Φράουλες με αίμα και καρδιά

Του 1957! Δηλαδή φράουλες παραγωγής σχεδόν μισού αιώνα. Αλλά να είστε βέβαιοι.
Και το 2057 το ίδιο φρέσκιες θα είναι. Ο ενθουσιασμός δεν είναι δικός μου,
αλλά του Χρόνου. Του μοναδικού, καταλυτικού και αδιαμφισβήτητου… κριτικού.
Για να περάσει ένα έργο από το τελωνείο της αθανασίας πρέπει να έχει
διαβατήριο διαχρονικό. Το δυσεύρετο χαρμάνι «κλασικού» με το «μοντέρνο». H
διασταύρωση της σοφίας με την καρδιά. Μέσα από αυτό το χαρμάνι προκύπτει η
κλίμακα της αναγωγής. Από το έλασσον στο μείζον και από το μίνιμουμ στο
μάξιμουμ. Αυτή η σπάνια σύζευξη. Του ειδικού με το γενικό, του προσωπικού με
το κοινωνικό και του άγουρου με το ώριμο. Αυτό το συναρπαστικό παιχνίδι των
αντιθέσεων είναι που καθιερώνει τις «Άγριες φράουλες» στην Πινακοθήκη των
αξεπέραστων εικόνων.

H σεναριακή σύλληψη του Μπέργκμαν, που μέχρι τότε (το 1957) είχε ήδη
διανύσει δεκατρία ολόκληρα χρόνια κινηματογραφικής και θεατρικής διαδρομής,
είναι απλή. Ο απολογισμός μιας ολόκληρης ζωής. Ενός υπέργηρου, ευυπόληπτου και
διάσημου γιατρού. Ενός γέρου στα όρια του μισανθρωπισμού. Αλαζόνας,
ιδιότροπος, τσιγκούνης, εγωιστής, ψυχρός και ανάποδος. Που μοναδική συντροφιά
των τελευταίων χρόνων της ζωής του είναι η οικιακή του βοηθός.

Εκείνη την ημέρα λοιπόν, είναι αναγκασμένος να επιβιβαστεί στο αυτοκίνητό του
και παρέα με τη νύφη του – που μόλις έχει εγκαταλείψει τον γιο του – να
διανύσει αρκετά χιλιόμετρα προκειμένου να πάει στην πρωτεύουσα για να λάβει
από την Ακαδημία τιμητικό παράσημο για την προσφορά του στην Επιστήμη. Όμως ο
δρόμος προς τη δόξα περνάει μέσα από την αυτοκριτική. H διαδρομή προς τα
εμπρός ακολουθεί πορεία προς τα πίσω. Και η ψυχρή λογική – αυτό το σπάνιο
εργαλείο με το οποίο ο ήρωάς μας κατάφερε να εξασφαλίσει αναγνώριση, ευημερία
και δόξα – ηττάται κατά κράτος από την καρδιά. Γιατί όπως και στον «Πολίτη
Κέιν» του Όρσον Γουέλς, έτσι κι εδώ. Εκείνο που τροφοδοτεί τον ουμανισμό μας
είναι η αθωότητά μας. Με πλούτη και αναγνώριση όλα μπορεί να τα αγοράσει
κανείς. Όλα. Εκτός από τον θάνατο και την καρδιά. Πράγμα που καταλήγει –
επαγωγικά – σε μια σοφή διαπίστωση αιώνων. Όσο ανεβαίνεις τόσο κατεβαίνεις.
‘Οσο σκαρφαλώνεις τόσο απομακρύνεσαι από τον παλαιό εαυτό σου. Το τίμημα της
καταξίωσης είναι βαρύ.

«Άγριες φράουλες»: Το ταξίδι της επιστροφής στην παιδική αθωότητα

Τόσο βαρύ όσο είναι οι εφιάλτες στα όνειρά σου. Γιατί ο ύπνος σου είναι
στοιχειωμένος. Από μια νεκροφόρα και από ένα ρολόι χωρίς δείκτες. Τότε είναι
που καταλαβαίνεις πως ο θάνατος φλερτάρει με την αναπνοή σου και πως ένα ένα
σβήνουν τα κεριά της ζωής. Οι μέρες σου είναι μετρημένες. Και τότε αυθόρμητα
και παρορμητικά ένα αίσθημα νοσταλγίας πλημμυρίζει τα κύτταρά σου. Αχ, λες, να
ξανάπιανα το νήμα από την αρχή. Κάθεσαι λοιπόν και στύβεις το λεμόνι. Μια
σταγόνα πέφτει. Μια σταγόνα από τα εφηβικά σου χρόνια. Τότε που οι άγριες
φράουλες του δάσους, της άνοιξης και του έρωτα σου δόθηκαν ολάκερες. Δεν
έκοψες, δεν δοκίμασες, δεν γεύτηκες, δεν χόρτασες. Στερνή μου γνώση να σε είχα
πρώτα.

Πρέπει να ξαναδώ όλες τις ταινίες αυτού του σοφού και μισάνθρωπου
Σουηδού για να καταλήξω. Όμως έτσι από διαίσθηση πιστεύω ότι οι «φράουλες», αν
όχι η πληρέστερη, είναι μέσα στις δυο τρεις σπουδαιότερες στιγμές του.
Πληρέστατες από Μπέργκμαν. Και μάλιστα καμωμένες την εποχή που ακόμα εκείνος
ταλαντευόταν στην κόψη του ξυραφιού. Μεταξύ απαισιοδοξίας και αισιοδοξίας.
Αυτό είναι που κάνει την ταινία ακόμα πιο γοητευτική. Αυτή η ταλάντευση. Αυτή
η διαρκής μεταβίβαση από το ένα στο αντίθετό του. Από το πρώτο μέχρι το
τελευταίο καρέ. Ένα από τα πιο συναρπαστικά παιχνίδια αντιθέσεων. Γιατί; Μα
επειδή είναι δράμα δωματίου αλλά μορφικά έχει τον χαρακτήρα road movie
(ταινίας δρόμου). Είναι η ιστορία ενός αποξηραμένου απόμαχου ο οποίος
τροφοδοτείται από το οξυγόνο των πρώτων ερωτικών και νεανικών του χρόνων.
Επομένως η αφήγηση είναι ρεαλιστική αλλά διαρκώς σκοντάφτει σε όνειρα και
εφιάλτες. Έτσι, αν και η πορεία προς την πρωτεύουσα είναι ευθύγραμμη και
σύντομη, το όχημα και η καρδιά αυτού του μελλοθάνατου λοξοδρομούν στους
παράδρομους της Εθνικής και στους λαβύρινθους της ψυχής. Είναι περίπου σαν να
τον ρωτάς: Μα τα έχεις όλα, τι άλλο θέλεις; Κι εκείνος χωρίς άλλη σκέψη να
λέει: Μπορώ να ανταλλάξω την καριέρα μου με ένα καλάθι αγριοφράουλες; Οχι; E
τότε όλα αυτά τα χρόνια έκανα μια τρύπα στο νερό. Όπως θα έλεγε και ο Σεφέρης,
χωρίς «φράουλες» το πουκάμισο είναι αδειανό.

Ήρωες με βρώμικα χέρια

Σημεία των καιρών. H σκηνοθεσία αναπτύσσεται ιλιγγιωδώς. Όμως τα θέματα, οι
ήρωες και τα μηνύματα είναι καθηλωμένα στα ίδια και τα ίδια. Απόδειξη το
«Narc» (όπως Ναρκωτικά). Απόδειξη ακόμα και το ταλέντο του Τζο Κάρναχαν. Οι
Αμερικανοί ανακάλυψαν έναν νέο Στίβεν Σόντερμπεργκ. Όσο όμως το όνομα είναι
νέο, άλλο τόσο η ουσία είναι παλιά και σκουριασμένη.

«Narc»: Όπως «Traffic»

Δύο μπάτσοι ψάχνουν να βρουν τον δολοφόνο ενός τρίτου μπάτσου. Ο χαρακτήρας
του πρώτου (Τζέισον Πάτρικ) αναφέρεται στον αδιάφθορο Σέρπικο (Αλ Πατσίνο). Ο
χαρακτήρας του δεύτερου (Ρέι Λιότα) αναφέρεται στον σκληροτράχηλο που λερώνει
τα χέρια του στη βρώμα. Πλακώνει, σκοτώνει, γκρεμίζει. Όλα όμως τα κάνει με
τις καλύτερες προθέσεις. Για το όνομα, τη στολή και την τιμή ενός φίλου.
Επομένως ποιος φταίει για την ηρωίνη; Φυσικά το μεξικανικό καρτέλ. Ποιοι
σκοτώνουν τα παιδιά μας; Οι Μεξικάνοι. Ποιος διακινεί τον θάνατο; Τα
βαποράκια! Με συγχωρείτε, αλλά το τελευταίο πράγμα που θέλω να μου προσάψουν
είναι πως μοιάζω με αμερικανάκι!

Ο Φελίνι dj του μελοδράματος

«Ι Vitelloni» του Φεντερίκο Φελίνι και του 1953 είναι η δεύτερη – αυτήν την
εβδομάδα – έξοδος από το παρελθόν. Μια ταινία γυρισμένη έναν χρόνο πριν από το
«La Strada», δηλαδή πριν από ένα απίστευτο σερί αριστουργημάτων. που κατέληξε
στη «Γλυκιά ζωή» και στο «8 1/2».

H διαφορά ανάμεσα στις αγριοφράουλες και στα… ρεμάλια (η νεοελληνική
μετάφραση του Vitteloni) είναι χασματική. Ο Μπέργκμαν έχει βρει το ύφος, το
στυλ, τον στόχο και το… γήπεδό του. Εχει δρασκελίσει το κατώφλι της
ωριμότητάς του. Ο Φελίνι τραμπαλίζεται στη μετάβαση. Από εδώ το τυπικό ιταλικό
ρομάντζο, από εκεί οι κλόουν. Από εδώ το μελόδραμα, από εκεί το τσίρκο. Από
εδώ η κλασική, ευθύγραμμη αφήγηση, από εκεί η μελαγχολία και οι σιωπές. Από
εδώ οι καρικατούρες, από εκεί τα φαντάσματα. Από εδώ ο Φεντερίκο, από εκεί ο
Φελίνι

Αυτή η μετάβαση από το ένα στο άλλο θυμίζει τους δημιουργικούς και
ευφάνταστους d.J. Οι αίλουροι των πικ απ που «πειράζουν» πασίγνωστες μελωδίες.
Σαν να ακούς το «Strangers in the night» με αλλοιωμένη τη φωνή του Φρανκ
Σινάτρα. Ο ντοτόρε του ιταλικού κινηματογράφου ήταν τότε μόλις 33 ετών.
Αληθινό τζόβενο με τα δεδομένα της εποχής του. Έτοιμος να πειράξει και να
παίξει.

«Οι Βιτελόνι»: Ο Αλμπέρτο Σόρντι, ο καλύτερος παλιάτσος του Φελίνι

Το μελοδραματικό στόρι πλέκεται γύρω από τη σχέση ενός ανεπρόκοπου, επιπόλαιου
και ερωτιάρη τριαντάρη με μια σεμνή, αθώα κοπέλα. Με την καρδιά της τον
παντρεύεται, με την καρδιά της του δικαιολογεί τα πάντα. Και το μόνο που
εκλιπαρεί είναι λίγα ψίχουλα αγάπης. Ο Φελίνι είναι με το μέρος της. Αυτονόητα
όμως, την ίδια στιγμή είναι και με το μέρος του ρεμαλιού. Γιατί; Μα γιατί όλοι
μας είμαστε κλόουν στο ίδιο τσίρκο. Έτσι είναι η ζωή, λέει. Απ’ όλα έχει.
Αισθηματίες, κατεργαρέους, τεμπέληδες, κλεφτρόνια, ερωτιάρηδες, τίμιους,
απατεώνες. Σαν περιοδεύων θίασος. Το ίδιο και το σινεμά. Μια ταινία πρέπει να
έχει δάκρυα, χαρά, έρωτες, απιστίες, δράματα, χιούμορ, απ’ όλα. Ζωή και Τέχνη
συγκοινωνούντα δοχεία. Ανάμεσά τους κυλάει ο χρόνος. Και ο χρόνος είναι
πολύτιμος. Φεύγει και δεν ξαναγυρνάει.

Αυτή η απίστευτη και μελαγχολική διάθεση του χαμένου χρόνου, αποτυπώνεται στα
πρόσωπα των πέντε Vitteloni. Παράσιτα, πλακατζήδες, χαβαλετζήδες. Το βαρίδι
αυτής της μικρής επαρχιακής κοινωνίας. Το περιθωριακό δαχτυλικό αποτύπωμα της
βιομηχανικής παραγωγής. Το τίποτα. H αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι. Ήρωες
χωρίς μισή στάλα ηρωισμού.

Αυτή η θεματική καινοτομία (των αντιηρώων-ηρώων) είναι η αύρα της πρωτοτυπίας
του Φελίνι. Από τη μια τους μαστιγώνει από την άλλη τους αγαπάει. Κι έχει
δίκιο. Γιατί με τον τρόπο τους, την τεμπελιά, τον χαβαλέ και με την
επιπολαιότητά τους, σχολιάζουν την πλήξη και την ανυπαρξία αυτής της τόσο
μικρής και εσωστρεφούς κοινωνίας. Σαν καρικατούρες από ήρωες του Τσέχοφ. Αυτό
είναι το δράμα. Από το τίποτα θα προκύψει το τίποτα!

Ηλίθιοι και πανηλίθιοι

H πιο διασκεδαστική ιστορία της εβδομάδας (και ίσως του καλοκαιριού), με τον
τίτλο «Scorched» («Υποψήφιοι ληστές»), αποτελείται από μια ομάδα βαρεμένων
υπαλλήλων τραπέζης, που ο καθένας για τους δικούς του λόγους σχεδιάζει να
βουτήξει το ταμείο. Φανταστείτε, πως στο φινάλε και ενώ όλα έχουν γίνει
μπάχαλο, εκείνος που την πληρώνει είναι ο διευθυντής. Και πως ένας ένας οι
επίδοξοι ληστές καλούνται στο γραφείο του με την εξής παράκληση: «Θέλετε να
αναλάβετε τη διεύθυνση του καταστήματος;». Που πάει να πει, πως από την τρίχα
της κεφαλής μέχρι το νυχάκι του μικρού δαχτύλου και την πατούσας, όλοι, μα
όλοι, είναι απατεώνες!

«Υποψήφιοι ληστές»: H τρέλα πάει στην τράπεζα και όχι στα βουνά

Το σπουδαίο προσόν αυτής της σουρεαλιστικής κομεντί είναι η χαλαρή αφήγηση
γελοίων καταστάσεων με σοβαροφανές ύφος. Είναι περίπου σαν να βλέπεις μέσα από
την κλειδαρότρυπα, βαρύνουσα περσόνα της δημόσιας ζωής να κυκλοφορεί με τα
σώβρακα. Κατά σειρά οι καλύτεροι, δηλαδή οι «μηχανές» που παράγουν
καραγκιόζηδες, είναι δύο. Ο Γούντι Χάρελσον και ο Τζον Κλιζ. Ο πρώτος – ο
Χάρελσον – είναι φυσιολάτρης και πολέμιος του καταναλωτισμού. Ο λόγος που
αποφασίζει να γδύσει τις θυρίδες είναι τα… ζώα! Διότι ένας πελάτης,
μεγαλόσχημος… θυριδάρχης και εκκεντρικός εκατομμυριούχος επιδίδεται στο
κυνήγι πάσης φύσεως αθώων πλασμάτων της φύσης! Ο δεύτερος (Τζον Κλιζ) είναι ο
θυριδάρχης, ιδιοκτήτης συλλογής πάσης φύσεως όπλων και κάτοχος ενός πανάσχημου
σκύλου, που δαγκώνει οποιονδήποτε ενοχλεί το αφεντικό του. Μπορεί οι λάτρεις
της κλασικής κωμωδίας να το μισήσουν, αλλά οι νέοι σινεφίλ θα το απολαύσουν.

Ληστείες, απάτες και δολοφονίες

«Κατάσταση τρόμου» (My little eye) του Μαρκ Έβανς. Κάτι μεταξύ ριάλιτι
σόου και γερμανικού «Experiment». Πέντε νέοι κλείνονται οικειοθελώς σε
απομονωμένη αγροικία μέσα στα χιόνια. Αν αντέξουν θα μοιραστούν ένα
εκατομμύριο δολάρια. Ως ιδέα και σενάριο ενδιαφέρον. Ως εκτέλεση μία από τα
ίδια.

«Οι ηθοποιοί» (The Actors) του Κόνορ ΜακΦέρσον. Δύο χρεοκοπημένοι ηθοποιοί
του θεάτρου, σκηνοθετούν και παίζουν ρόλους αληθινής κομπίνας. Παριστάνουν
τους εισπράκτορες της Μαφίας και τσεπώνουν 50.000 αγγλικές λίρες.

«Οι ηθοποιοί». Ο Ριχάρδος Γ’ (Μάικλ Κέιν) αυτοκόλλητος του Γκέμπελς

Το ενδιαφέρον αυτής της τυπικής βρετανικής τηλεκομεντί εξαντλείται σε δύο
πασίγνωστα ονόματα. Ο Νιλ Τζάρμους έγραψε την ιδέα, ο Μάικλ Κέιν υποδύεται τον
δεύτερο ηθοποιό. Μετά το πρώτο ημίωρο φλύαρο και κουραστικό. Μην βιάζεστε. Θα
το δείτε από κάποιο κρατικό κανάλι.

«Παντρευτείτε, χωρίστε… τελειώσατε!» (Just married) του Σον Λέβι.
Αταίριαστο ζευγάρι φεύγει για honeymoon στις Γαλλικές Άλπεις. Στη συνέχεια
καταλήγουν στα μαχαίρια και σκοτώνονται στη Βενετία. Έξυπνο σενάριο με
επιρροές από την κλασική αμερικανική κομεντί. Όμως πάσχει από λάμψεις και
σκηνοθεσία.

«Βασικός στόχος» (Basic) του Τζον Μακ Τίρναν. Μεταξύ πολεμικής περιπέτειας
και ανακριτικού, στρατιωτικού θρίλερ. Ο Τζον Τραβόλτα με την Κόνι Νίλσεν
ψάχνουν να μάθουν τι απέγιναν τέσσερις κομάντος που δεν γύρισαν από τη ζούγκλα
της Κολομβίας. Ο Σάμιουελ Τζάκσον σε ρόλο βασανιστή-εκπαιδευτή και αρχιλοχία.

«Κύκλος θανάτου» (Cradle 2 The Grave) του Αντρέι Μπαρτκόβιακ. Ο Τζετ Λι
παρέα με μια ομάδα αποφασισμένων μαύρων, ψάχνει για πλουτώνιο που κυκλοφορεί
στη μαύρη αγορά στο μέγεθος μαύρου διαμαντιού. Πάνω στο ψάξιμο δέρνει,
σκοτώνει και κατεδαφίζει τη μισή Αμερική. Μόνο για αγόρια που κάνουν μαθήματα καράτε.

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Άγριες φράουλες»

Road movie: Οι… φράουλες

Σεναρίου: Ίνγκμαρ Μπέργκμαν και φράουλες

Σκηνοθεσίας: Ο Μπέργκμαν

Μελοδράματος: «Οι Βιτελόνι»

Κλόουν: Οι Βιτελόνι

B’ Ανδρικού ρόλου: Αλμπέρτο Σόρντι (Βιτελόνι)

Filmaking: Τζο Κάρναχαν (Narc)

A’ Ανδρικού ρόλου: Ρέι Λιότα (Narc)

Τρελής κωμωδίας: «Υποψήφιοι ληστές»

Ριάλιτι σόου: «Κατάσταση τρόμου»

Τηλεταινίας: «Οι ηθοποιοί»

Τηλεκομεντί: «Παντρευτείτε, χωρίστε… τελειώσατε»

Καράτε: «Κύκλος θανάτου»

Του 6ου στόλου: «Βασικός στόχος»