«Eίδαν» την… υπόγεια αρχαία Λευκάδα

Ο πολεοδομικός ιστός της αρχαίας Λευκάδας, που βρίσκεται θαμμένος κάτω από το έδαφος, χαρτογραφήθηκε με ακρίβεια από ερευνητές του ITE και αρχαιολόγους της IB’ ΕΠΚΑ (αριστερά, ειδική αεροφωτογραφία της πόλης, που «αποκαλύπτει» τις υπόγειες αρχαιότητες). Πάνω, «υπέργεια» ευρήματα των ανασκαφών στο λιμάνι της Λευκάδας

Μπορεί να «δει» κανείς μια ολόκληρη αρχαία πόλη, κάτω από το έδαφος. Και όμως.
H σύγχρονη τεχνολογία το επιτρέπει πια. Και η πρώτη εφαρμογή της εν Ελλάδι
βοήθησε τους επιστήμονες να «δουν»… υπογείως την αρχαία Λευκάδα, με τους
δρόμους, τα εργαστήρια, το αποχετευτικό της σύστημα. H ερευνητική εργασία
έγινε από επιστήμονες του Εργαστηρίου Γεωφυσικής – Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης
και Αρχαιοπεριβάλλοντος του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος
Τεχνολογίας και Έρευνας (ITE) και από αρχαιολόγους της IB’ Εφορείας
Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Τα αποτελέσματα της κοινής δουλειάς
παρουσιάστηκαν πριν από λίγες ημέρες στο 4ο Συμπόσιο Αρχαιομετρίας της
Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας, που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Ίδρυμα
Ερευνών.

H μέθοδος της γεωφυσικής διασκόπησης που ακολουθήθηκε έδωσε την
ευκαιρία στους ειδικούς όχι μόνο να επιβεβαιώσουν αυτό που μαρτυρούσαν τα
ανασκαφικά ευρήματα προηγούμενων ετών, ότι δηλαδή η αρχαία Λευκάδα ήταν
κτισμένη σύμφωνα με το ορθογωνικό οικοδομικό σύστημα, αλλά και να έχουν για
πρώτη φορά στα χέρια τους έναν ακριβέστατο χάρτη με τη χάραξη των δρόμων, το
πλάτος τους, τις αποστάσεις των σπιτιών μεταξύ τους, μέχρι και τα σημεία απ’
όπου περνούσαν οι αποχετευτικοί αγωγοί.

Ο δρ Απόστολος Σαρρής από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών λέει στα «NEA» ότι
«χρησιμοποιήσαμε γεωφυσικές τεχνικές χαρτογράφησης της αρχαίας πόλης
συμπεριλαμβανομένων μαγνητικών και ηλεκτρικών διασκοπήσεων, που υπολογίζουν το
μαγνητικό πεδίο της Γης και την ηλεκτρική αντίσταση του εδάφους». Με τον τρόπο
αυτό, και σε βάθος από λίγα εκατοστά μέχρι 1,5 μέτρο, εντοπίστηκε ένα δίκτυο
παράλληλων δρόμων, που έχουν πλάτος από 3,75 έως 4,5 μέτρα και απόσταση
περίπου 35 μέτρα ο ένας από τον άλλο.

Οι μετρήσεις που έγιναν υπέδειξαν την παρουσία αποχετευτικού αγωγού, ο οποίος
διατρέχει τη βόρεια πλευρά των δρόμων, ενώ αντίστοιχες ενδείξεις φανέρωσαν ότι
το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενός πυκνού
δικτύου από κάθετους και παράλληλους δρόμους που τη χωρίζουν σε οικοδομικά
τετράγωνα.

Στο νοτιότερο σημείο της πόλης εντοπίστηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα,
που ενδεχομένως αποτελούσαν εκείνη την εποχή εργαστήρια. Επιπλέον, ένας δρόμος
παράλληλος με την ακτογραμμή πιθανολογείται πως οδηγούσε προς τον σύγχρονο
οικισμό Λυγιά, όπου βρισκόταν το λιμάνι της αρχαίας πόλης. Στην περιοχή αυτή
σώζεται ο αρχαίος λιμενοβραχίονας, που αποτελούσε τη νότια είσοδο του λιμανιού
και ένωνε την ανατολική ακτή της Λευκάδας με την ακαρνανική ακτή, όπου
βρίσκεται μικρό αρχαίο οχυρό, στη θέση Πλαγιά.

H κ. Γεωργία Πλιάκου, που είναι αρχαιολόγος στην IB’ Εφορεία Προϊστορικών και
Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπεύθυνη για τον Νομό Λευκάδας, λέει στα «NEA» ότι
«μέχρι τώρα γνωρίζαμε πως η αρχαία Λευκάδα ήταν κτισμένη όπως όλες οι άλλες
πόλεις της περιόδου του B’ Αποικισμού με το συγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο,
που ήταν πρόδρομος του ιπποδάμειου συστήματος. Όμως με τις σύγχρονες
τεχνολογικές μεθόδους που εφαρμόστηκαν, καταφέραμε να έχουμε για πρώτη φορά
λεπτομερή στοιχεία για το πώς ήταν δομημένη η πόλη».

Σημείο «ελέγχου»

H αρχαία πόλη της Λευκάδας ιδρύθηκε στη βορειοανατολική ακτή του νησιού ως
αποικία των Κορινθίων. H θέση της απέχει 2,5 χιλιόμετρα από τη σύγχρονη πόλη.
Το σημείο όπου κτίστηκε η αρχαία Λευκάδα είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς το
λιμάνι της ήλεγχε πλήρως το στενό θαλάσσιο τμήμα μεταξύ των βορειοανατολικών
ακτών του νησιού, της απέναντι ηπειρωτικής ακτής της Ακαρνανίας, καθώς και τον
θαλάσσιο δρόμο επικοινωνίας κατά μήκος των ακτών του Ιονίου και της
Αδριατικής. H αρχαία πόλη εκτείνεται ανάμεσα στους σύγχρονους οικισμούς
Καλλιγόνι, στα βόρεια, και Καρυώτες, στα νότια.

Μέχρι τον 1ο αιώνα μ.X. που εγκαταλείφθηκε, η αρχαία Λευκάδα παρέμεινε
αδόμητη. Από την περίοδο της Ενετοκρατίας και ύστερα, δημιουργήθηκε στη θέση
της ένας ελαιώνας. Σήμερα, διατηρείται ακόμη στο μεγαλύτερο μέρος του ο
οχυρωματικός της περίβολος, ο οποίος κατά τόπους έχει ύψος 2 με 2,5 μέτρα. H
περίμετρός του, εκείνη την εποχή, έφθανε σχεδόν τα 4,5 χιλιόμετρα.