Προλετάριος Aδάμ, αστή Eύα

H πιο αξιοπερίεργη παρουσία αυτού του άνυδρου επταήμερου είναι μια παλιά,
σκανδαλο-ακραία ιταλική ηθογραφία της Λίνας Βερτμίλερ σε φρέσκια
επανακυκλοφορία. Με τον σιδηροδρομικό τίτλο «Travolti da un destino nell’
azzuro mare di agosto». Που αγγλιστί πάει να πει «Swept away» (το ριμέικ
έκαναν πρόσφατα με… αποτυχία η Μαντόνα και ο Γκάι Ρίτσι) και ελληνιστί «H
κυρία και ο ναύτης». Το τι συμβαίνει επί 125 λεπτά της ώρας είναι περίπου το
καρτούν των αρχέγονων ενστίκτων και των ταξικών συγκρούσεων.

Από την αρχή; Από την αρχή. Εκείνη (η Μαριάντζελα Μελάτο του 1974)
προέρχεται από το Βόρειο, βιομηχανικό Μιλάνο, από την πλουτοκρατία και από την
αλλαζονική μπουρζουαζία. Εκείνος (ο Τζιανκάρλο Τζανίνι) έχει όλα τα κακά της
μοίρας του. Σικελός, αδέκαρος, αξύριστος, άξεστος, αγράμματος, φαλλοκράτης και
το… χειρότερο; Οπαδός και προσκυνητής του Κομμουνιστικού Κόμματος της
Ιταλίας επί εποχής Μπερλινγκουέρ. Επιβιβάζονται σε φουσκωτό – επειδή η κυρία
είχε κέφια – χαλάει η μηχανή και χάνονται μεσοπέλαγα. Αυτό ήταν. Μετά από μια
απίστευτη ταλαιπωρία στον αφρό των κυμάτων, προσαράζουν σε ερημονήσι και το
πατιρντί αρχίζει. Με το που πατάνε το ποδαράκι τους στην άμμο, ο μούτσος
αρχίζει τις γροθιές και τις… βλαστήμιες. Το αποτέλεσμα θα έκανε τις κυρίες
της καλής μας κοινωνίας να αισθάνονται τα μάγουλά τους κόκκινα από άγρια
διαστροφή και άφθονη ντροπή.

Διότι η κυρία ως δια μαγείας και εξ αιτίας της ανατροπής των κοινωνικών
συνθηκών, μεταβάλλεται σε κάτι χειρότερο από υποταγμένη γκέισα και παλλακίδα.
Σκύβει, ασπάζεται το τριχωτό χέρι του αρχιδεσπότη της εργατικής τάξης και ψυχή
τε και σώματι παραδίδεται στις κτηνώδεις… ταξικές ορέξεις του. Σε τέτοιο
σημείο που πάνω στο φόρτε της λυσσώδους υποταγής της να τον εκλιπαρεί για…
ηδονή. Αλλά εκείνος έμπλεος από άγνοια και αναλφαβητισμό να την ρωτάει «δεν
καταλαβαίνω νιέντε»!

H σχέση της πλουτοκρατίας με το προλεταριάτο, μαζί με όλα τα συμπαρομαρτούντα
αυτής της σεξοταξικής βιτσιόζικης διαπλοκής, συμπυκνώνουν τη μοιρολατρική θέση
της Βερτμίλερ. Μια θέση που θυμίζει την αέναη πάλη του Ζεράρ Ντεπαρντιέ με τον
Ρόμπερτ Ντε Νίρο στο «1900» του Μπερτολούτσι. Μια θέση που για τους αιώνιους
αντίπαλους (Αρσενικό-Θηλυκό και Πλούσιος-Φτωχός) πάει κάπως έτσι.

«H κυρία και ο ναύτης»: H μπουρζουαζία (Μαριάντζελα Μελάτο) και το προλεταριάτο (Τζιανκάρλο Τζανίνι)

Το θηλυκό εκ γενετής είναι διαστροφικό. Εδώ η Βερτμίλερ μας λέει: Αφού
λοιπόν εκ φύσεως η γυνή και εκ θέσεως η μπουρζουαζία είναι πόρνες, τότε
πλουτοκρατία και θηλυκό πάνε γάντι. Το αρσενικό από την άλλη είναι εκ γενετής
κτηνώδες και δυνατό. Αφού λοιπόν εκ φύσεως το άρρεν και εκ θέσεως το
προλεταριάτο είναι αγράμματοι και άξεστοι, τότε άνδρας και Εργατική Τάξη είναι
ένα και το αυτό. Επομένως μαζί δεν κάνουν και χώρια δεν μπορούν. Το ένα θα
πλακώνεται, θα σκοτώνεται και θα διασταυρώνεται με το άλλο. Με το αντίθετό
του. Στις «πολιτισμένες» συνθήκες η μπουρζουαζία (δηλαδή η διαστροφική
απομύζηση των φτωχών) θα έχει το πάνω χέρι. Στις πρωτόγονες, η εργατιά. Και
για να τραβήξουμε τον συλλογισμό ακόμα πιο πέρα – στο θρησκευτικό πεδίο- ο
Θεούλης είχε δίκιο. Αδάμ και Εύα εξόριστοι στην Κόλαση της Γης. Και στο Μιλάνο
και στο ερημονήσι. Μέχρι πότε; Μέχρι δευτέρας παρουσίας!

Χαριτωμένα όλα αυτά; Κάτι περισσότερο; Μία από τις πιο ακραίες ιστορίες
από συστάσεως κωμωδίας. Ως πρόθεση, ως αλληγορία και ως σύλληψη. Διότι από
πραγμάτωση και εκτέλεση η Βερτμίλερ τα έκανε μαντάρα ηθογραφίας. Και ήταν
αναμενομένο. Από το φιλοσοφικό σχήμα, αισθητικό σχήμα θα προκύψει. Αφού όλα
ανακυκλώνονται, ανακύκλωση θα γίνει. Ως εκ τούτου φωνασκίες, επαναλήψεις,
μπαλαφάρες και φτου από την αρχή. Να προσκομίσω την πιο αυτονόητη απόδειξη; Οι
ερμηνείες! Μπουφόνος ο Τζανίνι, ξανθότριχη υστερία η Μελάτο. Δεν λέω. Μερικές
φορές γελάς. Αλλά από αυτό το σημείο μέχρι να μείνει κλασικό, η απόσταση είναι
μεγάλη. Αγεφύρωτες σχέσεις, αγεφύρωτες προθέσεις.

Άλλοτε διασκεδαστικό, άλλοτε πληκτικό

Της κωμωδίας – της αμερικανικής και μάλιστα της ολίγον τρελής – και το «Anger
management» του Πίτερ Σίγκαλ. Ελευθέρως πάει να πει «διαχείριση θυμού». Ο
μεταφραστής προτίμησε το αξιοπρεπέστερο «Ασκήσεις ηρεμίας». Δικαίωμά του. Με
επιρροές και εμπνεύσεις από το «Ανάλυσέ το» (ό,τι πιο διασκεδαστικό είδαμε τα
τελευταία χρόνια από USA) και με ατού το δίδυμο Τζακ Νίκολσον – Άνταμ Σάντλερ.
Αποτέλεσμα; H τραμπάλα. Πέντε λεπτά χαμογελάς, πέντε λεπτά κοιτάς το ρολόι
σου. Άλλοτε διασκεδαστικό, άλλοτε πληκτικό. Θα μου πείτε – και δικαίως – από
το ολότελα καλή και η παναγιώταινα. Τι να πω; Δεν συμφωνώ; You are right!

Ανθρωπάριο με αποσβωλωμένο ύφος και με τσαντάλια νεύρα, καταδικάζεται από το
δικαστήριο σε 30 ημερών αναγκαστική συμβίωση με τον ψυχοθεραπευτή του. Σαν να
λέμε «υπό ψυχιατρική κηδεμονία». Μαζί τρώνε, μαζί πίνουν, μαζί κοιμούνται. Το
συλλαμβάνετε; Με τρελογιατρό επί… 24ώρου βάσεως; Πάει τελείωσες, έφυγες,
χάθηκες, εξαερώθηκες. Στην καλύτερη περίπτωση μεταβάλλεσαι σε σχιζοφρενή
δολοφόνο με πριόνι.

«Ασκήσεις ηρεμίας»: Τζακ Νίκολσον, Άνταμ Σάντλερ και ψιλό…ανάλυσέ το

Το εύρημα – της αναγκαστικής συνύπαρξης – ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για
τρέλα. Θα μπορούσαν να συμβούν τα μύρια όσα. Και οι θεατές να έπιαναν την
κοιλιά τους από τα γέλια. Αρκεί να υπήρχαν αχαλίνωτη φαντασία και καλλιτεχνική
ελευθερία. Δηλαδή να υπήρχαν ευφυείς διαχειριστές του γέλιου και του γελοίου.
Εν προκειμένω όμως δεν υπάρχουν. Το σενάριο μοιάζει με νερωμένο κρασί και η
σκηνοθεσία με ξαναζεσταμένη σούπα. Εκτός από δύο τρισχαριτωμένες σκηνές.
Εκείνη με τους Αμερικανούς ιερείς του Βουδισμού. Όπου ο Νίκολσον βλέποντας το
άγαλμα του ευτραφούς Βούδα να διατυπώνει την απορία «πως μπορεί ένας Θεός
βάρους 300 κιλών να μην διαθέτει αυτοέλεγχο;» Και οι σκηνές με τον Γούντι
Χάρελσον σε ρόλο τραβεστί. Ο καλύτερος και πιο ελάχιστος ρόλος της καριέρας
του. Όσο για τους αταίριαστους ήρωες, αυτοί παίζουν εκ του ασφαλούς με τους
κώδικες που διαχειρίζονται καλύτερα από συνήθεια. Ο Νίκολσον με τις σατανικές
μούτες και ο Σάντλερ με την αφέλεια και την αποπληξία μιας αδικημένης ιδιοφυίας.

Πάσχει από σενάριο

Θα μπορούσε να καταλάβει μια θέση σε διεθνές φεστιβάλ της περιφέρειας.
Ενδεχομένως και ενός παράλληλου προγράμματος της Βενετίας. Τελικώς βρέθηκε στο
Ρότερνταμ, το Εδιμβούργου και τη Θεσσαλονίκη. Το άξιζε. Διότι ο μεν τίτλος της
ταινίας της Μπίλι Έλντρινχαμ είναι «This is not a love song», αλλά προσωπικώς
πιστεύω πως this is άσκηση ύφους. Καλή η προσπάθεια, αλλά μέχρι να κάνεις
ταινία ταινία θέλει δουλειά πολύ.

Με λίγα λόγια, ο ασθενής πάσχει από σενάριο. Δύο περιπλανώμενοι νεαροί ορμάνε
να ληστέψουν βενζινάδικο και πάνω στην τρέλα ο ένας απ’ αυτούς πυροβολεί και
σκοτώνει μια κοπέλα. Το αποτέλεσμα του φονικού ακούει στη λέξη «λιντσάρισμα».
Ο αρχινοικοκύρης του χωριού χτυπάει συναγερμό, συγκεντρώνει αυτοσχέδιο
απόσπασμα και το γλέντι αρχίζει. Πιάνουν τον πρώτο, τον διπλώνουν σε χαλί και
τον πνίγουν στο ποτάμι. Πάει καλλιά του. Ο δεύτερος τρέχει, γλιστράει,
γλιτώνει. Για πόσο;

«This is not a love song»: Οι νοικοκυραίοι παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους

H (Αγγλίδα) Έλντρινχαμ κάνει ό,τι μπορεί για να διασώσει μια ιστορία που
περίπου λέει όσα και «Ο βασιλιάς» του Νίκου Γραμματικού. Οι νοικοκυραίοι του
χωριού (του κάθε χωριού) είναι εκ γενετής… καννίβαλοι. Ό,τι δεν
καταλαβαίνουν το σκοτώνουν. Ανοχή και ανεκτικότητα επιπέδου ελληνικής
επαρχίας. Είσαι Αλβανός; E, τότε κλέφτης θα ‘σαι.

H αρχή και το φινάλε σε κρατάνε. Στη μέση η «κοιλιά» σε στέλνει στο μπαρ του
κινηματογράφου για ποπ κορν και κόκα κόλα. Να πιεις κάτι να ξεδιψάσεις την
πλήξη σου. Το τελικό αποτέλεσμα θυμίζει εξετάσεις ταλαντούχων φοιτητών σοβαρής
κινηματογραφικής σχολής πανεπιστημιακού επιπέδου. Ωραία. Παιδί μου πέρασες. Να
δούμε από εδώ και στο εξής τι θα κάνεις τώρα που θα βγεις στην κοινωνία.

Σκάσε και κολύμπα

Τελευταία επιλογή – η ύστατη, η έσχατη, η μη παρέκει – μια παραγωγή από την
Αυστραλία. Ιστορία κολύμβησης, πισίνας, αλκοολισμού και οικογενειακής
μιζέριας. Τίτλος της «Swimming upstream» που παραφράστηκε «Ο κόσμος ανάποδα».
Από τον Ράσελ Μαλκάχι, τον σκηνοθέτη του «Χαϊλάντερ».

Με τον Ξανθόπουλο, τον Πρέκα, τον Λαυρέντη Διανέλλο και με σκηνοθέτη τον
Στράντζαλη θα είχε επιτύχει ρεκόρ δακρύων, χαρτομάντιλων και τηλεοπτικών
μεταδόσεων. Σαν να λέμε «μελούρα του κερατά» Με τον Τζέφρι Ρας (στον χειρότερο
ρόλο της καριέρας του) και με μισο-καλλιτεχνικές, μισο-σοβαρές προθέσεις θα
κοπανάει μύγες στον αέρα. Ο λόγος είναι ενδογενής. Οι Αμερικανοί είναι
ακατάλληλοι στη διαχείριση υπαρξιακών, προσωπικών δραμάτων δωματίου. Είναι σαν
να βάζεις τον Μπέργκμαν να σκηνοθετήσει τον Terminator 3!

«Ο κόσμος ανάποδα»: Πάντρε παντρόνε και προπονητής ο Τζέφρι Ρας

Οικογένεια της εργατιάς και της οικονομικής κρίσης του ’50 με πολλά παιδιά. Ο
πατέρας πνίγει τον πόνο του στην μπίρα και το αλκοόλ και η μάνα σιδερώνει
σώβρακα και μαγειρεύει φασολάδα. Ώσπου μια μέρα δύο από τα αγόρια σκίζουν στην
πισίνα. Αυτό ήταν. Από εδώ και κάτω αρχίζει η προπόνηση και το μπουνίδι. Ο
πατέρας περιφρονεί το ένα από τα παιδιά του (το θηλυπρεπές) και ρίχνει όλο το
προπονητικό του βάρος στο δεύτερο, το… αρσενικοπρεπές. Μέχρι να φτάσουμε στο
φινάλε, να μάθουμε από τα γράμματα πως πρόκειται για αληθινή ιστορία, και
μέχρι ο θηλυπρεπής να σκαρφαλώσει στο βάθρο του αργυρού μεταλλίου και στο
Χάρβαρντ, μεσολαβούν πάμπολλες φουσκιές. Προς τη μάνα, τα παιδιά και την
κοινωνία. Έτσι, για να καταλάβατε, σχηματικώς, λειτουργούν…. δύο ταινίες.
Δέκα λεπτά κούρσες πρωταθλήματος σε κάποια πισίνα, δέκα λεπτά στο σπίτι με
βρισιές και με χαστούκια. Διότι ο σκηνοθετικός εγκέφαλος του Μαλκάχι –
επιπέδου τρίτης εθνικής -είναι ανίκανος να συνθέσει τον οικογενειακό πόνο με
τον κοινωνικό μόχθο για μια καλύτερη ζωή. Ως εκ τούτου στην τιμή της μιας οι
τολμηροί θα αγοράσουν δύο ταινίες. Και Ξανθόπουλο στο σπίτι και Πρέκα στην
πισίνα.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: Νιέντε

Σκηνοθεσίας: Nobody

Σεναρίου: Επίσης nobody

Ταξικής… κωμωδίας: «H κυρία και ο ναύτης»

Ηθογραφίας: H ίδια… κυρία

Γαλάζιας λίμνης: Πάλι η… κυρία

Ψυχοθεραπευτικής κωμωδίας: «Ασκήσεις ηρεμίας»

Ψυχίατρου: Τζακ Νίκολσον (της ηρεμίας)

Ψυχοπαθούς: Άνταμ Σάντλερ

Κολύμβησης: «Ο κόσμος ανάποδα»

Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: «This is not a love song»