Διαστάσεις Finis Εuropae

Το δικαίωμα του βέτο σκοτώνει την ένωση της Ευρώπης. Ορισμένοι (Βρετανία,
Ηνωμένες Πολιτείες) αυτό ακριβώς επιθυμούν. Οι υπόλοιποι όμως;

Και τώρα; (σκίτσο από τον Εκόνομιστ)

Τον 17ο αιώνα, η Πολωνία εισήγαγε στο Σύνταγμά της μια διάταξη που λεγόταν
liberum veto και επέτρεπε σε κάθε βουλευτή να διακόπτει ανά πάσα στιγμή τη
συνεδρίαση του κοινοβουλίου με τα λόγια «Δεν επιτρέπω!» – με άλλα λόγια, να
ασκεί βέτο. H διάταξη αυτή, την οποία υποστήριξαν με πάθος οι δυνάμεις που
ήλεγχαν τη μοίρα της Πολωνίας (η Ρωσία και η Πρωσία), οδήγησε τη χώρα στην
καταστροφή και τη διχοτόμηση, ουσιαστικά δηλαδή στην εξαφάνισή της από το
πολιτικό προσκήνιο για 120 χρόνια. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Πολωνός πατριώτης
Ταντέους Κοστσιούσκο θα χρησιμοποιούσε τον όρο Finis Poloniae για να
περιγράψει το τέλος της ανεξαρτησίας του πολωνικού έθνους.

H πρόταση του Ζισκάρ Ντ’Εσταίν να διατηρηθεί στο ευρωπαϊκό Σύνταγμα το
δικαίωμα του βέτο σ’ εκείνους ακριβώς τους τομείς όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει
να ισχυροποιηθεί και να αυτονομηθεί από την Ουάσιγκτον, δηλαδή στην εξωτερική
πολιτική και στην άμυνα, οδηγεί μοιραία στο Finis Europae, στο τέλος της
Ευρώπης. Στη διευρυμένη Ένωση δεν θα μπορεί να λαμβάνεται καμιά απόφαση αν δεν
συμφωνούν προκαταβολικά όλα τα μέλη με αυτήν. Αυτό όμως θα την αποδυναμώσει
ακόμη περισσότερο: ουσιαστικά θα την ακυρώσει. Ορθώς εξέφρασαν λοιπόν μια
σειρά διανοούμενοι (Ουμπέρτο Έκο, Ζακ Ντεριντά, Τζάνι Βάτιμο, Φερνάντο
Σαμπατέρ) την αγωνία τους το περασμένο Σαββατοκύριακο, με άρθρα που
δημοσιεύτηκαν στον ευρωπαϊκό Τύπο. Ήταν μια πρωτοβουλία του Γερμανού φιλοσόφου
Γιούργκεν Χάμπερμας, ο οποίος επικαλείται τη «δύναμη των συναισθημάτων» και
ζητά να αξιοποιηθεί η διαφωνία με τις ΗΠΑ για να κτιστεί μια σύγχρονη,
αυτόνομη και δυναμική Ευρώπη.

Όμως δεν φτάνει αυτό. «Αυτό που χρειάζεται σήμερα», σημειώνει η πάντα εύστοχη
Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη Στάμπα»,«είναι να δημιουργηθούν οι θεσμοί, να
βρεθούν και να εφαρμοστούν οι μέθοδοι για τη λήψη των αποφάσεων. Μόνο τότε θα
καταστεί δυνατό να συγκροτηθεί μια ταυτότητα ή, όπως λέει ο Έκο, ένα “κοινό”
αίσθημα». Για να μπορεί η Ευρώπη να ασκεί πολιτική, πρέπει να είναι σε θέση να
αποφασίζει, όχι αγνοώντας ή συγκαλύπτοντας τις διαφορές μεταξύ των μελών της,
αλλά επιλέγοντας ανάμεσα σε διαφορετικές γραμμές. H πολιτική είναι δυνατή μόνο
όταν λειτουργούν οι μηχανισμοί που οδηγούν από τα λόγια στις πράξεις – και
αυτούς ακριβώς τους μηχανισμούς έχει ανάγκη η Ευρώπη.

Την πρωτοβουλία αυτή μόνο η Γαλλία μπορεί να την αναλάβει, όσο κι αν η χώρα
αυτή εξακολουθεί να υποστηρίζει για κοντόφθαλμους λόγους το δικαίωμα του βέτο.
Ο πόλεμος στο Ιράκ έπληξε καίρια την εθνική της κυριαρχία, όπως και την
κυριαρχία της Βρετανίας. H Ευρώπη είναι ο μόνος δρόμος για να αποκατασταθεί
αυτή η κυριαρχία. Αλλά χρειάζεται τόλμη. Να γιατί το μέλλον της Ευρώπης θα
αποφασιστεί στο Παρίσι.