Tο θέαμα της σιωπής

Νέοι πρωταγωνιστές τραγικών πολιτικών ιστοριών και το θέαμα της πολιτικής ανακυκλώνεται

Σιωπή. Έχει αναδειχθεί σε θορυβώδες όπλο της πολιτικής. Σε μια εποχή που
μοιάζει όλα να αποκαλύπτονται, να συμβαίνουν στο προσκήνιο, να έχουν εικόνα
και λόγο, σε μια εποχή που το βλέμμα μοιάζει να εισχωρεί χάρη στην μιντιακή
τεχνολογία στις πλέον απόκρυφες γωνιές της ζωής, η σιωπή και η σκιά παραμένουν
από τα πλέον ισχυρά χαρτιά της πολιτικής.

«Δεν γνωρίζω, δεν γνωρίζω» επαναλάμβανε επιμόνως ο υπουργός Τύπου κ.
Πρωτόπαπας – αλήθεια, είναι παράδοξο ότι μας ήρθε ο συνειρμός με τον τίτλο,
όπως μεταφέρθηκε στα ελληνικά, του έργου του Ντάριο Φο «Δεν πληρώνω, δεν
πληρώνω» – καλεσμένος στην εκπομπή της Άννας Πανταγιωταρέα χθες το πρωί σε
κάθε ερώτηση που του έθεταν παρουσιάστρια και συνεργάτες για τις επόμενες
πολιτικές κινήσεις του Πρωθυπουργού, τον ανασχηματισμό, την κάλυψη των κενών
θέσεων από τις παραιτήσεις στελεχών, για οτιδήποτε τέλος πάντων ήρθε στο
προσκήνιο τις μέρες αυτές πυροδοτώντας μια εκρηκτική παραφιλολογία περί των
εξελίξεων.

H σιωπή καταναλώνεται ως θέαμα περισσότερο από την πλέον αναλυτική
φλυαρία, ξεσηκώνει τη φαντασία, ευνοεί απίθανα σενάρια που ενορχηστρώνουν το
ενδιαφέρον του κόσμου, έτσι ώστε αυτό να επικεντρωθεί σε ένα καθησυχαστικό
μέλλον αληθινών αλλαγών που τις έχει ανάγκη. Γι’ αυτό και αποτελεί βασικό
συστατικό κατασκευής του πολιτικού θεάματος, καθώς μοιάζει να κρύβει μια πολλά
κυοφορούμενη ένταση. Δεν απέχει από την πραγματικότητα κάτι τέτοιο, αλλά αυτό
που μας ενδιαφέρει είναι η σύνθεση του θεάματός της, που όλο και συχνότερα
προηγείται διαφόρων αλλαγών, οι οποίες δημοσιοποιούνται με τον δέοντα θόρυβο,
δίνοντας την αίσθηση ενός δυναμισμού του συστήματος.

Οι αλλαγές έρχονται, μάλιστα, σαν κατηγορία για μια αποτυχία και ταυτοχρόνως
σαν νέα ελπίδα για το μέλλον. Ένα από τα κορυφαία παραδείγματα αυτού του
είδους της πολιτικής υπήρξε η ανάληψη του ρόλου του αποδιοπομπαίου τράγου το
’68 από τον Τζόνσον, που επέτρεψε να εφαρμόζονται οι αποτυχημένες πολιτικές
για το Βιετνάμ τα επόμενα τέσσερα χρόνια. H προσωποποίηση των αποτυχιών
διευκολύνει τη δραματοποίηση και δίνει πάντα την αίσθηση ενός τέλους. Αν όμως
παραμείνει στο επίπεδο της σκηνοθεσίας η αλλαγή, σαν αίσθηση που δεν
ανταποκρίνεται σε ουσιαστική παρέμβαση, τότε το πρόβλημα επανέρχεται με την
ίδια μιντιακή σκηνοθεσία.

Το βλέπουμε να επαναλαμβάνεται στην εγχώρια μιντιακή σκηνή κάθε τόσο,
ιδίως με τη μορφή σκανδάλων, που σχεδόν επαναλαμβάνονται και αυτά
πανομοιότυπα. Σκάνδαλα που καταναλώνονται στη σκιά της σιωπής. Μια σκιά που
αναδεικνύεται σε άκρως θεαματική, καθώς γοητεύει τη δημοσιογραφία της
σεναριολαγνείας, από τις προσφιλέστερες των μίντια, αλλά και του κοινού, καθώς
αφήνει περιθώρια να αναπτυχθούν και να συντηρηθούν όλες οι τετριμμένες
φαντασιώσεις των πολιτών για τη λειτουργία του κράτους και τη συμπεριφορά των
πολιτικών που ψηφίζει. Δεν είχε ολοκληρωθεί η σύνοδος των αρχηγών των κρατών
της Ευρώπης, δεν έχουν γίνει γνωστά τα αποτελέσματα στις λεπτομέρειές τους,
δεν έχουν γίνει κτήμα των Ευρωπαίων τα όσα συζητήθηκαν, και βρεθήκαμε να
βουλιάζουμε εκ νέου στον κλειστοφοβικό κόσμο της εγχώριας σκανδαλολογίας.

Έτσι, όμως, η σκηνή της πολιτικής αποκτά πρωταγωνιστές τραγικούς ή
κωμικούς, ιντριγκαδόρους και σκοτεινούς ή συνετούς, εισαγγελείς ή υπερασπιστές
σε ένα σύνθετο υπερθέαμα από το οποίο απουσιάζει εντέλει η ουσία της
πολιτικής, η οποία παραμένει υπόθεση ολίγων. Θεατές της σκιάς εμείς, της
δραματοποιημένης σιωπής, καταναλωτές σεναρίων, καταγγελιών και απολογιών,
θέσει καχύποπτοι, είναι επόμενο να αποποιούμαστε κάθε ευθύνη, αθώοι αμνοί,
άβουλοι μπροστά στο υπερθέαμα μιας διάλυσης που ελπίζουμε πως θα οδηγήσει σε
μια επανασύνθεση, αλλά δεν οδηγεί ποτέ. Περιμένουμε σωτήρες πεφωτισμένους και
υπάρχουν εύκολα εκείνοι που υπόσχονται ότι μπορούν να είναι. Όπως
αναδεικνύονται σε φωστήρες και όσοι διαπιστώνουν τη «διάλυση», οι ίδιοι σε
κάθε «διαλυμένη» περίοδο, κάτι σαν προφήτες της «αλλαγής», όλοι σταρ της
μιντιακής σκηνής, που τους εκχωρούμε το δικαίωμά μας στη χειραφέτηση, στη δική
μας κρίση, των πολιτών.