών του στη Νότιο Αμερική, αναζητά την τελική απόδειξη – ένα
είδος οβελίσκου της Ροζέτας, σαν αυτόν που βρέθηκε στην ομώνυμη πόλη, κοντά
στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, και έλυσε το μυστήριο της μετάφρασης των
αιγυπτιακών ιερογλυφικών. Αυτό θέλει: να βρει μία ιστορία που είναι σίγουρος
πως περιγράφεται στα khipu, μεταφρασμένη στα ισπανικά, πριν από 400 χρόνια –
όπως ο κωνικός στύλος που βρέθηκε στη Ροζέτα περιείχε μεταφράσεις στα
ελληνικά. Είναι σίγουρος πως το «κλειδί» δεν θα αργήσει να βρεθεί.

H ιδέα πως τα khipu των Ίνκας δεν είχαν απλά διακοσμητικό ρόλο δεν είναι
καινούργια. Ιστορικοί, ήδη από τη δεκαετία του 1920, εξέφραζαν την άποψη πως
οι κόμποι στα κορδόνια των khipu ήταν τοποθετημένοι έτσι ώστε να αποτυπώνουν
κάποιου είδους αρχείο λογαριασμών – κάτι σαν υφασμάτινος άβαξ, δηλαδή. Τα
khipu απαιτούν λεπτομερή επεξεργασία για να δημιουργηθούν. Αποτελούνται από
ένα κεντρικό σχοινί, από το οποίο κρέμονται διάφορα κορδόνια, τα οποία μπορεί
να έχουν κόμπους, να συνδέονται με ένα ή περισσότερα άλλα κορδόνια, μάλλινα ή
βαμβακερά. Οι κόμποι, σκόρπιοι σε διάφορα σημεία, είναι αυτοί που δίνουν στα
khipu τη μοναδικότητά τους.

Ο Urton εκτιμά πως ο κατασκευαστής ενός khipu δεν μπορεί παρά να βρίσκεται
πάντα μπροστά σε δύο επιλογές και επτά πιθανές κινήσεις ενός δυαδικού κώδικα:
να αφήσει το κορδόνι ελεύθερο ή να το πλέξει με κάποιο άλλο ή να το κρεμάσει
στο κεντρικό σχοινί, από μπροστά ή από πίσω. Αυτό δίνει 128 συνδυασμούς (είναι
το 2 εις την εβδόμη), αλλά αν προσθέσει κανείς στις επιλογές και τα 24 πιθανά
χρώματα που μπορεί να επιλέξει ο κατασκευαστής ενός khipu, αυτόματα οι
συνδυασμοί γίνονται 1.536 (το 2 εις την έκτη, πολλαπλασιασμένο επί 24). Αυτό
σημαίνει πως οι κατασκευαστές των khipu θα μπορούσαν να κωδικοποιήσουν 1.536
διαφορετικά «κομμάτια πληροφορίας», τη στιγμή που η σφηνοειδής γραφή των
Σουμερίων κωδικοποιεί περίπου 1.000 έως 1.500, ενώ τα σύμβολα των ιερογλυφικών
των Αιγυπτίων και των Μάγια της Κεντρικής Αμερικής δεν ξεπερνούν τα 800.

Αν ο καθηγητής Urton έχει δίκιο, σημαίνει πως οι Ίνκας όχι μόνο εφηύραν
μια μορφή δυαδικού κώδικα 500 χρόνια πριν από την ανακάλυψη του υπολογιστή,
αλλά και πως τον χρησιμοποίησαν σε μια μοναδική, τρισδιάστατης απεικόνισης,
γλώσσα. «Μπορεί να τη χρησιμοποιούσαν για να αναπαραστήσουν πληθώρα
πληροφοριών», εξηγεί. «Κάθε στοιχείο μπορεί να ήταν όνομα, χαρακτηριστικό ή
μια δραστηριότητα στην αφήγηση μιας ιστορίας ή ενός μύθου. Και ήταν μια γλώσσα
με μεγάλη ευελιξία»…

Μεταφράζοντας μυστικά αιώνων

Σφηνοειδής γραφή των Σουμερίων

Ήταν το πρώτο είδος γραφής, εφευρέθηκε πριν από 5.000 χρόνια και βασιζόταν στη
χρήση απλών σχεδίων για την αναπαράσταση πραγματικών αντικειμένων ή
δραστηριοτήτων. H σφηνοειδής γραφή χρησιμοποιήθηκε από πολλούς λαούς, μεταξύ
των οποίων οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι, και έμεινε ζωντανή για περισσότερα
από 3.000 χρόνια.

Ιερογλυφικά των Αιγυπτίων

Χρονολογούνται εδώ και 5.000 χρόνια. Είναι μια γραφή που σκαλιζόταν στην πέτρα
και απαιτούσε πολύ χρόνο για να ολοκληρωθεί, γι’ αυτό και προοριζόταν σχεδόν
αποκλειστικά για τύμβους και κτίρια. Αργότερα, καθιερώθηκε μια πιο
απλοποιημένη γραφή, η ιερατική, προκειμένου να διεκπεραιώνονται καθημερινές,
γραφειοκρατικές υποθέσεις.

Ιερογλυφικά των Μάγια

Οι Μάγια χρησιμοποιούσαν περίπου 800 ανάγλυφα σύμβολα, χωρισμένα σε στήλες που
διαβάζονται από αριστερά προς τα δεξιά και από κάτω προς τα πάνω. Τα σύμβολα
συνδυάζονται έτσι ώστε να σχηματίζουν οποιαδήποτε λέξη ή ιδέα στη γλώσσα των
Μάγια, ενώ οδηγίες χαράσσονταν με ακρίβεια σε πέτρα και ξύλο, πάνω σε μνημεία,
ζωγραφίζονταν σε χαρτί, τοίχους ή κεραμικά.